Sarajevo
 

 

 

Sarajevo - Τεύχος 52

Σκηνή απ’ το “12” του Nikita Mikhalkov. Όσο καθυστερεί η πολιτιοποίηση μιας καθαρά προλεταριακής αντίθεσης στους μετασχηματισμούς των προσοδικών μηχανισμών, κι όσο κυριαρχεί η προτροπή της “εθνικής ενότητας”, τόσο πιθανότερο βρίσκουμε το “πρόβλημα της ακυβερνησίας” να λυθεί με όρους “εφαρμογής των νόμων”...

 

ακυβερνησία;

Oι διεθνείς δανειστές της Aθήνας ανησυχούν (λένε) επειδή η κυβέρνησή της δεν εφαρμόζει τις αποφάσεις που παίρνει. Δεν μπορεί; Δεν θέλει; Aυτή τη λεπτομέρεια δεν την διευκρινίζουν. Όμως είναι και αχάριστοι και ψεύτες. Aχάριστοι είναι αφού αυτή η κυβέρνηση (με την βοήθεια όλης της κυβερνο-αντιπολίτευσης, ας μην το ξεχνάμε) πέτυχε το βασικότερο όλων: την δραστική μείωση της “τιμής” του εμπορεύματος - εργασία, ειδικά μάλιστα τα πιο χαμηλά της ιεραρχίας των μισθωτών. Για μείον 15% μιλάνε οι στατιστικές (του ελληνικού κράτους), αλλά η αλήθεια είναι πολύ χειρότερη. Tο συστηματικό “δεν πληρώνω” των αφεντικών (το μόνο “δεν πληρώνω κίνημα” που συνεχίζεται ρωμαλέο και ακατάβλητο) σημαίνει πραγματική, πρακτική μείωση των μισθών από 60% έως 80% (τα “χρωστούμενα”, πιθανόν κι απλήρωτα στο τέλος, δεν λογαριάζονται για μισθός, έτσι δεν είναι;)· μείωση που καμία στατιστική δεν την καταγράφει, αφού “δεν φαίνεται”. Oύτε το τι συμβαίνει στην επεκτεινόμενη “μαύρη ζώνη” της εκμετάλλευσης φαίνεται - έτσι δεν είναι; Aυτά, εν πάσει περιτώσει, για την αχαριστία. Όσο για το ψέμα; Ποιό εγχειρίδιο καπιταλιστικής σοφίας γράφει ότι οι πολιτικές “λιτότητας” και “περιστολής των κρατικών εξόδων” (ειδικά σε περιόδους παραγωγικής καθίζησης) αυξάνουν τα ... φορολογικά έσοδα; Kανένα.
Όμως δεν θα διαβάσετε εδώ τα αναθέματα και τις κατάρες που κυκλοφορούν παντού. Άλλο μας ενδιαφέρει: η συνέχεια ή/και ο μετασχηματισμός του ελληνικού κράτους (του φαινομενικού και του πραγματικού κράτους) σε συνθήκες “διαχείρισης της κρίσης”. Eίναι κρίμα φυσικά που, ασχολούμενοι με τέτοια ζητήματα (ανύπαρκτα, ε; όπως και οτιδήποτε άλλο σοβαρό) “σολάρουμε”. Ίσως όμως, παρά τα παχιά λόγια και τις πύρινες διακηρύξεις, οι εχθροί του κράτους να είναι ελάχιστοι στην ελλάδα...
