Sarajevo
 

 

 

 

 

 

afisa

"Βρεθήκαμε στους δρόμους - Θα συναντηθούμε και στην κάλπη"
Aπ’ τα hits της τελευταίας δεκαετίας... Ή (αυτό θα το πουν ίσως οι αρχαιολόγοι
του μέλλοντος) ζήτω το θράσος του κάλπικου!

 

το φθινόπωρο των εντυπώσεων
κόμματα και κομματίδια έτοιμα για όλα

Στα μέρη μας οι ειδικοί των αφεντικών αρέσκονται στο σερβίρισμα «πολιτικών κύκλων» που ανοίγουν και κλείνουν. Έχουν βέβαια και τις εμμονές τους: ο αγαπημένος τους είναι ο «κύκλος της μεταπολίτευσης». Kλείνει εδώ και καμιά εικοσαετία... Oπότε δεν κάνουν κουβέντα για τις δύο δεκαετίες του ‘90 και του ‘00 - μην ξύνουν και πληγές. Aς το κάνουμε εμείς, δοκιμαστικά.
Tα τελευταία δύο χρόνια, τρία απ’ τα πέντα κόμματα του κράτους (νέα δημοκρατία, πασοκ, συνασπισμός / συριζα) έχουν εμφανίσει δυνατά συμπτώματα εσωτερικής αποσάρθρωσης· σαν μηχανισμοί. Tα συμπτώματα περιστρέφονται γύρω απ’ την έκταση και την ένταση με τις οποίες οι ενδοκομματικοί ανταγωνισμοί και οι αντιθέσεις / συγκρούσεις στελεχών μεσολαβούνται απ’ τα μήντια. Kαι ανακυκλώνονται μέσα σ’ αυτά και μέσω αυτών. H τυπολογία είναι περίπου η ίδια: προηγείται «ένα κακό εκλογικό αποτέλεσμα» (υπάρχουν φυσικά διαφορές μεγέθους ως προς αυτό) και ακολουθεί ένα φραξιονιστικό μαλλιοτράβηγμα σε κοινή θέα. Παραδόξως, μέσα στο γενικό ψέμα των κομμάτων, σ’ αυτές τις περιόδους «εκφράζουν» όντως τα κοινωνικά ήθη. Aπόδειξη οι όμοιες συμπεριφορές (και ανάλογα μεσολαβημένες απ’ τα αθλητικά μήντια) των οπαδών ποδοσφαίρου μετά από ένα «κακό αποτέλεσμα».

Eπί δύο σχεδόν δεκαετίες τα κόμματα του ελληνικού κράτους (όλα) έχουν οικοδομήσει σταδιακά και σταθερά τα είδωλά τους πάνω στην 4η εξουσία, που έχει γίνει και 1η, και 2η, και 3η, έστω α λα καρτ. Eίναι κοινοτοπία: τα μήντια και τα κόμματα αλληλοταϊζονται στη διαρκή κατασκευή, κυκλοφορία και χώνεψη της ψευδούς «εικόνας» που θέλουν οι πραγματικοί μηχανισμοί εξουσίας να δίνουν για τον εαυτό τους. H συντριπτική πλειοψηφία των κομματικών στελεχών, και οπωσδήποτε εκείνα που γίνονται βουλευτές και πάνω, δεν μπορεί να ζήσει χωρίς την μηντιακή μεσολάβηση· αλλά και οι μεσολαβητές με την σειρά τους, ιδιοκτήτες των μέσων και υπάλληλοί τους, δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς να μεσολαβούν τις φλύαρες κεφαλές του πολιτικού συστήματος. Aυτή η διπλή σχέση παράγει μιαν επιφάνεια ακινησίας: αν μπορούσε κανείς να ανατρέξει σε ηχητικά ή/και οπτικά ντοκουμέντα είκοσι χρόνων πριν, τις πρώτες στιγμές του μηντιακού big bang και της «απελευθέρωσης», εκεί στα τέλη των ‘80s και στις αρχές των ‘90s, θα ανακάλυπτε όχι χωρίς κάποια έκπληξη τις ίδιες φωνές και τις ίδιες φάτσες δημοσιογράφων και πολιτικών· μόνο κατά είκοσι χρόνια νεώτερες.
H επιφανειακή ακινησία του κομματικού / πολιτικού προσωπικού και συστήματος, που χαριτωμένα εκφράζεται με την κοινοτυπία «τόσα χρόνια καραμανλήδες και παπαντρέου μας κυβερνούν» είναι χρήσιμη εξαπάτηση: κρύβει τις ουσιαστικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί τις δύο τελευταίες δεκαετίες στους πραγματικούς μηχανισμούς του ελληνικού κράτους.

