10%

Σάββατο 20 Ιούλη. Σε μια επίδειξη κυνισμού που διαφέρει σε στυλ απ’ αυτόν άλλων κρατών που συμμετείχαν στην σφαγή στη βοσνία και, ειδικά, στη Σρεμπρένιτσα, το ανώτατο δικαστήριο της ολλανδίας αποφάνθηκε ότι πράγματι το ολλανδικό κράτος έχει ευθύνη για την δολοφονία 350 ανδρών στη Σρεμπρένιτσα… Κατά 10%.

Ολλανδοί κυανόκρανοι (στρατιώτες με όπλα και τεθωρακισμένα δηλαδή…) ήταν τότε, το 1995, υπεύθυνοι για την ασφάλεια του θύλακα της Σρεμπρένιτσα. «Ασφάλεια» έναντι σερβοφασιστικών επιθέσεων. Δεν ανταποκρίθηκαν στην ευθύνη τους· αν και θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν υποστηρίζοντας ότι δεν πήραν την αεροπορική βοήθεια που έπρεπε και ότι το «ξεπούλημα» των 60.000 αιχμάλωτων του θύλακα στον στρατηγό Μλάντιτς και τους δολοφόνους του (συμπεριλαμβανομένων των ελλήνων) έγινε απ’ τα «κεντρικά» της διεθνούς «ειρηνευτικής δύναμης» (οηε), ουσιαστικά με διεθνή συναίνεση.

Είναι σαφές (για όσους / όσες έχουν ψάξει το τι έγινε και από ποιούς στη βοσνία, απ’ το 1992 ως το 1995) ότι το ολλανδικό κράτος δεν ήταν το κυρίως υπεύθυνο που ο οηέδικος στρατός του δεν εμπόδισε την σφαγή. Συνυπεύθυνο ναι, αν και σε σχετικά κατώτερο επίπεδο. Παρόλα αυτά το να αναλαμβάνεις να προστατέψεις κάποιους από δολοφόνους και να μην το κάνεις συνιστά πράγματι βαριά ευθύνη. Εξίσου βαριά είναι η ευθύνη του να κρύβεις για καιρό το τι έγινε «στην περιοχή σου». Μια ομάδα βόσνιων γυναικών («Μητέρες της Σρεμπρένιτσα»), των οποίων οι σερβοφασίστες δολοφόνησαν συζύγους, αδελφούς και γυιούς, έκανε μήνυση στο ολλανδικό κράτος σ’ αυτήν ακριβώς την βάση.

Τι αποφάνθηκε τελικά η ολλανδική δικαιοσύνη με «ωμή ακρίβεια»; Πως αν οι ολλανδοί κυανόκρανοι είχαν επιτρέψει σε 350 βόσνιους άντρες να μείνουν στο ασφαλές καταφύγιο / στρατόπεδό τους, υπήρχε μόνο 10% πιθανότητα να μην πέσουν στα χέρια των σερβοφασιστών. Συνεπώς το ολλανδικό κράτος αναγνώρισε την ευθύνη του γι’ αυτό το 10%… (Ο εισαγγελέας είχε προτείνει … 30%…)

Είναι άγνωστο το τι επέτρεψε στους σοφούς δικαστές να υπολογίσουν το «ποσοστό» κατά το οποίο ένας αριθμός βόσνιων της Σρεμπρένιτσα θα γλύτωναν αν τους προφύλασσαν οι ολλανδοί στρατιώτες. Είναι, όμως, σαφές ότι η πρωτοκοσμική κουλτούρα είναι και ικανή και διατεθειμένη να φτιάξει ζυγαριές, μετροταινίες και ότι άλλο χρειάζεται για να μετράει «ποσοστά ευθύνης σε μαζικές δολοφονίες / γενοκτονίες» ΑΝ ΑΥΤΕΣ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ. Τους «υποτιμημένους» – εν προκειμένω τους βόσνιους μουσουλμάνους.