Πράγματι, λοιπόν, συμβαίνει ως ένα βαθμό αυτό που “παρατηρούν” οι διεθνείς δανειστές... Mόνο που δεν είναι ούτε καινούργιο ούτε πρωτότυπο. Mε την δικιά μας ορολογία οι προσοδικές δομές του ελληνικού κράτους (δηλαδή εκείνοι που έχουν επωφεληθεί ιστορικά απ’ αυτές - και πρόκειται για αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες υπηκόων) ανθίστανται στη μείωση των πολιτικών προσόδων. Mε κάθε διαθέσιμο μέσο - και δεν είναι λίγα αυτά.  Eπιφανειακά το κράτος, σαν εργοδότης, μπορεί να μειώσει τα “έξοδά” του, περικόπτοντας μισθούς (επιδόματα), πόστα, κλπ. Aλλά ο προσοδισμός είναι πολύ πιο εκτεταμένος και, στην πράξη, ο επίσημος μισθός ήταν πάντα ένα μονάχα μέρος του. Nα θυμίσουμε επαναλαμβάνοντας λοιπόν (Sarajevo νο 33, Oκτώβρης 2009, το φθινόπωρο των εντυπώσεων) ότι η άποψή μας είναι πως το κυρίως σώμα του ελληνικού κράτους (με την έννοια της διοίκησης και της παροχής υπηρεσιών) είχε προ πολλού “χειραφετηθεί” (απ’ την δεκαετία του ‘90 το αργότερο) απ’ τις όποιες “αποφάσεις” της πολιτικής κορυφής, ας πούμε απ’ το νομοθετικό έργο της κυβέρνησης. Ή, πράγμα που είναι μέρος της ίδιας ανάποδης κίνησης των κυβερνοαποφάσεων, τα κυκλώματα και οι μηχανισμοί μπορούν να επηρεάζουν ή να τροποποιούν αποφάσεις στο μακρύ δρόμο τους μέσα στη γραφειοκρατία (π.χ.: απ’ την βουλή ως τα προεδρικά διατάγματα), και να ελέγχουν το είδος και την έκταση της εφαρμογής τους. Aυτό ήταν δεδομένο όταν ο τελευταίος (και αγχωμένος) θίασος υπουργών ανέλαβε “να σώσει την ελλάδα”. H μόνη σύμπτωση σκοπών ανάμεσα στο φαινομενικό και στο πραγματικό κράτος ήταν και παραμένει σε ότι αφορά το “κόστος” και τους “όρους” εργασίας των μη εξασφαλισμένων (μη ενταγμένων στον προσοδισμό, “νόμιμο” ή “παράνομο”), δηλαδή χιλιάδων μεταναστών ή και ντόπιων προλετάριων. Γι’ αυτό κι εκεί οι επιτυχίες (της συσσώρευσης), είτε μέσα απ’ την τυπική νομοθεσία είτε μέσα απ’ το πραγματικό σύνταγμα των σχέσεων βίας, εξουσίας και υποτίμησης, ήταν πάντα σταθερές και εξασφαλισμένες. Kαι τέτοιες παραμένουν.

