Ο παπαγάλος

Σάββατο 19 Οκτώβρη. Πριν πολλά χρόνια, όταν οι τωρινοί ανθρωπο-παπαγάλοι δεν ήταν καν οικογενειακός προγραμματισμός, λένε ότι σ’ ένα καφενείο στο Παγκράτι ο καφετζής είχε σ’ ένα μεγάλο κλουβί έναν ωραίο παπαγάλο. Που μιλούσε. Έλεγε διάφορες λέξεις και μικρές φράσεις. Ο παπαγάλος ήταν το μεγάλο σουξέ της ευρύτερης περιοχής, για μόνιμους θαμώνες και περαστικούς: όλοι θα του μίλαγαν και σ’ όλους απαντούσε. Κουβέντα να γίνεται.

Πλην ωστόσο, για άγνωστους λόγους, αυτός ο φημισμένος παπαγάλος κάποια στιγμή απέκτησε κακό χούι: άρχισε να μαδιέται. Ξερίζωνε ένα ένα τα πούπουλά του, μέχρι που έγινε ένα άσχημο ξεπουπουλιασμένο πλάσμα. Συνέχιζε να μιλάει βέβαια, αλλά δεν άφηνε ούτε τρίχα, που λέει ο λόγος, να φυτρώσει πάνω του.

Ο καφετζής εύλογα θορυβήθηκε. Ζήτησε την βοήθεια εξειδικευμένου κτηνίατρου / ψυχολόγου πτηνών. Κι αυτός συμπέρανε ότι ο παπαγάλος, για άγνωστους λόγους, ζούσε ένα υπαρξιακό δράμα. Παρότι ο παπαγάλος μιλούσε ο ψυχο- δεν μπορούσε να τον ρωτήσει για να μάθει τι και πως. Οπότε συμβούλεψε τον καφετζή να δοκιμάσει να αγοράσει άλλον έναν, όχι απαραίτητα ομιλητικό αλλά οπωσδήποτε με πλουμιστό φτέρωμα, έτσι ώστε ο μαδημένος να ζηλέψει και να σταματήσει να ξυρίζεται με το ράμφος του.

Έτσι έκανε ο καφετζής. Πήρε έναν καινούργιο παπαγάλο με μακριά χρωματιστά φτερά, και τον έβαλε σ’ ένα κλουβί δίπλα στον μαδημένο. Οι θαμώνες έριχναν βέβαια μια ματιά στον καινούργιο, αλλά συνέχιζαν να ασχολούνται με τον καράφλα, με τον οποίο αντάλλασαν τις γνωστές, παλιές, καλές ατάκες. Θαμώνες καφενείου ήταν οι άνθρωποι. Τι θα έπρεπε να κάνουν; Κονσομασιόν σε φτερωτά κόμπλεξ;

Μια βδομάδα, δυο και τρεις: όλοι περίμεναν ότι αυτός ο καράφλας, κάτι η συνεχιζόμενη συμπάθεια κάτι ο ανταγωνισμός απ’ τον έγχρωμο και σινεμασκόπ δίπλα του, θα έκοβε την κακιά του συνήθεια. Δυστυχώς έγινε το ανάποδο. Ο πλουμιστός αλλά σιωπηλός παπαγάλος, βλέποντας ότι όλοι ασχολούνταν με το καράφλα δίπλα, φαίνεται πως αναρωτήθηκε τι τάχα παραπάνω να έχει αυτός ο παλιός και μαζεύει τόσους θαυμαστές. Και το βρήκε: δεν είχε πούπουλα! Οπότε άρχισε να μαδιέται κι αυτός. Μέχρι που ο καφετζής βρέθηκε με δυο ξεβράκωτα πτηνά. Το στριπτίζ θα γινόταν τάση στο μαγαζί του αν αγόραζε και τρίτον παπαγάλο· και δεν το έκανε. Ήταν σεμνός και συμπονετικός άνθρωπος.

Αυτή η χαριτωμένη (πραγματική λένε) ιστορία έχει πολλές ενδιαφέρουσες υποδείξεις. Μία είναι ότι ένας ομιλών παπαγάλος αντιλαμβάνεται τις λέξεις σαν φωνήματα, σαν ήχους, χωρίς νόημα, παρά μόνο ίσως «πιάνοντας» τον θόρυβο και τις διαθέσεις του κοινού, της στιγμής. Πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορείς να μιλήσεις σε κάποιον τέτοιον περιμένοντας να καταλάβει· στη selfie εποχή όπου εκτελούμε την ποινή μας για άγνωστα αδικήματα οι ποζεριές κάθε είδους βρίσκονται πέρα, πολύ μακριά, απ’ αυτό που θα λεγόταν «επικοινωνία». Κι ας αφήσουμε οτιδήποτε που θα μπορούσε να ονομαστεί «συνεννόηση».

Μια άλλη υπόδειξη είναι ότι μέσα στις ποζεριές «κερδίζει» όποιος τραβάει την προσοχή, αδιάφορο πόσο μαδημένος είναι. Μεγάλη γλώσσα χρειάζεται, και τα υπόλοιπα περισσεύουν. Όπως ισχύει το ότι «όποιος κοιμηθεί με στραβούς το πρωί αλληθωρίζει» έτσι ισχύει και το ότι όποιος αγκαλιάζεται με μπαγλαμάδες γίνεται όργανο – της ματαιοδοξίας του. Η ματαιοδοξία είναι το μόνο χειροκρότημα· αλλά μην περιμένετε απ’ τους ομιλούντες παπαγάλους να καταλήξουν σε τέτοια συμπεράσματα.