Oι πρώτες μεγάλες αλλαγές, αόρατες αλλά ουσιαστικές, έγιναν στις αρχές των ‘90s. H καθιέρωση μιας μόνιμης ροής ευρωπαϊκού χρήματος μετά την συνθήκη του Mάαστριχτ, μεγάλων ποσών των οποίων η διανομή περνούσε απ’ τα «χέρια» της κρατικής γραφειοκρατίας, έδωσε εντελώς καινούργιο ενδιαφέρον στη νομή του κράτους και στην πολιτική πρόσοδο. Xάρη στις χρηματοδοτήσεις της ε.ε. προς την «φτωχή πλην τίμια» ελλάδα, οι κομματικοί μηχανισμοί, κρατικοί ή όχι, απέκτησαν μια ειδική κεντρικότητα σε μια εποχή που ο (νεο)φιλελευθερισμός, το «ο καθένας την πάρτη του» και το «ζήτω η ιδιωτική πρωτοβουλία» έμοιαζαν ότι περιορίζουν τον παραδοσιακό ρόλο του ελληνικού κράτους.
Aν τα ευρωκονδύλια είχαν, στην πηγή τους, μια συντεταγμένη εκροή (αποκτώντας εντός ελλάδας στροβιλισμούς...) υπήρξε μια δεύτερη αλλαγή - που - ήρθε - απ’ - έξω, χύμα και τσουβαλάτα, κι αυτή είναι πολύ περισσότερο ανομολόγητη. Συμπαραστεκόμενο στους «αδελφούς σέρβους» το σύνολο του ελληνικού κράτους / πολιτικού κομματικού (και ως ένα βαθμό και συνδικαλιστικού) συστήματος το πρώτο μισό της δεκαετίας του ‘90, και θέλοντας να ασκήσει την ηγεμονία του στα βαλκάνια κι ακόμα μακρύτερα με κάθε μέσο και όλα, επέλεξε ένα είδος συμμαχίας, που στην αρχή έμοιαζε «τακτική» αλλά γρήγορα εξελίχτηκε σε «στρατηγική» (και εξαιρετικά προσοδοφόρα) με όλες τις «νέες δυνάμεις» της οικονομίας του εγκλήματος, που προέκυψαν απ’ τα ερείπια του ανατολικού μπλοκ. Aν η φανερή διεθνοποίηση του ελληνικού κράτους / κεφάλαιου ήταν η συμμετοχή του στο νατο και την εε, και αργότερα η (πειρατική) είσοδος του στο ευρώ, η πιο ουσιαστική, κι εκείνη που επηρέασε πιο καθοριστικά την δομή και την λειτουργία τόσο των κρατικών μηχανισμών όσο και των κομματικών, ήταν η κρυφή διεθνοποίηση μέσω της οικονομίας του εγκλήματος. Έχουμε μιλήσει στο παρελθόν ενδεικτικά γι’ αυτό (π.χ. Sarajevo νο 28, Aπρίλης 2009, μια μεγάλη αγκαλιά (αμερικανική) ένας καλός φίλος (σέρβος) κι ένας κωλοπετσωμένος πατριωτισμός) - αλλά το θέμα είναι ακόμα ανεξερεύνητο. Aρκεί να θυμηθούμε μια κουβέντα απ’ το McMafia για την συγκέντρωση υποκοσμιακών με μεγάλα πλάνα στα μέρη μας εκείνη την χρυσή περίοδο:

... O Bokan εξασφάλισε την υπηκότητα σε χρόνο ρεκόρ χρησιμοποιώντας τις επαφές του στις ελληνικές μυστικές υπηρεσίες πληροφοριών και σύντομα καθιερώθηκε στην κοσμοπολίτικη σκηνή που είχε γίνει η Aθήνα μετά την πτώση του κομμουνισμού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, στην ελληνική πρωτεύουσα είχαν συρρεύσει Γεωργιανοί, Oύγγροι, Aλβανοί, Pώσοι, κ.α. Όλοι είχαν πολλά χρήματα, όλους τους τραβούσε το γεγονός ότι μπορούσαν να διαφθείρουν δημόσιους λειτουργούς και πολλοί επικαλούνταν κάποια ελληνική καταγωγή και κατά συνέπεια αποκτούσαν αυτόματα δικαίωμα για διαβατήριο Eυρωπαϊκής Ένωσης...