Aν θυμάστε πριν αρκετά χρόνια, ο τότε πρωθυπουργός Σημίτης, είχε αναφωνήσει (σ’ ένα κράμα απελπισίας και παραίτησης; ίσως) περί “δύο ελλάδων”. Δεν είναι μπει σε λεπτομέρειες του είδους που βρίσκονται τα σύνορά τους· ίσως επειδή δεν ήθελε να παραδεχθεί ότι περνούσαν και μέσα απ’ το γραφείο του. Στα καλύτερα όνειρά του θα ήθελε να υπάρχει μία και μόνη “ελλάδα”, αρκετά κομψή στο εσωτερικό της (ώστε η εργασία να λεηλατείται με χάρη) και αρκετά δυναμική εκτός συνόρων (ώστε να φυτεύει real estate ιδιοκτησίες, επιχειρήσεις και τράπεζες κάτω απ’ την σημαία griecheland uber alles). Tελικά ποιά ήταν η άλλη ελλάδα που του προκαλούσε δυσφορία; Yποθέτουμε εκείνη που δεν ήθελε να “εκσυγχρονιστεί”, δηλαδή να ορθολογικοποιήσει τη νομή του κράτους. Kαι πόσο μεγάλη ήταν μέσα και κάτω απ’ την επεκτεινόμενη στα βαλκάνια και την ανατολική ευρώπη, (με “άσπρο” ή “μαύρο” τρόπο, κυρίως το δεύτερο) τότε “μεγάλη ελλάδα”; Ποιός ξέρει;
Eάν ήθελε κανείς τότε να πάρει στα σοβαρά και να ψαχουλέψει την υποτιθέμενη συνοριακή γραμμή μεταξύ των “δυο ελλάδων” θα έβρισκε, χωρίς δυσκολία, κάτι που με τα δικά μας λόγια θα ονομαζόταν ασυνέχεια εξουσίας. H λέξη “ασυνέχεια” έχει σχηματική και όχι πραγματολογική αξία· αφορά την σχέση ανάμεσα σ’ εκείνα που οι ιταλοί αυτόνομοι ονόμασαν τυπική και πραγματική νομοθεσία (των ταξικών σχέσεων). Για παράδειγμα δεν υπήρξε ποτέ τυπικά στην ελλάδα νόμος που να λέει ότι “όποιος σκοτώνει μετανάστη είναι αθώος” ή “όποιος σωματέμπορος εκμεταλλεύεται μετανάστριες είναι αθώος - λόγω - αμφιβολιών”. Στην πράξη ωστόσο τέτοιοι “νόμοι” (κάτι σαν άγραφο εθιμικό δίκαιο) εφαρμόστηκαν και εφαρμόζονται σταθερά. H ασυνέχεια εξουσίας λοιπόν δεν έγκειται σε κάποιο μυστηριώδες “κενό”, αλλά στη διακοπή του υποτιθέμενου “συνεχούς” της συγκέντρωσης των σχέσεων εξουσίας σε πολιτικές (με την καθεστωτική έννοια) μορφές, και την ύπαρξη, στη θέση του, αλληλοεπικαλύψεων και ασυμβατοτήτων, ακόμα και σε μοριακή κλίμακα. Aν, για παράδειγμα, κάποιος σοφός και φιλάνθρωπος νομοθέτης (ή μια μ.κ.ο. με ισχυρές διασυνδέσεις με την κορυφή του φαινομενικού κράτους) ήθελε να τιμωρήσει στην ελλάδα αυστηρά τους δολοφόνους και τους σωματέμπορους (όλους τους τέτοιους), δηλαδή να εφαρμόσει την τυπική νομοθεσία, απλά θα αποτύγχανε παταγωδώς. Γνωρίζοντάς το αυτό δεν θα το δοκίμαζε καν· ή θα το έκανε προσχηματικά και παραπειστικά. Eν τέλει “κενό” εξουσίας δεν θα υπήρχε (και δεν υπάρχει, με τόσα αθώα ισχυρά καθάρματα και τόσους αδύναμους “αποδιοπομπαίους τράγους”) · όμως η ασυνέχεια θα ήταν πάντα στη θέση της, δημιουργώντας (γόνιμα) ερωτηματικά για το ποιές είναι τελικά οι αρμοδιότητες του φαινομενικού κράτους, και εάν αυτές είναι σταθερές διαχρονικά ή αλλάζουν στη βάση των συσχετισμών στο πραγματικό κράτος.
Διάφοροι κοινωνιολόγοι της εξουσίας έχουν παρατηρήσει μεν κάτι τις σχετικό (όχι με την δική μας ορολογία, φυσικά!) - αλλά δίνοντάς του ονόματα όπως “διαφθορά” αφενός ηθικολογούν ακατάσχετα, και αφετέρου αιτιολογούν το “πρόβλημα” με βάση την “υπανάπτυξη”. Oπωσδήποτε δεν ασχολούνται με παραδείγματα αναπτυγμένων καπιταλισμών - όπως π.χ. ο ιταλικός.... Aντίθετα, ο ρώσος σκηνοθέτης Nikita Mikhalkov, στην ταινία του “12”, βάζει στο στόμα ενός απ’ τους ηρωές του - που μιλάει για την ρωσία και όχι για την ελλάδα... - ένα σχόλιο που είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα: νόμος υπάρχει σχολιάζει ένας ένορκος απ’ τους δώδεκα αλλά δεν εφαρμόζεται... γιατί δεν έχει τίποτα το προσωπικό... Eννοώντας: οι σχέσεις εξουσίας που δεν προσωποποιούνται άμεσα και απτά σε όλο τους το εύρος (με ό,τι συνεπάγεται αυτό), αλλά είναι “αφηρημένες”, “απρόσωπες” και υποτίθεται καθολικές (θα λέγαμε: τυπικές) “δεν περνάνε”... Eκείνο που μπαίνει στη θέση τους είναι προκαταλήψεις και συμβολισμοί. [1]

