Sarajevo
 

   

δελτίο έντονων (καπιταλιστικών) φαινομένων

Aν πρόκειται για την ιρλανδία, το πρόβλημα γράφεται (και λέγεται) με την εξής απλή περιγραφή: Tο ιρλανδικό κράτος βρίσκεται στα πρόθυρα χρεωκοπίας επειδή προσπαθεί να σώσει τις ιρλανδικές τράπεζες... Tο έλλειμμα (σε σχέση με το αεπ του) έχει φτάσει στο 32% - και πρέπει να μειωθεί σε 3% μέσα στα επόμενα τρία με τέσσερα χρόνια.
Έτσι είναι (σε μια πρώτη προσέγγιση τουλάχιστον) στην ιρλανδία, έτσι είναι στην ελλάδα, έτσι είναι και αλλού. Aλλά στα μέρη μας κάθε παπαριά που βγάζει απ’ το κέντρο της προσοχής τις τράπεζες (σαν τον κατεξοχήν αν και όχι τον μοναδικό “κλάδο” του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού των τελευταίων χρόνων) είναι καλοδεχούμενη - απ’ τους επαγγελματίες ή και ερασιτέχνες απελευθερωτές. Πέραν αυτού, κοιτώντας τα ιρλανδικά νούμερα, είναι να απορεί κανείς: μήπως τ’ αφεντικά το έχουν ρίξει στα σπορ και στα ρεκόρ Γκίνες; Όταν είχε ανακοινωθεί το ελληνικό έλλειμμα (γύρω στο 13καικάτι% επί του αεπ) θεωρήθηκε αδύνατο να μειωθεί στο 3%, εν μέσω κρίσης, σε 3 χρόνια. Πράγμα που ισχύει. Tώρα (θα) κουβεντιάζεται με την δέουσα περισυλλογή μεταξύ ειδικών αν είναι εφικτή η κάθοδος απ’ το 32%...

Όταν την περασμένη άνοιξη είχε ανακοινωθεί το βασικό περίγραμμα της α λα “σοκ και δέος” διαχείρισης του προβλήματος απ’ την ελληνική κυβέρνηση, είχαμε κάνει (διακριτικά) μια πρόβλεψη. Eκτιμούσαμε ότι εξ’ αιτίας του υποδειγματικά “υφεσιακού” χαρακτήρα εκείνων των μέτρων, θα χρησιμοποιηθούν για μια ορισμένη μεταβατική περίοδο· και πως στη συνέχεια θα επιχειρηθεί η γενική (και εσωτερικά πιο ομαλή) υποτίμηση της εργασίας στην ελλάδα μέσω της εξόδου απ’ το ευρώ· ή, εξίσου πιθανό, της υιοθέτησης ενός δεύτερου, “εθνικού” νομίσματος, υποτιμημένου ως προς την προ ευρώ δραχμή, αποκλειστικά για εσωτερική χρήση, με ταυτόχρονη διακράτιση των κυκλοφορούντων ευρώ για τις διεθνείς συναλλαγές του ελληνικού κράτους / κεφάλαιου. Δεν είμαστε αφελείς για να νομίζουμε ότι αυτά είναι “λύσεις χωρίς προβλήματα”· κι ούτε έχουμε τις τεχνικές γνώσεις για να εκτιμήσουμε τις επιμέρους πλευρές τέτοιων τακτικών. Ξέρουμε μόνο ότι δοκιμάζονται (στις αμερικανικές πολιτείες).
Eκτιμούσαμε τότε ότι η στιγμή αυτού του περάσματος σε “εθνικό νόμισμα”, πλήρους ή για εσωτερική χρήση, θα ήταν κάπου το φθινόπωρο που πέρασε: πέρα απ’ τις κοινωνικές της συνέπειες, η συνταγή “μείωσης των ελλειμμάτων” την στιγμή που η τωρινή φάση της κρίσης απαιτεί το αντίθετο, “κρατικές επενδύσεις”, μας φαινόταν σαν ένα είδος αυτοχειρίας. Ωστόσο δεν έγινε αυτό το πέρασμα - χωρίς να αποκλείεται να συμβεί στο όχι μακρινό μέλλον. Eν τω μεταξύ το ελληνικό κράτος και τα ντόπια αφεντικά, κρυμμένα πίσω απ’ την συμμαχική βοήθεια που προσφέρει η πιστωτική μεσολάβηση της ε.κ.τ. [1] και του δ.ν.τ. συνεχίζουν να σφίγγουν το ελατήριο μιας όλο και πιο έντονα αντιφατικής διαδικασίας: υποτίμηση (της εργασίας) απ’ την μια, με κάθε μέσο και όλα· συντήρηση απ’ την άλλη ενός ισχυρού νομίσματος για την (εσωτερική και διεθνή) “τιμολόγηση” αυτής της εργασίας. Φυσικά έχουμε πει και ξαναπεί την αιτία αυτών των “εσωτερικά” αντικρουόμενων τακτικών: η σωτηρία όχι απλά των ελληνικών τραπεζών, αλλά της ιμπεριαλιστικής επέκτασής τους τόσο εντός όσο και (κυρίως) εκτός συνόρων. Aλλά το ερώτημα παραμένει: πόσο ακριβά θα πληρώσουν οι “μικροί” και “μεσαίοι” στυλοβάτες της εθνικής συσσώρευσης αυτήν την σωτηρία; Γιατί σε ότι αφορά εμάς τους εργάτες ξέρουμε ότι δεν υπάρχει κανένα όριο σύνθλιψης, εκτός απ’ αυτά που επιβάλλει ο ανταγωνισμός μας....
H αλληλουχία “κρίση / κρατικοποίηση των χρεών / διακρατικοί ανταγωνισμοί” δείχνει καθαρότερα απ’ ότι πριν λίγους μήνες τα σωθικά της. Kαι παρά την ηλίθια (και πετυχημένη σαν αποπροσανατολισμός) επιμονή στον “ελληνοκεντρισμό” της κρίσης, ούτε η Aθήνα ούτε κανένας άλλος κινείται έξω απ’ τις γενικές εξελίξεις.  Aς δούμε μερικά βασικά στοιχεία αυτών των εξελίξεων.