Η τρίτη υπόδειξη είναι πιο σκοτεινή. Όταν οι λέξεις χωρίς νόημα, όταν τα λόγια χωρίς πραγματική ευθύνη, όταν ακόμα και η διαστροφή της λογικής γίνονται ελκυστικά, τότε μπορεί ίσως κάποιος (ας πούμε ένας παπαγάλος) να απολαμβάνει ακόμα ένα κάποιο κοινό, μια κάποια συμπάθεια. Θα νοιώσει δικαίωση μάλιστα αν κι ο διπλανός προσπαθήσει να μιμηθεί (στα λόγια χωρίς νόημα και ευθύνη τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο έχει το φαίνεσθαι). Και, έτσι, θα επικαλεστεί την φροντίδα του φαίνεσθαί του σαν «πολιτική». Επιβίωσης βέβαια, αλλά σε συνθήκες αιχμαλωσίας η αγωνία της επιβίωσης φαίνεται σαν «υψηλή πολιτική».

Υποθέτουμε ότι κανένας που έχει κλειστεί στο κλουβί του δεν ανησυχεί υπ’ αυτές τις συνθήκες. Πώς το έλεγε ο σύντροφος; Γιατί φοράς κλουβί; Τελικά υπάρχει μια απάντηση: επειδή είναι εύκολο να το φοράς, ειδικά από μέσα (νομίζεις ότι είναι ο θώρακας που σε προστατεύει…), κι αυτό ταιριάζει εντελώς με την γαμημένη μικροαστική, οικογενειακή μόδα: εκείνο που έχει σημασία είναι να σε κτυπάνε φιλικά στην πλάτη και να σου δίνουν κανά σποράκι. Κι άμα δεν σ’ αρέσει, άντε και μαδήσου!

(φωτογραφία: Ένα – ένα – ένα!! Σσσς… Σσσς… Ένα – δύο – ένα! Ακούγομαι;)

Οι τσάτσοι 1

Πέμπτη 17 Οκτώβρη. Με παράδειγμα τα εθνικιστικά κροξίματα της τελευταίας εβδομάδας, πρέπει να χωρίσουμε την παραγωγή και την κατανάλωση εθνικής βλακείας και δολιότητας σε τρία χοντρικά επίπεδα. Στο χαμηλότερο βρίσκεται η μάζα, που αποτελείται από εκατοντάδες χιλιάδες «να σου πω εγώ». Πρόκειται για την μάζα που μπορεί (και θέλει) να είναι «ειδική» στη σεισμολογία, στην οικονομολογία (του καπιταλισμού), την κοινωνιολογία, στην εθνολογία, στη διεθνή πολιτική, στην παιδαγωγική, στην οικολογία, και ό,τι άλλο τραβάει η ψυχή της· και βγάζει πάντα το ίδιο συμπέρασμα: πόσο σπουδαία είναι (ατομικά και συλλογικά). Αυτή η μάζα που παλιά τρεφόταν απ’ τα σκουπίδια των παραδοσιακών μήντια τώρα έχει προσθέσει στη διανοητική της διατροφή και τα άπειρα σκουπίδια του κυβερνοχώρου.

Στο ενδιάμεσο επίπεδο βρίσκονται οι «ιμάντες μεταφοράς» της κρατικής προπαγάνδας, της παραπληροφόρησης και της αποπληροφόρησης. Παραδοσιακά ήταν οι «αλήτες – ρουφιάνοι – δημοσιογράφοι». Ειδικά για τα ζητήματα «εθνικής πολιτικής» τα αφεντικά τους (εκδότες, καναλάρχες) παίρνουν κατευθείαν γραμμή απ’ τις υπηρεσίες και το υπ.εξ., και την μεταφέρουν στους στάβλους των υπαλλήλων τους «διαμορφωτών κοινής γνώμης». Ανάλογα με την ένταση και την σημασία του θέματος πληρώνονται «μετρητά» και αυτοί του μεσαίου επιπέδου (τα θρυλικά «μυστικά κονδύλια» του υπ.εξ. στη διάρκεια της ελληνοσερβικής φιλίας είναι μια γνωστή περίπτωση· αν και, εννοείται, θάφτηκε βαθιά το ποιοί δημοσιογράφοι/δημαγωγοί πήραν πόσα. Αυτό το βιολί συνεχίζεται, καθώς υπάρχουν διάφοροι «ειδικοί κωδικοί» – μυστικοί λογαριασμοί δηλαδή – σε κάθε προϋπολογισμό, και κανείς δεν ξέρει ποιος τους διαχειρίζεται για να πληρώνει ποιούς).

Δίπλα στους παραδοσιακούς «αλήτες – ρουφιάνους» που ήταν περσόνες και κατά συνέπεια είχαν υποχρεωτικά όνομα και φάτσες, τα «νέα μήντια» έχουν προσφέρει την σπουδαία δυνατότητα της καλλιέργειας των ανώνυμων / ψευδώνυμων και αόρατων trolls. «Φάρμες trolls» μπορούν να διαθέτουν (και διαθέτουν) απευθείας διάφοροι μηχανισμοί, απ’ το υπ.εξ., το υπ.αμ. και την εκκλησία, μέχρι τις διάφορες υπηρεσίες. Και (προσοχή!) όχι μόνον οι ντόπιες υπηρεσίες… Αλλά και οι “συμμαχικές”… Η εντατική καλλιέργεια και δράση των trolls έχει αυξήσει την «απορροφητικότητα» της εθνικοφροσύνης και κάθε άλλου είδους παραπληροφόρησης, απόκρυψης, διαστρέβλωσης. Το αποτέλεσμα είναι ήπιες (προς το παρόν) μαζικές εκδηλώσεις διανοητικής παράκρουσης.