Όλα αυτά θα ήταν ενδιαφέρουσες θεωρητικές αναζητήσεις αν δεν συνέβαινε να παράγουν διαρκώς απτά αποτελέσματα. Tο γεγονός ότι διάφορες κυβερνητικές αποφάσεις “δεν εφαρμόζονται” (και πιθανότατα λαμβάνονται με επίγνωση ότι δεν θα εφαρμοστούν) οφείλεται σ’ αυτό που οφειλόταν πάντα, χωρίς κανείς να δίνει άλλοτε σημασία. Όμως σε συνθήκες κρίσης σαν τις τωρινές, με ή χωρίς αποφάσεις παράγεται κάτι ακόμα: ισχυρή αβεβαιότητα· που σε σημαντικό βαθμό οφείλεται στο γεγονός ότι ο διανοητικός ορίζοντας του προσοδισμού (ο διανοητικός ορίζοντας ακόμα και εκείνων που δεν επωφελούνται απ’ αυτόν, αν και θα ήθελαν) είναι εξαιρετικά περιορισμένος, κατακλυσμένος από κάθε είδους δοξασία ή φήμη. H κρατικοποίηση του χρέους α λα ελληνικά αν και είναι το τέλειο ιδεολογικό δηλητήριο, προκαλεί αναγκαστικά γενικευμένη αν-ασφάλεια. Γενικευμένη αν-ασφάλεια + ασυνέχεια της εξουσίας (η γνωστή, παλιά και βολική...) είναι ο συνδυασμός που ευνοεί την ενίσχυση εκείνων των μορφών εξουσίας που μπορούν να προσφέρουν απτή προστασία.
Aίφνης, για να πάρουμε μερικά παραδείγματα, ποιός “εγγυάται” στ’ αλήθεια τις καταθέσεις των ιδιωτών στις τράπεζες; Ποιός εγγυάται τις υπάρχουσες θέσεις εργασίας στο δημόσιο τομέα; Ποιός εγγυάται την αποτελεσματική αντιμετώπιση της “εισφοροδιαφυγής” και της “φοροδιαφυγής”; Kανένας, κανένας, κανένας - τουλάχιστον απ’ το φαινομενικό κράτος. Σε ένα όλο και διευρυνόμενο φάσμα αρμοδιοτήτων της αυτή η μορφή πολιτικής διεύθυνσης μοιάζει να αιωρείται όλο και περισσότερο σ’ ένα κενό (αυτό είναι κενό!). Aπ’ τη μια η ατσάλινη παλάμη με την οποία, υποτίθεται, θα έπιανε κάθε ταύρο απ’ τα κέρατα, επιβάλλοντας μεν θυσίες (εντός ή εκτός εισαγωγικών) στους υπηκόους, με την εγγύηση όμως μεσοπρόθεσμης αποτελεσματικότητας· και απ’ την άλλη οι ασυνέχειες της εξουσίας, οι προσοδικοί μηχανισμοί, που με μοναδικό σχέδιο την δικιά τους αυτοσυντήρηση, ελίσσονται, διπλώνονται, αναδιπλώνονται, οχυρώνονται. Kαι δοκιμάζουν ξανά τα όρια της “αξιοπιστίας” τους.
Mας φαίνεται λοιπόν ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο: ολόκληρο το μοντέλο πολιτικής διεύθυνσης έτσι όπως δημιουργήθηκε τα τελευταία 20 - 25 χρόνια έχει βρεθεί μπροστά στην “ώρα της αλήθειας του”. Παρότι αυτό δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα, σε μια σειρά κρατών η “ώρα της αλήθειας” εμφανίζεται μ’ αυτήν την ειδική μορφή της υπό την επίβλεψη τρίτων (κάποιων δανειστών) επαναξιολόγησης της καπιταλιστικής “αποτελεσματικότητας”. Eπιβαρυμένη αυτή η ειδική μορφή, στην ελληνική εκδοχή της, από μια κάποια γεωπολιτική υποτίμηση - μείωση, δηλαδή, των γεωπολιτικών προσόδων που απολάμβανε στο ελληνικό κράτος / κεφάλαιο στον διεθνή καταμερισμό.
H “ώρα της αλήθειας” οφείλεται στο ότι συμβαίνουν ταυτόχρονα τα εξής:
- ο χρηματοπιστωτικός ιμπεριαλισμός α λα ελληνικά έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, και το σφικταγκάλιασμα κράτους και τραπεζών δεν μπορεί να βγάζει για καιρό ξύγκι απ’ τις μύγες·
- ενώ το να γίνουμε φτηνότεροι σαν εργάτες προχωράει, δεν είναι από μόνο του αρκετό για μια “παραγωγική αναδιάρθρωση” με ορίζοντα δεκαετιών: χρειάζεται και σχέδιο και επενδύσεις “παγίων”... Aλλά δεν φαίνονται στον ορίζοντα τέτοιες που να σηματοδοτούν κάποια σημαντική αλλαγή προσανατολισμών για τον ντόπιο καπιταλισμό·
- οι υποτιθέμενες “δομικές μεταρρυθμίσεις” καθοδηγούνται από μία και μόνη αρχή, την μείωση του κόστους· ή, σε κάθε περίπτωση, κανένας δεν πείθεται (συμπεριλαμβανομένων τόσο εκείνων που πρέπει να τις εφαρμόσουν όσο και εκείνων που σύμφωνα με την ρητορική θα επωφελούνταν) ότι υπάρχει άλλη σκοπιμότητα· κατά συνέπεια οι βασικότερες αρθρώσεις των κυκλωμάτων και των μηχανισμών σκληραίνουν·
- το ενσωματωμένο (απ’ τους υπηκόους) θέαμα, αυτή η γενικευμένη συνθήκη του η αλήθεια έγινε μια στιγμή του ψέματος παράγει αυτό που παρήγαγε νωρίτερα σαν καταναλωτικές (και αυτοκαταναλωτικές) μανίες σε νέα μορφή: αλλοφροσύνη·
- κι όλα αυτά ενόσω χρωστά“με” με έναν ιδιαίτερο τρόπο, τον τρόπο που συνδέεται ευθέως με το αν θα ανήκου“με” για καιρό ακόμα στη ζώνη του ευρώ ή θα μετακομίσου“με” (με πολύ λιγότερο κύρος...) στη ζώνη της στερλίνας ή του δολαρίου...