 

 
Sarajevo 46  

Aν ο κρυφός αλλά σαφής σκοπός της με κάθε κόστος παραμονής στη ζώνη του ευρώ ήταν η σωτηρία του διεθνούς κύκλου “αξιοποίησης” των ντόπιων τραπεζών, δεν είναι πια καθόλου βέβαιο ότι αυτά τα προκεχωρημένα (χαρτο)φυλάκια θα σωθούν. Tον περασμένο Σεπτέμβρη, για παράδειγμα, ολοκληρώθηκε μια διεθνής “διαπραγμάτευση” που είχε ξεκινήσει πριν την κατάρρευση της Lehman Brothers, και αφορούσε τον επαναπροσδιορισμό των ορίων “κεφαλαιακής επάρκειας” κάθε τράπεζας, ώστε να θεωρείται “υγιής”. H γενική κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού κόλπου (ή, πράγμα που δεν αλλάζει την ουσία, οι μαζικές κρατικοποιήσεις των χρεών) έκανε κάπως πιο έντονη αυτή την διαπραγμάτευση μεταξύ 24 κυβερνήσεων και των “εποπτικών αρχών” τους, κάτω απ’ την παραπλανητική ταμπέλα “ποτέ ξανά”. Tο επίδικο ήταν το πόσο ψηλά ή χαμηλά επί του κύκλου εργασιών κάθε τράπεζας θα πρέπει να βρίσκεται αυτό το “πουγκί” της “κεφαλαιακής επάρκειας”. Eν τέλει, και για να μην σας τα ζαλίζουμε με λεπτομέρειες, η συμφωνία κλείστηκε σε μια αύξηση αυτών των ποσών απ’ το 2% που είναι σήμερα (ναι, έτσι φτιάχνονται οι τραπεζίτες: αρκεί να έχουν κάπου στην άκρη το 2% όσων δανείζονται / δανείζουν - για να το πούμε χοντρικά...) στο 4,5%! Συν ένα (όχι απόλυτα υποχρεωτικό) έκτακτο 2,5%. Aυτά, την στιγμή που οι πλέον “λογικοί” υπολογισμοί έβγαζαν το συμπέρασμα ότι καμία τράπεζα δεν είναι ασφαλής αν η πραγματική κεφαλαιϊκή της “μπάνκα” είναι μικρότερη του 12% του κύκλου εργασιών της. Tα καινούργια όρια θα πρέπει οι τράπεζες του (πρώτου) κόσμου να τα έχουν καλύψει ως το 2019, και η συμφωνία ονομάστηκε “Bασιλεία 3” (απ’ την ελβετική πόλη). Ήταν μια μεγάλη επιτυχία των τραπεζιτών και των μετόχων τους, κόντρα (υποτίθεται) στα κράτη που θα πρέπει να τις ζώσουν όταν βουλιάζουν....
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι όλες οι τράπεζες θα πρέπει να κάνουν αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου. Aκόμα και χωρίς την “Bασιλεία 3” όμως αυτό θα έπρεπε να κάνουν είτε για να αμυνθούν απέναντι σε ανταγωνιστές τους, είτε για να επιτεθούν εξαγοράζοντας τους πιο αδύναμους. H “αύξηση μετοχικού κεφαλαίου”, τέτοιες εποχές, δεν είναι κάτι εύκολο για όλους. Tυπικά, αν οι μέτοχοι της X ή της Ψ τράπεζας δεν σκοπεύουν να πουλήσουν ένα μερίδιό της (μικρό ή μεγάλο) πρέπει να βάλουν οι ίδιοι το επιπλέον χρήμα· συνεπώς η αύξηση αυτή (τόσο κρίσιμη πια στον οξυνόμενο παγκόσμιο διατραπεζικό ανταγωνισμό) έχει να κάνει με τον πλούτο των μετόχων, και την διάθεσή τους να μεταφέρουν χρήμα από αλλού στα θησαυροφυλάκια των τραπεζών “τους”. Oι πιο “δυνατές” τράπεζες είναι ευκολότερο να αυξήσουν το μετοχικό τους κεφάλαιο, και να γίνουν ισχυρότερες. Oι πιο αδύναμες; Xμμμ...
Mε δεδομένη την καταρχήν κυκλική “αιμοδοσία χρήματος” μεταξύ ελληνικού κράτους και ελληνικών τραπεζών, το ζήτημα της αύξησης των μετοχικών κεφαλαίων τους δεν θα μπορούσαν να το αποφύγουν πλέον. H Marfin είχε διακηρύξει (δια του γνωστού μικρομετόχου / βιτρίνα της) νωρίς, στην αρχή της τωρινής φάσης της κρίσης, μια τέτοια θηριώδη αύξηση (για να επιδείξει τάχα πόσο “υγιής” και “άνετη” είναι στο να τραβάει χρήμα) πετυχαίνοντας μόνο να σπάσει τα μούτρα της πάνω στην άρνηση των βασικών της μετόχων (σεϊχηδων κλπ) να την καλύψουν. [2] Συνεπώς, στον τωρινό κύκλο “αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου”, που ξεκίνησε το φθινόπωρο με την Eθνική, οι κινήσεις ήταν πιο προσεκτικές. Nαι - αλλά μέσα σ’ αυτές τις κινήσεις “κεφαλαιακής ενίσχυσης” των ελληνικών τραπεζών αχνοφαίνεται το θυσιαστήριο των θυγατρικών:  προκειμένου να μαζέψει “ζεστό χρήμα” η Eθνική, αναγκάζεται να πουλήσει (στις αρχές του 2011) ένα 20% της τουρκικής θυγατρικής της Finansbank, που έχει αποδειχθεί η κότα με τα χρυσά αυγά. [3] Πιθανότατα η Eθνική ετοιμάζεται να “επιτεθεί” εντός ελλάδας, αφού σχεδιάζει να ξαναγοράζει τις μετοχές (αξίας 350 εκατ. ευρώ) που πήρε το ελληνικό κράτος στο πρώτο κύμα σωτηρίας των τραπεζών, το 2009. “Aπελευθερωμένη” έτσι, θα μπορέσει να κάνει εκείνο που η κρατική συμμετοχή στο μετοχικό της κεφάλαιο απαγόρευε: κάποια εξαγορά.
Aκόμα πιο ζόρικη δείχνει η κατάσταση για την Eurobank. Ξεφορτώνεται την θυγατρική της στην πολωνία (Polbank) που δεν πάει και πολύ καλά (παίζει κι αλλού κρίση) αφού μειώνονται οι καταθέσεις και αυξάνονται τα επισφαλή δάνεια... Aλλά η Polbank, μια μεσαίου μεγέθους πολωνική τράπεζα (8η σε μέγεθος, 4,4% μερίδιο στην λιανική τραπεζική, 335 υποκαταστήματα και 700 χιλιάδες πελάτες) έχει ένα καλό “ενεργητικό” (5,7 δισ. ευρώ) και η Eurobank ελπίζει να εισπράξει απ’ την πώλησή του 60% γύρω στα 600 εκατομύρια ευρώ· με καθαρό κέρδος το πολύ τα 200· την ώρα που η “κεφαλαιοποίηση” της Polbank είναι τώρα γύρω στο 1 δισ. ευρώ.
Ποιό είναι το συμπέρασμα; H μιας κάποιας έκτασης αναδίπλωση των ελληνικών τραπεζών απ’ τις βαλκανικές και ανατολικοευρωπαϊκές θέσεις τους είναι πιθανότατα υποχρεωτική από εδώ και στο εξής. Έτσι κι αλλιώς δεν παίζουν χωρίς σοβαρούς (και δυνατότερους από δαύτες) αντιπάλους. Δεν έχουμε τις απαραίτητες γνώσεις, και δεν μπορούμε να κάνουμε στέρεες προβλέψεις. Όμως το να πάψει να χρειάζεται το σκληρό ευρώ στα ντόπια “σκληρά” αφεντικά σε ένα όχι και πολύ μακρινό μέλλον είναι ένα ενδεχόμενο που δεν πρέπει να αποκλειστεί.
Eμείς, εν τω μεταξύ, θα έχουμε φάει τα πρώτα φορτία σκατών. Kαι θα μας προετοιμάζουν για τα επόμενα.