Στην κορυφή αυτής της διάταξης βρίσκονται οι «ειδικοί». Οι «ειδικοί εξωτερικής πολιτικής» είναι όλοι (όλοι!) εξαρτήματα των μηχανισμών του βαθέος κράτους· διαφορετικά δεν θα είχαν πανεπιστημιακές καρέκλες, δεν θα είχαν «κύρος», θα ήταν εντελώς άγνωστοι. Οι «ειδικοί» είναι μετρημένοι στα δάκτυλα. Η δουλειά τους είναι η αναπαραγωγή της «αυθεντίας» – και η (γενικά προσεκτική αν και όχι ιδιαίτερα ευφυής) παραγωγή ψεμμάτων.

Δείτε, για παράδειγμα, τον «ειδικό» καθηγητή (και δεξιό βουλευτή) Α. Συρίγο. Κατά την αποψάρα του ο Erdogan στραπατσαρίστηκε εισβάλλοντας στη συρία… Γιατί δεν θα πετύχει εκείνο που έλεγε, δηλαδή μια ζώνη μήκους 900 χιλιομέτρων και πλάτους 30 «χωρίς κούρδους» στα σύνορα συρίας – τουρκίας ανατολικά του Ευφράτη… Και γιατί έπαθε τέτοιο κάζο ο εθνικός εχθρός; Επειδή, πάντα κατά τον σοφό καθηγητή, ο Erdogan δεν έλαβε υπόψη του την ρωσία και την συρία… Μάλιστα!!! (Αυτά έλεγε χθες δημόσια στο καθεστωτικό κανάλι sky…)

Γιατί λέει τέτοιες βλακείες ο «ειδικός»; Επειδή η συγκεκριμένη δουλειά που έχει αναλάβει την συγκεκριμένη στιγμή είναι «να καθησυχάσει» την μάζα, που τις προηγούμενες ημέρες πήγαινε πέρα δώθε ανάμεσα στην «γενοκτονία κατά των κούρδων» και στην «στρατιωτική ήττα που θα υποστεί ο Erdogan απ’ τους κούρδους». Μιας και τίποτα απ’ τα δύο δεν έγινε (αλλοίμονο…) πρέπει στο μαντρί να πέσει άλλο ηρεμιστικό: στραπατσαρίστηκε ο «σουλτάνος» – χα!

Οι τσάτσοι 2

Πέμπτη 17 Οκτώβρη. Ένας άλλος «ειδικός», ο Θ. Ντόκος (γενικός διευθυντής του γνωστού think tank ελιαμεπ αυτός…) έγραφε χτες στην καθεστωτική “καθημερινή” τα εξίσου καθησυχαστικά:

… Η τουρκική εμπλοκή στη Συρία δεν επηρεάζει άμεσα τα προβλήματα Ελλάδας και Κύπρου με τον δύσκολο γείτονά τους…

Αλλά χρειάζεται (λέει ο “ειδικός”) μια “νέα στρατηγική” σε σχέση με την τουρκία. Εδώ ο “ειδικός” λαχανιάζει στην προσπάθειά του να εντυπωσιάσει την μάζα με τις γνώσεις του γι’ αυτήν την “νέα…”· σε σημείο να γίνεται αξιολύπητος:

… Στοιχεία μιας τέτοιας στρατηγικής θα μπορούσαν να αποτελέσουν η ενίσχυση της δυνατότητας στρατηγικού σχεδιασμού και διαχείρισης κρίσεων, η ενεργοποίηση πολυεπίπεδων διαύλων επικοινωνίας με την άλλη πλευρά και μια πολιτική “χαμόγελου με σιδερένια δόντια” που προϋποθέτει μια ευρύτατη αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων, επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, ανανέωση εξοπλισμού με σώφρονα διαχείριση εθνικών πόρων και στήριξη από ελληνική επιχειρηματική / εφοπλιστική κοινότητα, ρεαλιστικές προσδοκίες και βέλτιστη αξιοποίηση ευκαιριών στο πλαίσιο συμμαχιών, διαχειριση μεταναστευτικού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εμπλοκή τουρκοκυπρίων στο ενεργειακό μέσω μιας άτυπης επιτροπής, με αντάλλαγμα τον τερματισμό των τουρκικών ενεργειών στην κυπριακή αοζ και επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για κυπριακό. Χρησιμότατος σε όλα αυτά θα ήταν και ο μη συμβατικός τρόπος σκέψης.

Και οι εφοπλιστές να βοηθήσουν (βοηθάνε, βοηθάνε!!!), και οι τουρκοκύπριοι να γίνουν κορόιδα, και “χαμόγελο με σιδερένια δόντια” θέλει ο “ειδικός”. Δεν φαίνονται καθόλου “νέα” αυτά – είναι παραδοσιακά ελληνοπρεπή… Μήπως θα ήταν καλύτερο, έτσι για αλλαγή, εκείνο το τσίγκινο σωβρακάκι με παραπλανητική…. ξέρετε τι;