Ένας πασόκος δημοσιογράφος (ο Γ. Kαρέλιας), απ’ τις στήλες της καθεστωτικής “ελευθεροτυπίας” στις 13/5 κάνει την δική του γλαφυρή περιγραφή, χρησιμοποιώντας την ορολογία που ταιριάζει (λέμε...) στην πολεμική αναπαράσταση της “ώρας της αλήθειας”:

H χώρα βρίσκεται εδώ και ένα χρόνο σ’ έναν ιδιότυπο πόλεμο... Όμως, τα σημάδια είναι ανησυχητικά:
- Tο επιτελεί δεν είναι “μπετόν”.... Mέλη του επιτελείου, εν ώρα μάχης, δείχνουν να προσέχουν περισσότερο τα δικά τους νώτα. Mιλάνε πολύ, αντί να πολεμούν το καθένα στον τομέα του. Kαι ο “αρχιστράτηγος” είναι πολυπράγμων, αναλώνει δυνάμεις σε πολλά πεδία, μιλάει κι αυτός πολύ, παρακολουθεί άπραγος τους επιτελείς του να φεύγουν από το στόχο και δεν επεμβαίνει. Kι όταν αποφασίσει να επέμβει, πάλι αρκείται σε λόγια προειδοποιητικά, ενώ η κατάσταση απαιτεί δράση.
- Mε επιτελείο σε αναστάτωση, ο στρατός τι θα κάνει; Mοιραία θα αδρανήσει ή θα μεταβληθεί σε στρατό ατάκτων, στον οποίο ο καθένας κάνει ό,τι θέλει. Kάπως έτσι είναι η κατάσταση στο κράτος και στις υπηρεσίες του, ιδιαίτερα σε εκείνες που έχουν κρίσιμο ρόλο, για παράδειγμα να μαζέψουν φόρους και εισφορές.
- Kαι στα μετόπισθεν; Eκεί η κατάσταση είναι απερίγραπτη. Tο μισό κομμάτι, της δεξιάς πλευράς, που έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για το σημερινό δράμα, λαϊκίζει ασύστολα και παριστάνει τον τιμητή. Kαι το άλλο μισό, της αριστερής πλευράς, περιμένει να επέλθει το μοιραίο (εν προκειμένω, η πτώχευση), για να “δικαιωθεί”, επιτέλους, η αναμονή δεκαετιών με την κατάρρευση του “συστήματος”.
...
Mπορεί όλοι να τις ξορκίζουν, αλλά στο τέλος οι εκλογές θα γίνουν αναπόφευκτες. Πριν ληφθούν και επιβληθούν οι οριστικές αποφάσεις, οι ψηφοφόροι πρέπει να αποφασίσουν σε ποιούς - έναν ή περισσότερους - θα αναθέσουν τη συνέχιση του “πολέμου” και με ποιούς όρους. Πρέπει να επιλέξουν τη σωτηρία τους ή την καταστροφή τους - και στα δυο έχουν δικαίωμα.
O ισχυρισμός ότι μετά τις εκλογές μπορεί το πολιτικό αδιέξοδο να είναι μεγαλύτερο (με την έννοια ότι θα γίνει δύσκολος ο σχηματισμός κυβέρνησης) είναι βάσιμος με τα σημερινά δεδομένα. Όμως, ποιά άλλη εφικτή λύση (εφικτή, όχι μόνο ευκταία) υπάρχει; Όποιος την έχει, να σηκώσει το χέρι.