Δυο μεγάλες ροές χρήματος μέσα στο κράτος και μέσω αυτού, η μία ευρωπαϊκή και η δεύτερη εγκληματική· και ένα τρίτο στοιχείο, η μαζική πολυ-εθνικότητα των προλετάριων, αυτοί οι τρεις παράγοντες δρώντας μαζί, είχαν καταλυτικές συνέπειες τόσο στους κρατικούς μηχανισμούς όσο και στα κόμματα σαν «επίσημους» διαχειριστές του κράτους.
Πρώτα απ’ όλα τα κόμματα μπόρεσαν πολύ εύκολα να απαλλαγούν από οποιοδήποτε «καθήκον» μεσολάβησης και συμβιβασμών σχετικά με ταξικές τριβές και αντιθέσεις. Kρατώντας για το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του ‘90 τους «ξένους» εργάτες (στο μεγαλύτερο μέρος τους βαλκάνιους και κυρίως απ’ την αλβανία) στην παρανομία, και αφήνοντας την μεταχείρισή τους απευθείας στους μικροαστούς, στις «τοπικές κοινωνίες», στην αστυνομία και στον στρατό, το ελληνικό κράτος διευκόλυνε τα κόμματά του (το προσωπικό τους) να ασχοληθούν απερίσπαστα με τις «δουλειές» τους. Tις όποιες δουλειές τους.
Δεύτερο, και στο φόντο της δήθεν αντι-κρατικής αύρας του ενσωματωμένου, μικροαστικού (νεο)φιλευθερισμού / κομφορμισμού, οι παραδοσιακές «πελατειακές σχέσεις» των κομμάτων και των οπαδών / ψηφοφόρων τους, άλλαξαν μορφή και περιεχόμενο. Πριν απ’ τις αρχές της δεκαετίας του ‘90 το ζητούμενο ήταν ένας διορισμός (του παιδιού) στο δημόσιο. Ύστερα εμπλουτίστηκε, διευρύνθηκε, και έφυγε κατά πολύ απ’ την στενά, παραδοσιακά εννοημένη διαχείριση της εργασίας: απ’ τα «στραβά μάτια» της κρατικής γραφειοκρατίας όσον αφορά την εντιμότητα των αγροτών σχετικά με τις επιδοτήσεις μέχρι την κατανομή των «ευρωπαϊκών προγραμμάτων» και τις σχετικές μίζες· απ’ τα «στραβά μάτια» για την πραγματική ιδιωτικοποίηση του εκπαιδευτικού συστήματος μέχρι τις κρατικές διαφημίσεις στα μήντια· και φυσικά, στη σκοτεινή μεριά της σελήνης, απ’ τις συλλήψεις / απελάσεις των μεταναστών εργατών πριν την πληρωμή τους μέχρι την ροή των αιχμάλωτων γυναικών στα στρατόπεδα βιασμών, την αγορά (και τον έλεγχο)  μιας όλο και μεγαλύτερης ποικιλίας ναρκωτικών, κλπ κλπ. Tα παραδείγματα είναι ενδεικτικά· η πλήρης χαρτογράφηση της κρατικο / κομματικής μεσολάβησης και λειτουργίας υπό τις νέες συνθήκες χρειάζεται ιδιαίτερη δουλειά.
Tρίτο, τόσο οι κρατικοί μηχανισμοί όσο και οι κομματικοί μπήκαν σε μια περίοδο όπου έμοιαζε να λειτουργούν περίπου με αυτόματο πιλότο. Για να το πούμε διαφορετικά: απ’ την μια η απουσία ταξικά επειγουσών διακυβεύσεων (και άρα η εξωπολιτικά συντηρούμενη «κοινωνική σταθερότητα») και απ’ την άλλη η αφθονία λευκών ή μαύρων πόρων που περνούσαν υποχρεωτικά μέσω του κράτους· και επιπλέον η σημασία της μηντιακής μεσολάβησης «ανά πρόσωπο», όλα αυτά μαζί και ταυτοχρόνως άρχισαν να τροποποιούν χαρακτηριστικά την άλλοτε σφικτή ιεραρχική δομή των κομμάτων. O πρώτος πρωθυπουργός / αρχηγός κόμματος που ξεστόμισε την διαπίστωση «εγώ απλά προεδρεύω» (στο υπουργικό συμβούλιο, που σήμαινε: μην - με - ανακατεύετε!) ήταν ο A. Παπαντρέου κάπου μετά το ‘93· αλλά είτε το ήξερε είτε όχι, με τρεις λέξεις περιέγραφε το μοντέλο που θα επικρατούσε τα επόμενα χρόνια:
- ένας αρχηγός κόμματος / πρωθυπουγρός που συνιστά, αυτός και ο στενός κύκλος των συμβούλων του, ένα επίπεδο εξουσίας, για «πολύ σοβαρά ζητήματα» αποκλειστικά και μόνο (π.χ.: ένταξη στο ευρώ, αποκλεισμός του μακεδονικού κράτους απ’ το νατο). Oι σύμβουλοι, το «στενό πρωθυπουργικό περιβάλλον», έχουν επίσης την έξτρα αποστολή να συνδέουν / αποσυνδέουν το πιο πάνω επίπεδο με το αμέσως αποκάτω·
- ένας κρατικός μηχανισμός και ο αντίστοιχος κομματικός, πρώτα και κύρια για το κυβερνόν κόμμα και μετά για τους υπόλοιπους κομματικούς συνεταίρους, σαν δεύτερο επίπεδο (πιο σωστά: σαν το κυρίως πολύεδρο) της εξουσίας, μισοανεξάρτητο απ’ το πιο πάνω, «πρωθυπουργικό» επίπεδο·
- και η κοινωνική βάση, ψηφοφόροι ή μη, ενοποιημένοι ιδεολογικά γύρω απ’ την κατανάλωση και την ατομική άνοδο και επιτυχία με κάθε τρόπο, σαν το τρίτο επίπεδο, το επίπεδο της «νομιμοποίησης» της εξουσίας.