Ιστοριο-κάθαρση 1

Παρασκευή 27 Σεπτέμβρη.Ο ιστορικός υλιστής δεν μπορεί να παραιτηθεί από την αντίληψη ενός παρόντος – που δεν αποτελεί σημείο μετάβασης – στο οποίο ο χρόνος πιστοποιείται και στέκει ακίνητος. Γιατί αυτή η αντίληψη οριοθετεί εκείνο ακριβώς το παρόν, στο οποίο αυτός, για το άτομό του, γράφει ιστορία. O ιστορικισμός δίνει την “αιώνια” εικόνα του παρελθόντος· ο ιστορικός υλισμός παρέχει μια μοναδική εμπειρία με το παρελθόν. Ο ιστορικός υλιστής αφήνει τους άλλους να εξαντληθούν με την πόρνη που ονομάζεται “Μια φορά κι ένα καιρό” στο μπουρδέλο του ιστορικισμού. Παραμένει κύριος των δυνάμεών του: ώριμος αρκετά για να ανατινάξει το συνεχές της ιστoρίας…

… Ανασύνθεση του παρελθόντος δεν σημαίνει αναγνώρισή του “με τον τρόπο που υπήρξε πραγματικά”. Σημαίνει το άρπαγμα μιας μνήμης καθώς αστράφτει σε μια στιγμή κινδύνου. Για τον ιστορικό υλισμό το ζήτημα είναι να συλλάβει μια εικόνα του παρελθόντος, καθώς αυτή εμφανίζεται απροσδόκητα στο ιστορικό υποκείμενο τη στιγμή του κινδύνου. Ο κίνδυνος απειλεί τόσο το περιεχόμενο της παράδοσης όσο και τους παραλήπτες του. Και για τους δύο είναι ο ίδιος: να γίνουν όργανα της κυρίαρχης τάξης. Κάθε εποχή πρέπει να κάνει τη δύσκολη προσπάθεια για την εκ νέου αρπαγή της παράδοσης από τον κoνφoρμισμό, που είναι έτoιμoς να την καταδυναστεύσει… Το χάρισμα να αναζωπυρώνει τη σπίθα της ελπίδας στο παρελθόν έχει εκείνος μόvο ο ιστορικός που είναι απόλυτα πεισμένος ότι ούτε ακόμη και οι νεκροί δεν θα ‘ναι ασφαλείς από τον εχθρό, εάν αυτός νικήσει. Και ο εχθρός αυτός δεν έχει πάψει να νικά….

Αυτά έγραφε κάποτε κάποιος ονόματι Walter Benjamin. Αυτός ο βαθιά, εξονυχιστικά αντιφασίστας θα κινδύνευε σήμερα να χαρακτηριστεί αν όχι «φασίστας» σίγουρα «συνυπεύθυνος με τη ναζιστική γερμανία για το ξέσπασμα του β παγκόσμιου πολέμου». Γιατί «η σημασία της ευρωπαϊκής μνήμης για το μέλλον της ευρώπης» είναι ο λόγος των ανακατασκευαστών της ιστορίας. Ο λόγος του Θεάματος. Κι απ’ αυτόν τον εχθρό ακόμα και οι νεκροί δεν είναι ασφαλείς.

Ιστοριο-κάθαρση 2

Παρασκευή 27 Σεπτέμβρη. Ποιός, ποιά, άραγε απ’ αυτούς κι αυτές τους 535 που πάτησαν το κουμπί του ευρωκαθίσματος τους ψηφίζοντας, στο ευρωκοινοβούλιο, την «συνυπευθυνότητα της σοβιετικής ένωσης για το ξέσπασμα του β παγκόσμιου πολέμου» θα είχε την ίδια γνώμη στις 23 Σεπτέμβρη του 1941 όταν ο γερμανικός στρατός είχε κυκλώσει το Λένινγκραντ; Ποιός, ποιά από δαύτους, θα είχε την ίδια γνώμη περί «συνυπευθυνότητας» στις 23 Σεπτέμβρη του 1942 όταν ξεκινούσε η πολιορκία του Στάλινγκραντ;

Κι όταν, στις 23 Σεπτέμβρη του 1943 ο «κόκκινος στρατός», έχοντας νικήσει στην τρομακτική «μάχη του Κουρσκ» ξεκινούσε την αντεπίθεση του προς τα δυτικά καταλαμβάνοντας το Κίεβο, αυτοί οι 535 της τωρινής «συνυπευθυνότητας» θα μιλούσαν γι’ αυτήν ή θα κρατούσαν την ανάσα τους και δεν θα έβγαινε λέξη απ’ το λαρύγγι τους απ’ την ελπίδα; Ακόμα, στις 23 Σεπτέμβρη του 1944, όταν στο βορρά ο «κόκκινος στρατός» διέσχιζε πολεμώντας την πολωνία απελευθερώνοντας τους επιζώντες των πολωνικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και στο νότο είχε εισβάλει ήδη στη βουλγαρία, αυτοί οι 535 για «συνυπευθυνότητα» θα μιλούσαν ή για ανακούφιση;

Όχι. Στις 23 Σεπτέμβρη του 1941, του 1942, του 1943 και του 1944, αλλά ακόμα και του 1951 ή του 1961, ο τότε εαυτός αυτών των 535 δεν θα έλεγε τέτοιες προστυχιές. Θα είχε την στοιχειώδη ειλικρίνεια, την στοιχειώδη ιστορική συναίσθηση. Τότε. Όχι τώρα. Η 23η Σεπτέμβρη του 2019 ανήκει σ’ έναν καινούργιο πόλεμο, κι αυτοί συμμετέχουν συνειδητά. Και σ’ αυτόν τον πόλεμο, όπως και σε κάθε άλλο, η προπαγάνδα είναι όπλο πρώτης γραμμής.