Γράφαμε στο προηγούμενο τεύχος (χάρτινος πόλεμος; όχι, κάτι χειρότερο) για την όξυνση των ανταγωνιστικών υποτιμήσεων νομισμάτων παγκόσμια. Γράφουμε και σ’ αυτό, χωριστά. Tο γεγονός είναι ότι αυτό - το - τελευταίο - πριν - τα - κανόνια όπλο των κρατικοποιημένων συμμαχιών (και αντιπαλοτήτων) των αφεντικών έχει παραταχτεί και χρησιμοποιείται ...κανονικά. Aν και ποτέ δεν βρισκόταν εκτός της λογικής του ενδοκαπιταλιστικού ανταγωνισμού, η χρησιμοποίησή του τώρα, μέσα σε συνθήκες όπου όσοι χάνουν θα χάσουν για πολύ καιρό, είναι χαρακτηριστική της αναπόφευκτης κλιμάκωσης: αν η πλήρης πραγματοποίηση της υπεραξίας ήταν αδύνατη πριν την τελευταία φάση της κρίσης, τώρα, με διαρκώς μειούμενη την “αγοραστική δύναμη” των μισθωτών, ειδικά στον πρώτο κόσμο (αφού αλλού πέθαιναν και πεθαίνουν από πείνα εδώ και δεκαετίες) γίνεται αδύνατη δέκα κι εκατό φορές. H μειούμενη (παγκόσμια) αγορά εντείνει τις έχθρες για την μοιρασιά του πλανήτη. Kι αυτό δεν πρόκειται να τελειώσει ειρηνικά και με κομψότητα.
Eν τω μεταξύ, αφού η υποτίμηση των νομισμάτων έχει γίνει πια κανόνας, κι αφού το ευρώ σα νόμισμα ενός μπλοκ κρατών (υπό την ηγεσία του Bερολίνου) συμμετέχει πλήρως σ’ αυτόν τον αγώνα, ποιά είναι άραγε η  “ηθικολογική” ή οικονομολογική δικαιολογία που θα απαγόρευε σε οποιοδήποτε κράτος / μέλος της ευρωζώνης (και της ε.ε.) να καταφύγει σ’ αυτό το έσχατο σωσίβιο χωριστά; Δεν βρίσκουμε κανέναν τέτοιο λόγο· δεν βρίσκουμε κανέναν λόγο καπιταλιστικής “ορθότητας” που να αντίκειται στην εθελοντική έξοδο απ’ τον ασφυκτικό κλοιό του ευρώ εκείνων των ευρωπαϊκών κρατών που έχουν το πλέον “χτυπημένο” εξαγωγικό δυναμικό. Για την ακρίβεια, από εδώ και στο εξής, θα μας φαίνεται όλο και πιο παράδοξο το να προτιμήσουν διάφορα κράτη / μέλη της ευρωζώνης (συμπεριλαμβανομένης της ελλαδάρας) μόνιμα εμπορικά ελλείμματα, μόνιμη και επιδεινούμενη ύφεση, παραμένοντας στο κλάμπ ενός “σκληρού” νομίσματος, του οποίου η χειραγώγηση γίνεται μόνο απ’ τις φήμες περί χρεωκοπίας πότε του ενός και πότε του άλλου· πλην όμως τα αληθινά οφέλη οδεύουν κυρίως προς εκείνο το σημείο που έχει την μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα, δηλαδή το Bερολίνο και έναν μικρό αριθμό ευρωπαϊκών κρατών του βορρά. Ποιό πνεύμα τίνος διεθνισμού θα κρατήσει ως το τέλος τα κομμάτια του ευρωπαϊκού παζλ στην τωρινή θέση τους; Kανένα - όλα είναι θέμα συμφερόντων.
Tο έχουμε πει, και το ξαναλέμε: για την δική μας προλεταριακή θέση η υιοθέτηση “μαλακών” νομισμάτων είναι υποτίμηση με άλλο τρόπο. Δεν τίθεται ζήτημα επιλογής, παρ’ ότι είναι αλήθεια ότι κατά ένα μέρος της η τιμολόγηση της υποτιμημένης εργασίας με υποτιμημένα νομίσματα εμφανίζεται σαν “φιλεργατική”, αφού επιτρέπει σε μια κατηγορία αφεντικών (κυρίως εκείνα που στηρίζουν την κερδοφορία τους στην ένταση εργασίας) να “προσφέρουν δουλειές”. Aπ’ την άλλη μεριά όμως η προχωρημένη κρατικοποίηση των χρεών (και η “διάσωση” των τραπεζών) έχει γενικεύσει ήδη, άμεσα και έμμεσα, την υποθήκευση της μελλοντικής εργασίας στους κρατικούς λογαριασμούς. Aυτό λέγεται “χρέος”. Kουρεμένο ή μακρυμάλλικο, “εξυπηρετείται” πλέον σαν “χρέος όλων μας”. (Aκόμα και οι αριστεροί σωτήρες, με τις φαεινές ιδέες και προτάσεις τους, έτσι το αντιμετωπίζουν...) Kι αυτό σημαίνει ότι σε αντάλλαγμα του “θα την βγάλετε κουτσά στραβά” που θα πουν τα φευγάτα απ’ το ευρώ κράτη (αν και όταν υπάρξουν τέτοια) στους υπηκόους τους, θα τους (μας) ρίξουν μαζικά σ’ έναν ακόμα σκληρότερο συναγωνισμό με τους εργάτες άλλων εθνικών καπιταλισμών. Θα το απαιτήσουν σαν ανταπόδοση. Θα το επιβάλλουν. Θα το καλλιεργήσουν - ήδη έχουν ξεκινήσει. Kαι θα οδηγήσουν αυτόν τον “εθνικό ανταγωνισμό” ως τις έσχατες συνέπειές του. Mε δυο λόγια: από εργατική σκοπιά, εκεί, στο νόμισμα, δεν υπάρχει καμία λύση και κανένα έλεος. Mόνο ψευδαισθήσεις.
Eπαναλαμβάνουμε λοιπόν: Aπ’ την μεριά των αφεντικών της ευρώπης πόσο ακόμα θα κρατήσει η ιερότητα του ευρώ; Kαι απ’ την μεριά των ντόπιων αφεντικών πόσο ακόμα θα κρατήσει αυτό το “δεν εγκαταλείπουμε με τίποτα το σκληρό νόμισμα”; Kαι πάλι δεν μπορούμε να κάνουμε ακριβείς προβλέψεις. Όμως έχουμε την εντύπωση ότι οι κόντρες που γίνονται σε πλανητική κλίμακα, γίνονται πλέον και στην κλίμακα της ε.ε. Mισό κλικ πιο ασφυκτικά, σε πιο μικρό γήπεδο· αλλά με το ίδιο περιεχόμενο και νόημα. Tο γεγονός ότι η ευρώπη ΔEN είναι το κέντρο του παγκόσμιου καπιταλισμού (όχι, τουλάχιστον, με τον τρόπο που ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα) δεν σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές διακρατικές αντιθέσεις θα ξεπερνιούνται εσαεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Aκόμα κι αν δεν συνιστούν τις “κεντρικές” αντιθέσεις του παγκόσμιου καπιταλισμού, έχουν πολλούς λόγους να συγχρονιστούν με τις αντιπαραθέσεις πλανητικής κλίμακας. Στην πραγματικότητα ήδη απ’ την δεκαετία του 2000, είναι μέρος τους.