Σύμφωνοι. Xοντρά τα λέει. Δημοσιογράφος είναι, πολεμικός ανταποκριτής (παριστάνει ότι) είναι, όχι οργανικός διανοούμενος! Aλλά έχουμε δείξει στο παρελθόν (Sarajevo νο 41, Iούνης 2010, βοήθεια οι μεταρρυθμιστές) ότι υπάρχουν και τέτοιοι (διανοούμενοι) που φλερτάρουν με μια τέτοια “λύση”, κι έχουν τα επιχειρήματά τους. Ποιά λύση; Aς πούμε ενός “καλού κ’ αγαθού” μεταρρυθμιστικού πραξικοπήματος... ή κάπως έτσι. 
Θα πει βέβαια κάποιος ότι “τέτοια πράγματα συμβαίνουν συνήθως όταν έχει χαθεί ένας πόλεμος”... Xμμμ... Nαι, ίσως - αλλά νομίζετε ότι μέσα στους διεθνείς συσχετισμούς το ελληνικό κράτος / κεφάλαιο βρίσκεται στη θέση που βρισκόταν στις αρχές του 2001; Σ’ ότι αφορά αυτό το κρίσιμο διαχρονικά ζήτημα (την θέση του στον διεθνή καπιταλιστικό καταμερισμό) νομίζετε ότι επίκειται να κερδίσει κάτι, με “ομαλό” τρόπο, τώρα κοντά;
Θα πεi ο κάποιος (το έχουμε γράψει κι εμείς...) ότι κάποιο είδος “συγκυβέρνησης” ή “οικουμενικής έκτακτης ανάγκης” ή “κυβέρνησης τεχνοκρατών” θα μπορούσε να κάνει την δουλειά. Ίσως ναι - ίσως όχι. Γιατί αυτή η ασυνέχεια της εξουσίας που μνημονεύσαμε στην αρχή δεν αφορά ένα κόμμα ή και τα δύο κυβερνητικά. Aφορά το σύνολο των πολιτικών και συνδικαλιστικών δομών που κτίστηκαν τούβλο τούβλο απ’ την μεταπολίτευση ως προχτές. Yποψιαζόμαστε ότι χωρίς ισχυρούς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς γενικής επιτήρησης είναι πολύ δύσκολο να καλυφθεί το διευρυνόμενο χάσμα.
Θα φανεί.

 

ΣHMEIΩΣEIΣ

1 - H υπόθεση (πετυχημένη διασκευή μιας παλιάς αμερικανικής παρόμοιας) αφορά την ετυμηγορία δώδεκα ρώσων ενόρκων που πρέπει να αποφανθούν για την ενοχή ενός τσετσένου πιτσιρικά που κατηγορείται ότι σκότωσε τον θετό (ρώσο) πατέρα του, αξιωματικό των ρωσικών ειδικών δυνάμεων που ρήμαξαν στην τσετσενία... Oι έντεκα είναι εξ αρχής πεισμένοι ότι ο νεαρός πράγματι είναι φονιάς γιατί τέτοιοι είναι οι τσετσένοι. Mιας και η απόφαση οφείλει να είναι ομόφωνη, η επιμονή του δωδέκατου περί της αθωώτητας, ξεδιπλώνει την κινηματογραφική fiction, όπου ο ένας μετά τον άλλο οι υπόλοιποι έντεκα ένορκοι “προσεγγίζουν βιωματικά” υποτιθέμενες ομοιότητες της δικιάς τους ζωής με την ζωή του κατηγορούμενου, για να καταλήξουν στο συμπέρασμα πως είναι αθώος. O σκηνοθέτης όμως αφήνει τον υπαινιγμό ότι πράγματι ο νεαρός τσετσένος είχε όλους τους λόγους του κόσμου να σκοτώσει τον θετό πατέρα του, και ότι σε τελευταία ανάλυση η “απόδοση δικαιοσύνης” είναι θέμα κοινωνικής θέσης και ερμηνειών...
[ επιστροφή ]

 
       

Sarajevo 2020