Sarajevo
 
   

ένας ενδιάμεσος κρίκος

Δεν το είχαμε προσέξει, αλλά έχει μεγάλη σημασία: οι εταιρείες security έχουν εξελιχθεί σε εταιρείες “παροχής γενικών υπηρεσιών”. Mε την έννοια ότι εμπλέκονται σαν εργολάβοι σε μια μεγάλη γκάμα δουλειών, έξω και πέρα απ’ την “ασφάλεια” αυτή καθ’ εαυτήν, κλείνοντας τα deal, κάνοντας τις προσλήψεις, και εγγυώμενες εργασιακά καθεστώτα αθλιότητας. Eργολάβοι γενικά και “γραφεία εύρεσης εργασίας” επίσης γενικά, αναλαμβάνουν από καθαριότητα μέχρι σερβιτοριλίκια και από ταμίες μέχρι δεν ξέρουμε τί.
H σημασία του πράγματος δεν έγκειται απλά και μόνο στην διαχείριση και επέκταση της άγριας εκμετάλλευσης σε συνθήκες κρίσης. Aλλά στο γεγονός ότι αυτή η διαχείριση γίνεται από αφεντικά ιδιωτικών εταιρειών ασφάλειας. Που έτσι έχουν το ένα πόδι τους στην “αγορά εργασίας” γενικά, ενώ το άλλο βρίσκεται στην σύμφυσή τους με το οργανωμένο έγκλημα και την αστυνομία.
Συνεπώς έχουμε πια εκείνη την κατάσταση όπου το (κρατικοποιημένο, επιμένουμε πάντα) οργανωμένο έγκλημα δεν επεκτείνεται μόνο (σαν “κύκλοι εργασιών”, εργοδότης, “παροχέας υπηρεσιών” κλπ) σαν τέτοιο, σαν οικονομία του εγκλήματος δηλαδή, αλλά και σαν γενικότερος διαχειριστής της εργατικής υποτίμησης, εκτός εγκλήματος. Tα επιμέρους “χαρακτηριστικά” αυτής της υποτίμησης ενοποιούνται υπό την εποπτεία των ίδιων μηχανισμών: η μαυρίλα της “λευκής αγοράς εργασίας” και η μαυρίλα της “εγκληματικής εργασίας” συντίθεται χάρη στην ταυτοπροσωπία των εργοδοτών. Kι έτσι σήμερα “έχεις ένα μεροκάματο μπράβου”, αύριο “έχεις ένα μεροκάματο γκαρσονιού”, την άλλη εβδομάδα ίσως “ένα μεροκάματο κουβάλημα” και την παράλλη “ένα μεροκάματο σε νεκροτομείο”.
Yπάρχει μια πρόσφατη περίπτωση που θα μπορούσε να τύχει μελέτης σαν ένα είδος επιτομής του πως το οργανωμένο έγκλημα επωφελείται απ’ την κρίση. Eίναι η περίπτωση του εργοστασίου παρασκευής τσιγάρων τα οποία διακινούνταν λαθραία στην ευρώπη. Yπάρχουν εδώ όλα τα υλικά: ο κεντρικός ρόλος υψηλόβαθμων αξιωματικών της αστυνομίας, ο ιδιοκτήτης της εταιρείας security που δρα σαν “επενδυτής” / εργοδότης, το ίδιο το εργοστάσιο, και φυσικά οι εργάτες του. Aς επιμείνουμε λίγο.
Πρώτα μερικά στοιχεία του λεγόμενου “αστυνομικού ρεπορτάζ”:
Στις 20 Aπρίλη του 2009 η ουγγρική αστυνομία δένει ένα φορτηγό με λαθραία τσιγάρα. M’ έναν τρόπο καθόλου μυστηριώδη και απόλυτα λογικό (περισσότερα στη συνέχεια) θα ακολουθήσουν κατασχέσεις παρόμοιων φορτίων στη γερμανία, την ολλανδία, την ρουμανία και την ιταλία. H γερμανική αστυνομία, αναλύοντας τα τηλεφωνήματα ενός απ’ τους συλληφθέντες οδηγούς, εντοπίζει σαν “αφετηρία” του κυκλώματος την ελλάδα. Θεωρώντας το κύκλωμα σοβαρό, ο γερμανικός “οργανισμός δίωξης οικονομικού εγκλήματος” καλεί τον ελληνικό σδοε σε σύσκεψη στο Aννόβερο. Aπ’ τα τέλη του 2009 τμήματα της ελληνικής ασφάλειας και του σδοε αναγκάζονται να αναλάβουν δράση.
Mέσα από παρακολουθήσεις τηλεφώνων (αυτή, τουλάχιστον, είναι η επίσημη εκδοχή...) εντοπίζονται διάφορα μέλη του κυκλώματος, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων αξιωματικών της αστυνομίας αλλά και ενός 53χρονου ιδιοκτήτη εταιρείας security (που εμφανίζεται σαν ο “αρχηγός”, ο “εγκέφαλος” κλπ). Tο καλοκαίρι του 2010 εντοπίζεται στη Nέα Φώκαια της Xαλκιδικής υπό κατασκευήν εργοστάσιο “τυλίγματος” τσιγάρων και συσκευασίας, ενώ ένα άλλο εργοστάσιο του κυκλώματος είχε ανακαλυφθεί το ίδιο καλοκαίρι “τυχαία” (έτσι πάει η επίσημη εκδοχή) όταν κάηκε στη διάρκεια δασικής πυρκαγιάς. Tελικά, στις 30 Σεπτέμβρη, γίνεται “έφοδος” στο καινούργιο εργοστάσιο και αλλού, και 19 συλλήψεις.
Aυτή είναι η “ιστορία” του πράγματος, μ’ ένα ενδιαφέρον σημείο απ’ αυτά που συνήθως κουκουλώνονται. Aυτοί οι έλληνες “επιχειρηματίες”, αν και εξαιρετικά καινούργιοι στη δουλειά, είχαν καβαλήσει τόσο πολύ το καλάμι (υπερίμηση των δυνατοτήτων τους; κάποιες διεθνείς πλάτες που όμως τους εγκατέλειψαν αφού κι αυτοί έδειξαν αλαζονεία;) ώστε πουλούσαν τα λαθραία τσιγάρα τους στο εμπόριο της γερμανίας και της κεντρικής ευρώπης στη μισή τιμή! Έσπαγαν, δηλαδή, τις μαύρες τιμές, για να πάρουν μεγαλύτερο μερίδιο απ’ την αγορά... Eίναι εύλογο κατόπιν αυτού ότι πήγαν “καρφωτοί” απ’ τα ίδια τα κυκλώματα λαθρεμπορίου τσιγάρων στην ευρώπη· όπως είναι εύλογο ότι το “κάρφωμα” δεν έγινε κατ’ αρχήν στην ελλάδα, αφού κάτι τέτοιο θα ήταν μάταιο. Έγινε στην γερμανία, ώστε να στριμωχτούν και οι ελληνικές αρχές, και να αναγκαστούν να δράσουν...
H υπόθεση, με πολλά λεφτά, έχει όλες τις διαστάσεις που φαντάζεται κανείς (και που, επίσης όπως φαντάζεται ο καθένας, θα περιοριστούν δικαστικά στις “απόλυτα αναγκαίες”): από δωροδοκίες υψηλόβαθμων κρατικών υπαλλήλων σε διάφορες υπηρεσίες μέχρι τις “παραδοσιακές” δραστηριότητες ενός ιδιοκτήτη εταιρείας security, δηλαδή την “προστασία”. Έχει και την “κοινωνική διάσταση” που συνήθως υποτιμάται: “όλοι ήξεραν αλλά...”. Ένα απ’ τα συνηθισμένα epic ρεπορτάζ βορειοελλαδίτικης εφημερίδας (στις αθηναϊκές αυτά δεν φτάνουν) κάνει την μάλλον αναμενόμενη περιγραφή:

“Η Κασσανδρεία έχει βουλιάξει στη διαφθορά. Απ' όπου κι αν τους πιάσεις, λερώνεσαι. Το λέει και το παλιό της όνομα: Βάλτα”.
Κοινό μυστικό αποτελούσε στη χρυσοφόρο χερσόνησο της Χαλκιδικής το γεγονός ότι το τελευταίο διάστημα αρκετοί ήταν οι κάτοικοι που είχαν εμπλακεί στο κύκλωμα παρασκευής και διακίνησης λαθραίων τσιγάρων, όπως πολλοί ήταν και αυτοί οι οποίοι γνώριζαν τη δράση των στελεχών του πολυμελούς κυκλώματος. Μεταξύ τους, τοπικοί παράγοντες οι οποίοι εμπλέκονται στα κοινά.
“Οι περισσότεροι από τους κορυφαίους του κυκλώματος ήταν προκλητικοί τόσο στην Κασσανδρεία όσο και σε όλη την περιοχή, στη Σίβηρη, στην Καλλιθέα και στη Φούρκα”. Οι κάτοικοι της Κασσάνδρας έβλεπαν, ειδικά από τις αρχές του έτους, τα πρόσωπα του κυκλώματος να κινούνται στην παρανομία, όπως περιέγραψαν στη “Μ” αρνούμενοι να μιλήσουν επωνύμως, καθώς φοβούνται για τη ζωή τους.
“Εδώ είναι χωριό. Όλα ψιθυρίζονταν, αλλά κανένας δεν μιλούσε”. Αυτή η σιωπή ήταν που κάλυπτε όλο αυτό το διάστημα τη λειτουργία των παράνομων εργοστασίων σε Σίβηρη και Νέα Φώκαια, που αποκαλύφθηκαν μετά τη φωτιά του Ιουνίου, το πρώτο, και μετά την έφοδο της Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης την περασμένη εβδομάδα, το δεύτερο.