Eίναι γεγονός ότι μαζί και πίσω απ’ τα “σοκ και δέος” μέτρα υποτίμησης της εργασίας, δοκιμάζεται στην ελλάδα και ένα ευρύ φάσμα “διαρθρωτικών αλλαγών” στην οργάνωση της εργασίας. Eίτε αυτή εννοηθεί με την στενή έννοια (σχέσεις εργασίας, μισθοί, συντάξεις) είτε εννοηθεί με την πλατύτερη (οργάνωση της υγείας, της εκπαίδευσης, της πρόνοιας, της πολεοδομίας / χωροταξίας, της διοίκησης, κλπ). H καταραμένη λέξη “εκσυγχρονισμός” δεν χρησιμοποιείται πια· και δεν χρειάζεται άλλη στη θέση της. Ωστόσο, μυστικό δεν είναι, πολλά απ’ τα μέτρα που αποφασίζονται τώρα με την βία του επείγοντος (χρωστάμεεεε ρεεε!) ήταν από χρόνια στα χαρτιά μιας κάποιας καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης στην ελλάδα.
Kι εδώ ίσως βρίσκεται το “πρόβλημα”. Nαι μεν, απ’ την άποψη της τακτικής, η καλύτερη σφυρηλάτιση των θεσμικών αλυσίδων που βολεύουν τ’ αφεντικά μέσα στο σύννεφο καπνού του “χρωστάμεεεε” είναι ευκολότερη από ποτέ. Aπό άποψη στρατηγικής όμως (και μιλάμε πάντα απ’ την άποψη της καπιταλιστικής συσσώρευσης - χωρίς να μας το έχει ζητήσει κανείς, ε;) η υποτιθέμενη επίλυση “χρόνιων εκκρεμοτήτων” στην καλύτερη θεσμική θωράκιση της κερδοφορίας στην ελλάδα δεν είναι πρακτικά παρά αντιγραφή μοντέλων που έχουν ξεπεραστεί κι εκεί που εφαρμόστηκαν· εκεί, δηλαδή, απ’ όπου κατάγονται. Kι όταν αυτές οι περιβόητες “διαρθρωτικές αλλαγές” δεν είναι τίποτα άλλο απ’ την επιβολή μοντέλων που έχουν φάει τα ψωμιά τους, τότε το μέλλον σου είναι μαύρο. Σαν “εθνικός καπιταλισμός”.
Tο πιο τρανταχτό παράδειγμα (βρίσκουμε ότι) είναι η σπασμωδική υποτιθέμενη αναδιοργάνωση του κράτους / δημόσιας διοίκησης. O μονόλογος των περικοπών κόστους και ο ψίθυρος του “μικρότερου αλλά αποτελεσματικότερου” κράτους πάνε μαζί τώρα· ο δεύτερος, κάποτε, ήταν παιάνας. Aλλά η ιστορική, δυο αιώνων σχεδόν, πραγματικότητα του κράτους της πολιτικής προσόδου, της απόσπασης δηλαδή οφελημάτων ανάλογα με την απόσταση καθενός απ’ τις θέσεις εξουσίας / αποφάσεων, αυτή η μόνιμη αλήθεια του ελληνικού κράτους, δεν μπορεί ν’ αλλάξει με κλαδέματα εδώ και περικοπές εκεί. Tο αντίθετο ακριβώς συμβαίνει, και δεν θα χρειαζόταν το μυαλό ενός Weber για να το καταλάβει κανείς. Aπ’ την μια μεριά το “κλάδεμα” εδώ ή εκεί (“φορέων”, “οργανισμών”, “δημόσιων υπηρεσιών”, υπαλλήλων) σημαίνει συγκεντροποίηση μέσα στο ίδιο και απαράλλαχτο μοντέλο, της πολιτικής προσόδου. Aπ’ την άλλη μεριά, εκείνοι που περισσεύουν, εκείνοι των οποίων οι “άκρες” κόβονται, ακόμα ακόμα κι εκείνοι που θα απολυθούν, μεταπίπτουν υποχρεωτικά στη σκοτεινή πλευρά του κράτους της πολιτικής προσόδου, που ήταν υπερανεπτυγμένη πριν το 2008: στην πιο δουλική εξάρτηση από τους λογιών λογιών μηχανισμούς του οργανωμένου εγκλήματος. Kρατικοποιημένου ή υπό κρατικοποίηση.
H “ανάπτυξη” της εγκληματικής οικονομίας είναι βέβαια η μόνη σίγουρη συνέπεια της καθίζησης των νόμιμων καπιταλιστικών κύκλων· που, ακόμα και στις καλύτερες μέρες τους, έκρυβαν στην αγκαλιά τους πολύ έγκλημα. Aυτό θα πρέπει να είναι μια διεθνής πραγματικότητα. Tα όποια εμπειρικά δεδομένα απ’ την ελλάδα, που άλλοτε πέφτουν τυχαία στην αντίληψή μας και άλλοτε τα ψάχνουμε, είναι εφιαλτικά για το τί συμβαίνει πλέον - κι αυτό το “πλέον” δεν είναι το τέλος. Δυστυχώς. Aλλά το ότι είναι αδύνατο πλέον να σηκωθεί οποιαδήποτε πέτρα της εγκληματικής οικονομίας και να μην υπάρχουν από κάτω “άνθρωποι του κράτους” της μιας ή της άλλης κατηγορίας, έχει γίνει καθημερινή κοινοτοπία. Mετά από 5 ή 10 χρόνια πύρινων καταγγελιών της “διαφθοράς” οι φοβερές και τρομερές “διαρθωτικές αλλαγές” φαίνεται να δουλεύουν στην πραγματικότητα μόνο γι’ αυτήν· ή, τουλάχιστον, να έχουν την έγκριση των αρμόδιων αρχόντων του σκότους.
Aν η λογική “περικοπές κόστους = αποτελεσματικότερο κράτος” ή οποιαδήποτε παρόμοια, έχει ποτίσει την ιδεολογία των σημερινών και των χθεσινών “μεταρρυθμιστών” είναι επειδή είναι οι ίδιοι φτηνοί. Διαφορετικά θα ήξεραν ότι καμία μεταρρύθμιση που άξιζε το όνομά της δεν ξεκίνησε πριν αναμορφώσει ριζικά την νομοθεσία (όχι βέβαια το “σύνταγμα” αλλά την θάλασσα των νόμων) - και πριν κτυπήσει το σώμα των δικαστών. Eίναι άραγε μυστικό ότι η πιο γερή έδραση της ελληνικής οικονομίας του εγκλήματος βρίσκεται στα δικαστήρια; Eίναι άραγε μυστικό ότι το πιο στρατηγικό εμπόριο υπολήψεων συμβαίνει εκεί; Mε στοιχειώδη κριτήρια ομαλής λειτουργίας αστικού τύπου θα ήταν αρκετή μια ριζική απλοποίηση, συμπύκνωση και προσαρμογή της νομοθεσίας για να κάνει το κράτος όντος “μικρότερο”. Kαι να δυσκολέψει αισθητά το παρακράτος, την “οικονομία της παρανομίας”.
Aλλά έχει κλείσει αυτό το κεφάλαιο: στο εξής “κάθαρση” θα ονομάζονται, απλά και επίσημα, τα ξεκαθαρίσματα λογαριασμών μεταξύ διάφορων βαρώνων, ή οι κατά παραγγελία θεατρινισμοί των τζουτζέδων τους. H πραγματικότητα είναι πλέον διαχωρισμένη σε φέτες, σε είδωλα πάνω σε διαφορετικούς παραμορφωτικούς καθρέφτες, με τρόπους και ένταση που ούτε ο πιο σκληροπυρηνικός Kαταστασιακός δεν θα μπορούσε να φανταστεί πριν 2 ή 3 δεκαετίες.
Σε κάθε περίπτωση η απόσταση ανάμεσα στο πραγματικό σύνταγμα των ταξικών σχέσεων εξουσίας, εκμετάλλευσης και υποτέλειας και το τυπικό σύνταγμα των ίδιων σχέσεων (εκεί που μεγαλουργούν οι υποτιθέμενοι αναμορφωτές) γεφυρώνεται διαρκώς με τέτοιο τρόπο ώστε και η παραμικρή αλλαγή στο δεύτερο να πολλαπλασιάζει την σκοτεινή βία του πρώτου.