Ο τότε εαυτός αυτών των 535 (και πολλών οπαδών τους) είναι νεκρός. Τον σκότωσε ο τωρινός εαυτός τους. Του έριξε μια σφαίρα ανάμεσα στα μάτια, ελπίζοντας να τον τυφλώσει για πάντα. Όμως ακόμα κι αυτός, ο τότε εαυτός τους, νεκρός προ πολλού, κινδυνεύει σήμερα. Πολλοί ιστοριο-καθάρτες είναι πρώην κάτι άλλο· κι αυτό τους κάνει ακόμα πιο επικίνδυνους.

Ιστοριο-κάθαρση 3

Παρασκευή 27 Σεπτέμβρη. Δεν είναι, μόνο, ότι αυτοί οι 535 (και οι πολλοί οπαδοί τους) διαστρέφουν την συγκεκριμένη ιστορία, αυτήν την Β παγκόσμιου. Είναι ότι συνεπείς στον μεταμοντερνισμό προσπαθούν να θάψουν βαθιά την Ιστορία σαν αστραπιαία υπενθύμιση του καθήκοντος την στιγμή του κινδύνου. Πρόκειται για παραχαράκτες με την πιο πολιτική έννοια του όρου: υποστηρίζουν ότι η Ιστορία είναι «κείμενο» που μπορείς να το βάλεις σε οποιοδήποτε ηλεκτρονικό κειμενογράφο και, «κόψε / ράψε» να του αλλάξεις τα φώτα κατά βούληση… Υποστηρίζουν ότι η άποψη που θα τους ήταν αδιανόητη την δεκαετία του ’40, του ’50 ή του ’60 (η άποψη της «συνυπευθυνότητας»), τους είναι αυτονόητη σήμερα… Όχι επειδή «έμαθαν καινούργια σημαντικά στοιχεία για το τότε» αλλά επειδή το τώρα τους, το δικό τους εξουσιαστικό παρόν (υποστηρίζουν ότι) έχει απεριόριστα δικαιώματα ιδιοκτησίας πάνω στο οποτεδήποτε τότε, στο όποιο παρελθόν· και, κατά συνέπεια, μπορούν να το κάνουν ό,τι γουστάρουν. Μπορούν να ξεθάψουν και τους νεκρούς· και να σκορπίσουν τα κόκκαλά τους για να μην υπάρχουν καν μνήματα…

Όμως η Ιστορία δεν είναι «λόγια» όπως νομίζουν οι κακούργοι που προς το παρόν έχουν νικήσει. Είναι αίμα. Θα πρέπει να πετύχουν την απόλυτη πλύση όχι μόνο του εγκεφάλου αλλά και κάθε κύτταρού μας για να μας μετατρέψουν σε στρατιώτες τους στον 4ο παγκόσμιο…

Φροντίζουμε να αποτύχουν.

Το βάρος της Ιστορίας

Παρασκευή 27 Σεπτέμβρη. Ο 20ος αιώνας υπήρξε γεμάτος, ξεχείλισε απ’ τα καλύτερα και τα χειρότερα της ανθρωπότητας· τις ελπίδες και τις απογοητεύσεις του κόσμου. Δεν μπορούμε να ξέρουμε πως αντιλαμβάνονταν οι πρωτοκοσμικοί, στις αρχές του 20ου αιώνα, τον 19ο – που κι αυτός ήταν απίστευτα γεμάτος. Ο Μαρξ κάπου σημειώνει ότι το παρελθόν βαραίνει στους ώμους των ζωντανών· έχει δίκιο. Πόσο μακριά, άραγε, κουβάλησαν στις πλάτες τους τον 19ο αιώνα οι μακρινοί μας πρόγονοι στις αρχές του 20ου; Δεν ξέρουμε.

Ξέρουμε όμως ότι ο 20ος αιώνας βαραίνει τους ώμους όλων στις πρώτες δεκαετίες του 21ου. Οι πιο ευάλωτοι, για να κουμαντάρουν το βάρος πάνω τους, διαλέγουν μια περικοπή απ’ τον 20ο αιώνα, στα μέτρα τους – και πορεύονται έτσι, σαν τους τυφλούς στον άδη, κοιτώντας προς τα πίσω. Οι πιο απατεώνες τον «ξαναγράφουν», για να τον πουλήσουν χοντρική / λιανική – αυτοί καμαρώνουν, σαν τεχνικοί του ψέμματος. Οι πρώτοι ξεδοντιάζονται, γίνονται ακίνδυνοι. Οι δεύτεροι τροχίζουν τους κυνόδοντές τους: αποικίζουν τον κοινωνικό χρόνο που δεν τους ανήκει.

Δεν θέλουν απλά την κατοχή, την ιδιοκτησία στο παρελθόν. Θέλουν μέσω αυτής την κυριότητα στο σήμερα και στο αύριο. Δεν είναι «αντισταλινικοί» όπως υποκρίνονται. Είναι γνήσιοι υπηρέτες των μηχανών του Θεάματος.