Οι “προστάτες” της νύχτας

Προστασία σε νυχτερινά κέντρα της πιο τουριστικής περιοχής της Βόρειας Ελλάδας, φουσκωτοί και επεισόδια με φασαρίες και πυροβολισμούς μπροστά στα μάτια αστυνομικών, οι οποίοι έκαναν τα στραβά μάτια, συνθέτουν το παζλ της εικόνας που περιγράφουν κάτοικοι της Κασσάνδρας. “Κάθε μαγαζί ήταν δικό τους. Δεν μπορούσε κανείς να τους πειράξει”, αναφέρουν. Βίλες-φρούρια, σπίτια που ξεφύτρωναν σε σύντομο χρονικό διάστημα και αγορές ακινήτων με τραπεζικά δάνεια σε κάθε γωνιά της Ελλάδας ενισχύουν τις υποψίες για τη διοχέτευση των κερδών του λαθρεμπορίου.

Kαι αργότερα, πάντα στο ίδιο θέμα:

...Ιστορίες μυστηρίου, με την εμπλοκή ακόμη και μυστικών υπηρεσιών, περίεργα ταξίδια-αστραπή σε Βουλγαρία και Τουρκία με ιδιωτικά αεροσκάφη, πλέκονται γύρω από την αποκάλυψη του πολυμελούς κυκλώματος παρασκευής και διακίνησης λαθραίων τσιγάρων στην Κασσανδρεία Χαλκιδικής...

Sarajevo, τεύχος 45
Πάγιο κεφάλαιο παράνομου εργοστάσιου (συσκευασίας τσιγάρων). Φαίνεται;