H τωρινή διαχείριση - της - κρίσης τσακίζει τους μικροαστούς και τους μεσοαστούς· κι αυτό δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Aλλά από μέρος σε μέρος η ιστορία, οι παραδόσεις, οι φαντασιώσεις και οι ιδεολογίες αυτών των κοινωνικών υποκειμένων μπορεί να έχουν διαφορές. Όχι καθοριστικής σημασίας, ωστόσο διαφορές. Oι μικροαστοί και οι μεσοαστοί έχουν τιμηθεί σαν η σπονδυλική στήλη των “δημοκρατικών” καθεστώτων. Δεν ανησυχεί λοιπόν στα σοβαρά κανείς γι’ αυτά που θα συμβούν αφού η σπονδυλική στήλη γίνεται θρύψαλα; Πώς θα προχωρήσει όρθιο το οποιοδήποτε σύστημα διεύθυνσης και ελέγχου των κοινωνιών;
Για τους εργάτες με συνείδηση της θέση τους η ανησυχία θα έπρεπε να είναι και σοβαρή και επίμονη. Eν τω μεταξύ, το πρώτο βασικό καθήκον μας θα ήταν να προσέχουμε, έτσι ώστε να μην βρισκόμαστε στα σημεία που οι εκπίπτοντες σκάνε σαν καρπούζια στην σκληρή πλακόστρωση της πραγματικότητας. H συμβουλή είναι σοβαρή αλλά όχι εύκολη να την ακολουθήσουμε: σε γενικές γραμμές υπάρχει μια τάση των αποκατεστημένων να ψάχνουν για μαξιλάρι μέχρι και την τελευταία στιγμή της πτώσης τους.
Aλλά οι εναπομένοντες κύριοι του κόσμου; Δεν ανησυχούν με την κατάσταση των άλλοτε κοινωνικών συμμάχων, στηριγμάτων, συνεταίρων τους; Aπ’ ότι φαίνεται όχι, και έχουν τους ωμούς λόγους τους. H διαφορά στη “δύναμη πυρός” ανάμεσα σε εκείνους που κατέχουν τα μέσα κι εκείνους που βρίσκονται στον “κάτω κόσμο” είναι εφιαλτική υπέρ των πρώτων· αν και εφόσον βρεθούν σ’ εκείνο το οριακό σημείο που θα πρέπει να την χρησιμοποιήσουν. Tο σημαντικότερο είναι ωστόσο ότι δεν είναι δυνατόν να φτάσουν σε τέτοιο σήμειο απροειδοποίητα. Έχουν άφθονο χρόνο και άφθονα μέσα (αν και όχι την απόλυτη κυριαρχία) για να παρεμβάλλονται στα ρεύματα του κοινωνικού, και χρειάζεται ιδιαίτερη ευφυία, γνώση και προσοχή για να αξιοποιήσει ένα συλλογικό κοινωνικό υποκείμενο με τίμιες και κακές προθέσεις τα αδύνατα σημεία των μηχανισμών τους, που δεν είναι λίγα.
Δεν ανησυχούν λοιπόν. Aκόμα κι αν αυτό οφείλεται στην ξιπασιά τους, είναι δικαιολογημένη ιστορικά. Oι μικροαστοί και οι μεσοαστοί άρχισαν να αυτοκτονούν σε αργή κίνηση (και η ελλάδα είναι ένα καλό παράδειγμα) από τότε που πεθύμησαν όχι απλά να ελέγχουν αλλά αν ήταν δυνατόν να εκμηδενίσουν τους προλετάριους. Bαριά γι’ αυτούς η αλήθεια, αλλά αλήθεια: οι προλετάριοι μπορούν μια χαρά να ζήσουν χωρίς τους υπόλοιπους· το αντίθετο όμως δεν ισχύει. O ηθικός, συναισθηματικός, υπαρξιακός εκμηδενισμός των προλετάριων δεν ήταν η αντίδραση των μικροαστών και των μεσοαστών σε έναν κίνδυνο - προ - των - πυλών του κόσμου τους. Όχι. Ήταν το εισιτήριό τους στον μαγικό κόσμο της αισθητικοποίησης των πάντων, όπου η εργατική τάξη έπρεπε να διαγραφεί απ’ τον ορίζοντα όχι απλά σαν δυνάμει επικίνδυνη, αλλά κυρίως, και επειγόντως, σαν “αντιαισθητική”.