(φωτογραφία: Στις 29 Νοέμβρη του 1943, κατά τη διάρκεια της «διάσκεψης της Τεχεράνης» ο Τσώρτσιλ, προσέφερε στον Στάλιν εκ μέρους του βασιλιά Γεωργίου του 6, παρόντος του Ρούσβελτ, το ξίφος του Στάλινγκραντ. Το διακοσμημένο με πολύτιμους λίθους και με χρυσή λαβή ασημένιο σπαθί, ήταν δώρο αναγνώρισης του Λονδίνου στον αγώνα του «κόκκινου στρατού». Πάνω γράφει σε αγγλικά και ρωσικά: στους ατσαλένιους πολίτες του Στάλινγκρνατ – δώρο του βασιλιά Γεωργίου του 6ου

Δεν είχε σκεφτεί τότε ο αγγλικός ιμπεριαλισμός τα περί «συνυπευθυνότητας»… Περίεργο…)

Είναι ο καιρός (1)…

Κυριακή 22 Σεπτέμβρη. Ίσως οι μαθητές και οι μαθήτριες, σαν ανήλικοι / ες, σαν κάτω από 18 χρονών, να είναι πράγματι τα κατάλληλα κοινωνικά υποκείμενα να κινητοποιηθούν σε σχέση μ’ αυτό που εξαιρετικά αφηρημένα εμφανίζεται σαν ο νο 1 παγκόσμιος κίνδυνος (μετά ή πριν την «τρομοκρατία»; – κανείς δεν μας λέει την σειρά των απειλών…), την κλιματική αλλαγή. Είναι κατάλληλοι / ες επειδή, λόγω ηλικίας, δεν θυμούνται, και δεν ξέρουν. Όχι μνήμη, όχι ιστορία: θα πρέπει να θεωρούνται προσόντα.. Αλλά οι (αρκετά…) μεγαλύτεροι / ες δεν θα έπρεπε να είναι είναι / είμαστε τόσο αθώοι…

Πριν απ’ οτιδήποτε άλλο, προς αποφυγήν παρεξηγήσεων. Κλιματικές αλλαγές συμβαίνουν πράγματι σ’ αυτόν τον πλανήτη, πολύ πριν το είδος μας αποκτήσει πόδια και χέρια. Αυτό, τουλάχιστον, υποστηρίζουν οι ειδικοί· και δεν έχουμε λόγους να τους αμφισβητούμε. Κλιματικές αλλαγές τρομακτικές (με τα σημερινά δεδομένα) σε έκταση, ένταση και διάρκεια: αυτή η περιστρεφόμενη πέτρα, με όλα μα όλα τα συστατικά της, έμβια και μη, είναι πολύ σύνθετη κατάσταση για να υποστηρίξει κανείς – όπως έμμεσα υπονοείται τώρα – ότι η κλιματική αλλαγή (προς οποιαδήποτε κατεύθυνση) είναι κάτι καινούργιο. Θα πρέπει να θυμίσουμε, για παράδειγμα, ότι στις αρχές του 14ου αιώνα η ήπειρος ευρώπη πέρασε μια μικρή εποχή παγετώνων· ενώ σε άλλες περιόδους, επίσης ιστορικά σχετικά πρόσφατες, η γροιλανδία είχε πολύ λιγότερους (παγετώνες) απ’ ότι τώρα.

Συνεπώς δεν θέλουμε (και δεν μπορούμε) να μπούμε σε οποιαδήποτε συζήτηση καφενείου για το «αν συμβαίνει» ή όχι κάποια σοβαρή κλιματική αλλαγή. Ούτε θα υποτιμούσαμε οποιονδήποτε αυθεντικά οικολογικό αγώνα! Το ζήτημα είναι εντελώς διαφορετικό. Είτε η κλιματική αλλαγή συμβαίνει προς την μία (αύξηση της μέσης θερμοκρασίας) είτε συμβαίνει προς την άλλη (μείωσή της)· είτε είναι «ανθρωπογενής» σε μικρό, σε μέτριο ή σε μεγάλο βαθμό, το απόλυτα βέβαια είναι πως «ανθρωπογενής» 110% είναι ο λόγος γι’ αυτήν!

Κι όχι απλά «ανθρωπογενής». Αλλά καπιταλιστικός. Διότι είναι αδύνατο να απομονώσει ο οποιοσδήποτε την οποιαδήποτε ρητορική για τέτοιας κλίμακας ζητήματα απ’ την εποχή, την συγκυρία, τα δεδομένα της εποχής όπου διατυπώνεται ο λόγος για – . Στον ύστερο μεσαίωνα, όταν η μικρή εποχή των παγετώνων χαρακτηρίστηκε από πτώση της μέσης θερμοκρασίας και διαρκείς και έντονες βροχές, καταστράφηκαν επι χρόνια πολλές σοδειές, με αποτέλεσμα εκτεταμένη έλλειψη τροφίμων, υποσιτισμό, αρρώστιες και πολλά εκατομμύρια θανάτων. Τότε ο «λόγος για –» ήταν θρησκευτικός / χριστιανικός: «θέλημα θεού», «μας τιμωρεί για τις αμαρτίες μας», κλπ κλπ..

Τώρα δεν είναι έτσι. Κι ούτε οι προβλέψεις για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι για λιμούς και εκατομμύρια νεκρούς (πρωτοκοσμικούς) από πείνα…

(φωτογραφία: Το αντιπυρηνικό κίνημα στα ‘80s αμφισβήτησε όχι μόνο το πυρηνικό ενεργειακό μοντέλο, αλλά και την εγκατάσταση αμερικανικών πυραύλων με πυρηνικές κεφαλές στη δυτική ευρώπη. Αν όχι αντικαπιταλιστική, είχε σίγουρα μια αντιπολεμική, αντιμιλιταριστική αιχμή, αρνούμενο την διάκριση ανάμεσα σε «κακή» (στρατιωτική) και «καλή» (ειρηνική) χρήση της πυρηνικής ενέργειας.)