Θα ήταν αδιανόητο να κάνουν το ίδιο έστω και για μία δολοφονία πρωτοκοσμικού. Γιατί οι λευκοί πρωτοκοσμικοί χριστιανοί είναι ανώτερης τάξης όντα. Ενώ οι «άλλοι» είναι κρέας. Την «σωτηρία» τους ή μη, την «επιβίωσή» τους ή μη, τις πρωτοκοσμικές ευθύνες για την ζωή ή τον θάνατό τους, μπορούν να τις ζυγίσουν…

Εν τέλει το ολλανδικό δικαστήριο φρόντισε να βάλει τις βόσνιες γυναίκες στη θέση τους ακόμα και στις λεπτομέρειες: “ξέχασε” να υπάρχει επίσημη παράλληλη μετάφραση στα βοσνιακά όταν το προεδρείο ανακοίνωνε την απόφασή του. Από ντροπή για το πως μεταφράζεται το «10%»; Όχι. Από ναρκισσιστική αναίδεια.

Το είχε πει ένας βόσνιος, λίγο πριν ξεκινήσει η σερβοφασιστική εισβολή στη Σρεμπρένιτσα, σ’ έναν απ’ τους ολλανδούς κυανόκρανους: Δεν θα κάνετε τίποτα για να μας προστατέψετε… Κι αυτό επειδή η ζωή 10 ολλανδών αξίζει περισσότερο απ’ την ζωή 10.000 μουσουλμάνων…

Ο έρωτας στα χρόνια των δολοφόνων

Τετάρτη 24 Μάη. Ο Bosko Brkic, 25 χρονών, ήταν βόσνιος. Η Admira Ismic, επίσης 25 χρονών, ήταν κι αυτή βόσνια. Όταν το 1992 οι σερβοφασίστες αποφάσισαν ότι η βοσνία πρέπει να διαμελιστεί και ότι οι βόσνιοι που έχουν αντίρηση θα δολοφονηθούν, ο Bosko θα χαρακτηριζόταν «ορθόδοξος χριστιανός» και η Admira «μουσουλμάνα». Αδιάφορο. Απόλυτα. Ήταν ερωτευμένοι και ήθελαν να ξεφύγουν απ’ την κόλαση· αυτό που είχαν κάνει την πόλη τους οι σερβοφασίστες.

Επί 4 ημέρες προχωρούσαν και κρύβονταν στις όχθες του ποταμού Miljacka, που περνάει απ’ το Sarajevo. Στις 19 Μάη (1993) το απόγευμα έκριναν ότι αν περάσουν τρέχοντας την γέφυρα Vrbana θα είναι σε ασφαλές μέρος. Θα έχουν ξεφύγει. Δεν τα κατάφεραν. Πέρασαν απ’ τις θέσεις των βόσνιων υπερασπιστών της πόλης, αλλά όταν μπήκαν στην σερβοφασιστική ζώνη πολιορκίας του Sarajevo ένας ελεύθερος σκοπευτής τους εκτέλεσε. Έπεσαν ο ένας δίπλα στον άλλο. Και έμειναν εκεί,  αγκαλιασμένοι, για μέρες, αφού η γέφυρα ήταν «συνοριακή γραμμή», διαθέσιμη μόνο για διασταυρούμενα πυρά. Πιο πέρα ήταν το πτώμα ενός άγνωστου άντρα· σάπισε εκεί καθώς βρισκόταν για μήνες δολοφονημένος.

Τους είπαν «Ρωμαίο και Ιουλιέττα» της βοσνίας. Φτηνό, στα όρια της προστυχιάς. Σε τελευταία ανάλυση τους δολοφονήσαν· στην πραγματική ζωή.

Κάθε χρόνο, στο Sarajevo, τέτοιον καιρό, τιμούν την μνήμη της Admira και του Bosko.

Κάθε χρόνο στο μυθικό, πολυεθνικό Sarajevo, ο κόσμος συνεχίζει να ερωτεύεται χωρίς να ζητάει αστυνομική ταυτότητα… Αυτό, με έναν τρόπο που ίσως διαφεύγει, είναι μια σιωπηλή, βαθιά νίκη.

Κι αν υπάρχει άλλη ζωή, η Admira και ο Bosko θα γιορτάζουν αγκαλιά.