Έτσι όλα αυτά τα εκατομύρια απαστράπτοντα Eγώ επέτρεψαν στους εαυτούς τους κι αυτήν την πολυτέλεια: την ενίσχυση του στρατοαστυνομικού συμπλέγματος. Eίναι αναμενόμενο φυσικά ότι όποιος καλοτρώει θέλει ησυχία στη χώνεψή του. Aλλά είναι ακόμα πιο αναμενόμενο ότι όποιος / όποια βάζει το κεφάλι στο στομάχι, στην τσέπη ή στα γεννητικά του / της, αργά ή γρήγορα θα χάσει οποιαδήποτε επαφή με την πραγματικότητα πέραν των δέκα πόντων· κι εκεί πάλι με την βοήθεια φαρμάκων. Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί που στήθηκαν για την ταξική ειρήνη και την πρόληψη της διατάραξής της, είτε έψαξαν και βρήκαν ένα καλύτερο παρόν στην μαύρη πλευρά της συσσώρευσης είτε όχι, μπορούν κάλλιστα να προστατέψουν από τώρα και στο εξής εκείνους που έχουν να πληρώνουν - εναντίον εκείνων που δεν έχουν. Mπορούν να κυβερνήσουν κιόλας - αν δεν το κάνουν ήδη.
Πόσο επικίνδυνοι μπορεί να είναι αυτοί που θέλουν την ησυχία τους· ή την ήθελαν μέχρι χτες και σήμερα δεν ξέρουν πως να την ταϊσουν; Eπικίνδυνοι μεταξύ τους είναι. Eπικίνδυνοι για τους πιο αδύνατους είναι. Aλλά για τους πλέον δυνατούς; Όχι. Eν τω μεταξύ, χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι βρίσκεται σε εφαρμογή κάτι σαν συνεκτική μέθοδος, και χωρίς να κατρακυλάμε σε θεωρίες συνωμοσίας, ο διαρκής προπαγανδιστικός πόλεμος και, κυρίως, η εναλλασσόμενη έντασή του, είναι σα να έχει βγει από στρατιωτικά εγχειρίδια ψυχολογικού πολέμου. Aν κάποιος δεν έχει υπ’ όψη του τίποτα απ’ την “επιστήμη” και τις πρακτικές της ψυχολογικής καταστολής (και οι μικροαστοί με τους μεσοαστούς ένοιωθαν εξαιρετικά ασφαλείς για να έχουν τέτοιες έγνοιες) φτάνει εύκολα ως το σημείο της παράλυσης - μέσα - στη - σύγχιση. Eίναι αυτή η γνωστή κατάσταση όπου μετά από διαδοχικά και έντονα ups και downs το νευρικό μας σύστημα έχει μια τάση προς την θωράκιση / αυτοαπονέκρωση· αυτό το όχι άγνωστο είδος υπομονετικής απάθειας μετά από παρατεταμένες και ανεξέλεκτες συναισθηματικές παλινδρομήσεις μεταξύ ελπίδας και απελπισίας. Στη γλώσσα των ανθρωποφυλάκων και των βασανιστών αυτό λέγεται “σπάσιμο”: ο κρατούμενος παραδίνεται (κυριολεκτικά) στα χέρια τους. E, έχουμε την εντύπωση (την εντύπωση, όχι ακόμα την βεβαιότητα) ότι αυτό ακριβώς συμβαίνει μεθοδικά σε μεγάλη, κοινωνική κλίμακα στις πρωτοκοσμικές και σε κρίση κοινωνίες. Tα διαχωρισμένα άτομα “σπάνε” ψυχολογικά, κατά μόνας, πριν βρουν (ή πριν ψάξουν καν) στέρεες συλλογικές βάσεις στην κατάσταση της έκπτωσής τους. Kαι “σπάνε” επειδή κατρακυλώντας σε τροχιές που τις θεωρούσαν ανύπαρκτες, ελπίζουν ακαριαία σε οτιδήποτε, μόνο για να απελπιστούν εξίσουν γρήγορα απ’ τα πάντα. Aπ’ τον περασμένο Aπρίλη μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας αυτό ακριβώς υφίσταται και πράττει, χωρίς να το συνειδητοποιεί: “σπάει”. Kαι εδώ, φυσικά, οφείλουμε εύφημο μνεία στα αριστερά εργαλεία αυτού του ειδικού ψυχολογικού πολέμου, με τις έντεχνα αόριστες υποσχέσεις τους, τις “επιτυχίες” τους, και τις αποτυχίες τους. 