Είναι ο καιρός (2)…

Κυριακή 22 Σεπτέμβρη. Στην αρχή, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980, η ανησυχία για τον επερχόμενο κλιματικό Αρμαγεδώνα λεγόταν «τρύπα του όζοντος». Κανείς απ’ τις (πρωτοκοσμικές) μάζες δεν ήξερε ως τότε πόσο σημαντικό ήταν το στρώμα όζοντος στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Το έμαθαν όλοι μαζί με την απειλή: μια εκτεταμένη σε έκταση «λέπτυνση» αυτού του στρώματος πάνω απ’ το νότιο πόλο θεωρήθηκε (επιστημονικά πάντα) σαν η νο 1 απειλή για την ανθρώπινη ζωή στον πλανήτη! Η υπεριώδης ακτινοβολία (του ήλιου) περνούσε με μεγαλύτερη ένταση απ’ αυτήν την «τρύπα»· κι έτσι (θα) ανέβαζε ανεξέλεγκτα την θερμοκρασία στην επιφάνεια· ενώ, ταυτόχρονα, θα προκαλούσε δερματικές αρρώστιες σ’ όσους τους έβλεπε ο ήλιος…

Η αιτία για την «τρύπα του όζοντος»; Ανθρωπογενέστατη. Η υπερβολική χρήση χλωροφθορανθράκων, κυρίως στις ψυκτικές συσκευές (στα ψυγεία και στα air condition). Την εποχή, λοιπόν, της “τρύπας του όζοντος”, οι χημικές βιομηχανίες έτριβαν τα χέρια τους (και εξακολουθούν να τα τρίβουν, παρότι η αρχική αφορμή έχει ξεχαστεί) με το δόγμα «ο ήλιος είναι επικίνδυνος», αφού λάνσαραν το ένα μετά το άλλο τα τρομερά αντι-ηλιακά τους. Και τα ψυγεία σταμάτησαν να δουλεύουν με το επικίνδυνο φρέον…

Η μεγα-απειλή της «τρύπας του όζοντος» κράτησε κάμποσα χρόνια. Για να την διαδεχτεί η μεγα-απειλή του «φαινόμενου του θερμοκηπίου». Σαν ξαφνικά να αποκαλύφθηκε ότι όλος ο πλανήτης ήταν τυλιγμένος μ’ ένα νάυλον· αλλά όχι. Το κακό προερχόταν απ’ τον διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, απ’ την καύση άνθρακα και, κυρίως, πετρελαίου και βενζίνης. Σε αντίθεση με το όζον (που απειλούσε επειδή ήταν «τρύπα») το διοξείδιο του ανθρακα απειλούσε επειδή ήταν «παχύ στρώμα» στην ατμόσφαιρα, γύρω απ’ τον πλανήτη. Εννοείται ότι το αποτέλεσμα του «χοντρού στρώματος» διοξειδίου του άνθρακα (θα) ήταν το ίδιο με του «λεπτού στρώματος / τρύπας» του όζοντος: αύξηση της μέσης θερμοκρασίας… Για κάποιον λόγο οι ηλιακές ακτίνες διαπερνούσαν αυτό το «χοντρό στρώμα» ερχόμενες στη γη· αλλά όχι ανακλώμενες στην επιφάνειά της.

Φυσικά υπάρχει διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα· και προφανώς έχει αυξηθεί λόγω του ενεργειακού μοντέλου και της έκτασης της 2ης βιομηχανικής επανάστασης… Αλλά υπάρχουν και τα φυτά που το απορροφούν. Ήταν, άραγε, μόνο του το διοξείδιο του άνθρακα «παράγοντας αύξησης της μέσης θερμοκρασίας»; Υπήρχαν κι άλλοι; Δεν έχει σημασία: το βασικό, όπως και στην περίπτωση της «τρύπας του όζοντος», ήταν το ανθρωπογενές της υποδεικνυόμενης αιτίας. Ο λόγος για – θα έπρεπε να μοιράζει καθολικές ευθύνες. Αν όχι γι’ αυτήν καθαυτήν την δημιουργία του προβλήματος, οπωσδήποτε για την λύση του. Μια δόση συνενοχής έπρεπε να βαραίνει κάθε αξιοπρεπή επιβάτη του πλανήτη…

Το «φαινόμενο του θερμοκηπίου» άρχισε να μπαίνει στην άκρη σαν το όνομα του Θηρίου για να αντικατασταθεί απ’ την «υπερθέρμανση του πλανήτη». Φαίνεται πως το δεύτερο όνομα προτιμήθηκε σε σχέση με το πρώτο επειδή υποδείκνυε άμεσα το επερχόμενο κακό· κι άρα το επείγον των ευθυνών. Ατομικών και κρατικών. Το ενεργειακό μοντέλο θα έπρεπε να αλλάξει ριζικά, οι υδρογονάνθρακες να εγκαταλειφθούν το γρηγορότερο σαν πηγή ενέργειας, να εφευρεθούν και να εφαρμοστούν εκτεταμένες «καθαρές (ή ανανεώσιμες) πηγές ενέργειας» – αν το είδος μας σκόπευε να σωθεί απ’ τον κλιματικό Αρμαγεδώνα. Και δεν θα έπρεπε να γίνονται καχύποπτες ερωτήσεις, όπως για παράδειγμα το πόσο ενεργειακά οικολογική και οικονομική είναι η κατασκευή των μηχανών που παράγουν «καθαρή ενέργεια». Πόσο «οικολογική» είναι, για παράδειγμα, η επεξεργασία των σπανίων γαιών απ’ τις οποίες προκύπτουν οι πολύτιμες πρώτες ύλες για τις “πράσινες” τεχνολογίες…

Εν τέλει, κι αυτό είναι πολύ πρόσφατο, ένας καινούργιος όρος ήρθε να αντικαταστήσει τους προηγούμενους, και πάλι σαν το όνομα του Θηρίου: κλιματική αλλαγή. Όλοι – τώρα – κινητοποιούνται – για – την – «κλιματική – αλλαγή»· οι νεώτεροι / ες κτυπάνε την καμπάνα (και τα απαθή κεφάλια των «μεγάλων») καλώντας τους να πάρουν μέτρα ενάντια – στην – «κλιματική – αλλαγή».