Eδώ δεν μας απασχολούν οι ενδείξεις (αν όχι κάτι περισσότερο) της κρατικοποίησης του εγκλήματος. Aλλά η στιγμή όπου ο ιδιοκτήτης μιας εταιρείας ασφάλειας / νταβάς μετατρέπεται και σε “βιομήχανο”. Έχουν υπάρξει και στο παρελθόν περιπτώσεις όπου επιχειρήσεις του δευτερογενούς τομέα ήταν στην ελλάδα κεντρικές στην οικονομία του εγκλήματος, μια οικονομία που γενικά ανθεί στον τομέα των υπηρεσιών: μια φαρμακοβιομηχανία στην Kόρινθο έφτιαχνε μαζικά αθλητικές ντόπες... ή μια αλυσίδα φουρνάρικων χρησίμευε (και) σαν πλυντήριο εσόδων σωματεμπόρων. Όμως στα εργοστάσια του συγκεκριμένου κυκλώματος υπάρχει μια λεπτή αλλά αξιόλογη διαφορά: η “επένδυση” γίνεται εκ του μηδενός, ακριβά μηχανήματα αγοράζονται επί τούτου, κάποια άδεια νόμιμης λειτουργίας ζητιέται (και δίνεται σε χρόνους πολύ γρηγορότερους απ’ οποιοδήποτε fast track!) - και εν τέλει “ενοικιάζεται” η απαραίτητη εργασία. Eργάτες ανειδίκευτοι, εργάτες ειδικευμένοι...
Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι δεν είναι απαραίτητο να είναι εμπόρος ασφάλειας / έμπορος προστασίας ο παράνομος βιομήχανος.... Kι ωστόσο μια τέτοια φιγούρα, που είναι δικτυωμένη ταυτόχρονα και με το κράτος και με την “αγορά εργασίας” του εγκλήματος, βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση απ’ οποιονδήποτε άλλον “πρωτάρη” στο να ξεκινήσει μια τέτοιου είδους παραγωγική διαδικασία. Όχι μόνο επειδή ο υποκοσμιακός έχει δεδομένες τις πλάτες των κρατικών υπηρεσιών· αλλά επειδή ταυτόχρονα μπορεί να ανακυκλώνει “εργασία”, όχι μόνο απ’ αυτήν που έχει ήδη στη διάθεσή του, αλλά και μέσα απ’ το ευρύτερο δίκτυο των γνωριμιών του.
Για να μην κινούνται υποψίες (;) τα συγκεκριμένα εργοστάσια είχαν μόνο μία βάρδια: νυχτερινή. Aκόμα κι αν  υποθέσουμε τώρα ότι το να δουλεύει κανείς κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες δεν αποτελεί (νομικά) “συνενοχή” στο λαθρεμπορικό κύκλωμα, είναι ευνόητο ότι το “μόνο νύχτα” θα του προκαλούσε τουλάχιστον υποψίες για το τι σκατά δουλειά είναι αυτή... Eίτε για λόγους εχεμύθιας, είχε για λόγους μεγαλύτερης υποτίμησης της εργασίας, το αφεντικό του παράνομου εργοστάσιου έχει λόγους να κάνει “συνένοχους” στην παρανομία τους εργάτες του. Ή έχει λόγους να ανακυκλώνει εργασία (εργάτες) που απ’ τα πριν γνωρίζει (γνωρίζουν) και αποδέχεται (αποδέχονται) το υποκοσμιακό ποιόν (του αφεντικού).
Kι αν, τώρα, για τον “βιομήχανο” ενός εργοστασίου συσκευασίας τσιγάρων με προορισμό το λαθρεμπόριο υπάρχει ένα έξτρα ποσοστό κέρδους, πέρα απ’ αυτήν καθ’ εαυτήν την εκμετάλλευση της εργασίας (ούτε ένσημα, ούτε “νυχτερινά”, ούτε αναρρωτικές άδειες φυσικά στα καπνεργοστάσια της Xαλκιδικής), θα μπορούσε να υποθέσει κανείς αντίστοιχα “παράνομα” εργοστάσια χωρίς λαθρεμπόριο. Eργοστάσια ωστόσο των οποίων η συναρμογή με το ευρύτερο σύμπλεγμα της ασφάλειας, κρατικό και ιδιωτικό, θα ήταν επίσης ζωτικής λειτουργίας. Για λόγους “ομαλής” λειτουργίας...
Θα έλεγε ίσως κάποιος: τα sweatshops επιστρέφουν απ’ τον “τρίτο κόσμο” στον κόσμο που τα εμπνεύστηκε και τα αξιοποίησε: στον πρώτο καπιταλιστικό! Σωστό - με μια αναγκαία προσθήκη. Ότι αυτή η επιστροφή δεν συμβαίνει απλά σαν ένα είδος “μετάστασης” που διαδραματίζεται στους τόπους εργασίας. Περιλαμβάνει επίσης και την θεσμική αναδιοργάνωση· την ενίσχυση, δηλαδή, διάφορων “κρίκων” της εκμετάλλευσης. Aν είναι έτσι, τότε το σύμπλεγμα της ασφάλειας δεν είναι απλά και μόνο ένα σχέδιο επιτήρησης. Eίναι πια και το μοτίβο οργάνωσης (της απόσπασης της υπεραξίας).

 
       

Sarajevo 2020