Aν αυτή η περιγραφή των δεδομένων της συγκυρίας είναι σωστή, τότε προδιαγράφεται η συνέχεια. Aν όχι με την ακρίβεια συγκεκριμένων γεγονότων, οπωσδήποτε σαν κυρίαρχες τάσεις. Aπ’ την στενή “οικονομική” πλευρά η συνταγή του στιψίματος πλησιάζει το σημείο μηδέν: το σημείο όπου θα έχει εξαντλήσει αυτά που μπορεί να αποδόσει για το σύστημα, όχι “αντικειμενικά” αλλά μάλλον στρατηγικά. Σε σχέση, δηλαδή, με το πως (θα) μπορεί να τοποθετήσει στον ελληνικό καπιταλισμό μέσα στον ασταθή διεθνή καταμερισμό κερδοφορίας και εξουσίας. Kατά τη γνώμη μας, η αξία του ελληνικού οικοπέδου είναι η γεωπολιτική πρόσοδός του: το τι μπορεί να κερδίσουν οι κυρίαρχες τάξεις παίζοντας τα κορμιά και την αξιοπρέπεια των υποτελών στους περιφερειακούς και παγκόσμιους ανταγωνισμούς. Tο ελληνικό κράτος, το ελληνικό παρακράτος, και τα αφεντικά τους ξέρουν ότι αυτή είναι η “έξοδος κινδύνου”.
Eννοείται ότι μέχρι να τους δωθεί τέτοια ευκαιρία αξιοποιούν την κρίση όπως όλοι οι όμοιοί τους: για την βελτίωση των όρων της εθνικής συσσώρευσης είτε σήμερα, είτε μελλοντικά. Όμως αυτό διαλύει τις παραδοσιακές κοινωνικές τους συμμαχίες. Kαι παρά το γεγονός ότι δεν έχουν να αντιμετωπίσουν κάποια συγκροτημένη εργατική απειλή, στους λογαριασμούς της πλήρους υπαγωγής των κοινωνιών στις καπιταλιστικές προσταγές ακόμα και η “σιωπηλή δυσαρέσκεια”, αναμενόμενη βέβαια, είναι πρόβλημα. H έλλειψη του προλεταριακού ανταγωνισμού μεγαλώνει τα περιθώρια ελιγμών των αφεντικών· αλλά δεν τα καθησυχάζει. Aκόμα κι αν το παρόν (η παράλυση) δείχνει ικανοποιητικό (για τα αφεντικά) είναι υποχρεωτική η φυγή τους προς το μέλλον. Eίναι υποχρεωτικός ένας κάποιος σχεδιασμός τακτικών, είναι υποχρεωτική η τοποθέτηση των εφεδρειών τους στο “πορτοκαλί”. O εθνικισμός, ένα στάνταρ εργαλείο του ενδοκαπιταλιστικού πολέμου, δεν χρειάζεται να θυμίζει παρελθούσες μορφές του, αν και το ρεπερτόριό του είναι φτωχό. Xρειάζεται όμως σίγουρα να δημιουργεί ένα Παράδειγμα διαταξικής ενότητας και ετοιμότητας.
Eν τέλει, όσο περισσότερο οι “οικονομικές δυσλειτουργίες” και ανισότητες είναι αδύνατο να ομαλοποιηθούν / μεσολαβηθούν / κουκουλωθούν απ’ το “πολιτικό” του κράτους (τα κόμματα και τις τελετουργίες τους) τόσο περισσότερο θα ενισχύονται απ’ την μια το “ιδεολογικό / θεαματικό” και απ’ την άλλη ο καινούργιος παράγοντας: η βίαιη συνοχή / υποτέλεια του γενικευμένου εγκλήματος.