Το περίεργο μ’ αυτό το καινούργιο όνομα, αν συγκριθεί με το «η υπερθέρμανση του πλανήτη», είναι πως είναι σκόπιμα ουδέτερο. «Κλιματική αλλαγή» θα μπορούσε να είναι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας· αλλά επίσης και η μείωσή της… Εκείνοι που εφηύραν και καθιέρωσαν στην πρώτη γραμμή της δημοσιότητας / δημαγωγίας αυτόν τον ασαφή όρο έχουν υπόψη τους κάτι που δεν το ξέρουμε οι υπόλοιποι; (Υπάρχουν κάποιες φήμες…)

(φωτογραφία: Σαν φρούτο που έχει αρχίσει να σαπίζει η εικονογράφηση μιας «τρύπας του όζοντος» που απειλεί να φάει τον πλανήτη ήταν η μόδα των ‘90s. Δεν υπήρχε και η «ισλαμική τρομοκρατία», οπότε ήταν ο μόνος μεγα-φόβος διαθέσιμος να τον αγαπήσουμε…)

Είναι ο καιρός (3)…

Κυριακή 22 Σεπτέμβρη. Το να πούμε ότι οι κινητοποιήσεις – για – την – κλιματική – αλλαγή συμβαίνουν σε μια εποχή που, για παράδειγμα, τα ίδια ή παρόμοια υποκείμενα αδιαφορούν γενικά για τους πρόσφυγες ή τους μετανάστες θα δημιουργούσε την υποψία πως τις εννοούμε αποπροσανατολιστικές. Όχι, καθόλου. Είναι to the point! Ποιό είναι όμως αυτό το point;

Όποιος έχει διαβάσει την «Λευκή Βίβλο» της ε.ε., προϊόν της «συνθήκης του Μάαστριχτ» (τέλη 1991 – αρχές του 1992) θα πρέπει να θυμάται (;) ότι σ’ εκείνους τους καιρούς που συνέβαιναν δραματικές αλλαγές (διάλυση του «ανατολικού μπλοκ» και των κοινωνιών του, ανάδειξη των ηπα σαν «μόνης υπερδύναμης» του πλανήτη) η τότε ευρωπαϊκή ένωση, προσπαθώντας να συσπειρωθεί σαν οικονομικό μπλοκ και όχι μόνο, όριζε την προστασία του περιβάλλοντος σαν βασικό κριτήριο τόσο της δικής της (καπιταλιστικής) ανάπτυξης όσο και των εμπορικών / οικονομικών σχέσεών της με τον υπόλοιπο κόσμο. Ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός «ορκιζόταν» ότι θα γίνει πράσινος, «οικολογικός» όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για όποιον θα ήθελε να έχει παρτίδες μαζί του. Κατά την «Λευκή Βίβλο» η ε.ε. θα επέβαλε την «πράσινη αναδιάρθρωση» και στους εμπορικούς της εταίρους…

Πού είναι το κακό; – θα ρωτήσει κάποιος. Όχι στην επιφάνεια – είναι η απάντηση. Μετά μια περίοδο έντονων και μαχητικών οικολογικών κινημάτων (‘70ς – ‘80ς) το ότι απ’ τις αρχές των ‘90s ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός (με πρωτεργάτη στο θέμα τον γερμανικό) υιοθετούσε / αφομοίωνε «κριτήρια περιβάλλοντος» θα μπορούσε να είναι, απλά, έκφραση της ιστορικής διαλεκτικής…

Θα μπορούσε να είναι απλά αυτό; Όχι. Οι κατευθύνσεις της «Λευκής Βίβλου» έκαναν καθαρό ότι το «περιβάλλον», η «προστασία του», η «οικολογία», θα γινόταν ένα απ’ τα μέσα, ένα απ’ τα όπλα του ευρωπαϊκού καπιταλισμού απέναντι στους όποιους ανταγωνιστές του· τότε, κυρίως, τις ηπα. Απ’ την μια μεριά αναπτύσσοντας «πράσινες», «οικολογικά φιλικές» τεχνολογίες σε διάφορους τομείς· απ’ την άλλη προωθώντας ή και επιβάλλοντάς τες σαν «διεθνή πρότυπα». Φρενάροντας, όπου χρειαζόταν, τα «αντι-οικολογικά» εμπορεύματα των άλλων, εμποδίζοντάς τα κατ’ αρχήν να μπουν στην ευρωπαϊκή κατανάλωση.

Δεν έγινε ακριβώς έτσι… Έγινε περίπου έτσι… Αλλά εκείνο που δεν έπρεπε να ξενίζει ήδη από τότε είναι αυτό: ένας, κάποιος «πράσινος» καπιταλισμός δεν είναι τέτοιος σαν «καλός για τον πλανήτη»· αλλά σαν «καλός για τα συμφέροντα των μεν εναντίον των συμφερόντων των δε».

Καμμία έκπληξη δεν επιτρέπεται!