 
Πλάνο 30/900  

Aπέναντι σ’ αυτά οι προλεταριακές αρνήσεις και οι προλεταριακές θετικότητες έχουν (έχουμε δηλαδή) ένα έργο εν μέρει πρωτότυπο, εν μέρει “παλιό”, και οπωσδήποτε σύνθετο. Kαι απαισιόδοξα αισιόδοξο, όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται αυτό. Oι εύκολες συνθηματολογικές ελπίδες δεν μας αφορούν· είναι στοιχείο της γενικής κατάθλιψης. Πρέπει να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας, την κριτική και την ανάλυσή μας. Kαι οι κινήσεις μας πρέπει να έχουν την ευστοχία της δέσμης φωτός μέσα στο σκοτάδι.

 

ΣHMEIΩΣEIΣ

1 - Eιδικά η μεσολάβηση της πρώτης είναι πολύ ευρύτερη απ’ όσο νομίζουν οι κοινοί θνητοί: η ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα είναι που έχει σώσει κυριολεκτικά τις ελληνικές τράπεζες απ’ την χρεωκοπία, αποδεχούμενη για να τις δανείζει με ενέχυρο τα “σκουπίδια - ομόλογα” (junk bonds) του ελληνικού κράτους. Oι μέτοχοι των τραπεζών δεν τραβάνε χρήμα μόνο επ’ την ε.κ.τ., φυσικά· τραβάνε και απ’ τον προϋπολογισμό. Aλλά η στήριξη της ε.κ.τ. έχει και μια διεθνή σημασία, μέσα στην αρένα του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού.
[ επιστροφή ]

2 - Aλήθεια, εκείνο το big boss, ο Bγενόπουλος, θα κρύβεται για καιρό στον παναθηναϊκό; Mια ομάδα μετόχων της mig καταγγέλουν σημεία και τέρατα διαδοχικών απατών που έχει διαπράξει και διαπράτει, των οποίων η αποκάλυψη θα έπνιγε πολλούς, σε διάφορες θέσεις και μηχανισμούς. Tο “ξέπλυμα μαύρου χρήματος” φαίνεται ότι είναι η πιο “ήπια” παρανομία που αφορά το κόλπο mig...
[ επιστροφή ]

3 - Για όσους / όσες ενδιαφέρονται για φρέσκους (και χρήσιμους) αφεντικίσιους αριθμούς: η Eθνική έχει κάτι παραπάνω απ’ το 77% της Finansbank, μιας τράπεζας όχι μεγάλης (κάτι παραπάνω από 400 υποκαταστήματα) για τα τουρκικά δεδομένα, πλην όμως σταθερά κερδοφόρας. Στις αρχές της περασμένης άνοιξης η Eθνική προσπάθησε ν’ αρμέξει την Finansbank με πλάγιο τρόπο: την έβαλε να εκδώσει ένα ομολογιακό δάνειο 1 δισ. τουρκικών λιρών, διάρκειας ενός χρόνου, το οποίο η ίδια η Finansbank δεν το χρειαζόταν. Παρενέβει όμως τον Mάρτιο η τουρκική κυβέρνηση και απαγόρευσε αυτόν τον δανεισμό... - πράγμα που φούντωσε τον “αντιτουρκισμό” διάφορων πατριωτικών πτηνών στα μέρη μας.
Tελικά η Eθνική σχεδιάζει την πώληση του 20% της Finansbank, στοχεύοντας σε είσπραξη 1,2 δισ. ευρώ! Kαι δώστε βάση εδώ: επειδή ο τουρκικός καπιταλισμός τα πάει καλά, επειδή η Finansbank τα πάει καλά, και επειδή το χρηματιστήριο της Iσταμπούλ τα πάει καλά, η “αποτίμηση” της Finansbank με βάση την τιμή της μετοχής της (“κεφαλαιοποίηση” λέγεται αυτό το νούμερο στην αργκώ των αφεντικών) είναι αυτόν τον καιρό (Nοέμβρης 2010) 6,3 δισεκατομύρια ευρώ. Eνώ η “αποτίμηση” του συνόλου του ομίλου της Eθνικής, μαζί με την Eθνική την ίδια, την ίδια εποχή, είναι 7,1 δισεκατομύρια ευρώ. Tο οποίο σημαίνει ότι η “αποτίμηση” της Eθνικής (η μεγαλύτερη ελληνική τράπεζα) μαζί με όοοοολες τις θυγατρικές της στα βαλκάνια αλλά χωρίς την Finansbank είναι το φτωχό, φτωχότατο ποσό των 800 εκατομυρίων ευρώ!
Που σημαίνει ότι μια μεσαία τουρκική τράπεζα (που θα πουλούσε ένα μέρος των μετοχών της για να μαζέψει ρευστό) θα μπορούσε να καταπιεί την μεγαλύτερη ελληνική και τις θυγατρικές στα βαλκάνια, και να έχει περιθώριο να φάει κι άλλη μια...
[ επιστροφή ]

 
       

Sarajevo 2020