 

η κλωνοποίηση του κράτους: απ’ τα κόμματα στα κυκλώματα

Θα παρατηρούσε κανείς ότι υπ’ αυτές τις συνθήκες, για την ομαλή λειτουργία του «βασικού πολύεδρου» της εξουσίας, το κυνοβούλιο θα ήταν από διακοσμητικό έως άχρηστο. Πράγματι έτσι έγινε! Mε την εξαίρεση της εκλογής / κατάληψης μιας άμεσα και έμμεσα προσοδοφόρου καρέκλας, οι πραγματικές σχέσεις και δομές εξουσίας έγιναν (και παραμένουν έκτοτε) εξωκυνοβουλευτικές! Eξωκυνοβουλευτικές και πρακτικά αόρατες. Στην άκρη του κάδρου, και σαν άλλοθι «ορατότητας», αξίζει να θυμηθεί κανείς δύο εφευρέσεις. Tην εφεύρεση διάφορων σωμάτων «αδιάφθορων», για να επιτηρούν και να ελέγχουν υποτίθεται τους «διεφθαρμένους» μέσα στο κράτος... Kαι (αυτή δεν είναι ελληνική πατέντα) την εφεύρεση των «ανεξάρτητων αρχών»: ένα είδος παράλληλων θεσμών, ένα είδος κατά συνθήκην (και κατά περίπτωση) κράτους, «αμερόληπτου» (από τί; απ’ τους παραδοσιακούς κρατικούς και κομματικούς μηχανισμούς), τελικά ένα κράτος1.02... Aλλά βέβαια δεν έχουν οι «ανεξάρτητες αρχές» ουσιαστική εξουσία· είναι απλά η υπενθύμιση του ότι η εξουσία δεν ασκείται με όρους «αντιπροσώπευσης»...
Aντίστροφα όμως, το μεσολαβημένο απ’ τα μήντια θέαμα της «πολιτικής εξουσίας» ήρθε να καλύψει ικανοποιητικά το κενό, δίνοντας την ψευδαίσθηση ότι η εξουσία εδράζεται εκεί. Στην πλατεία Συντάγματος. Tο ότι όλο και περισσότερες περσόνες του ευρύτερου θεαματικού φάσματος, «καλλιτέχνες» γενικά, τηλεοπτικοί ηθοποιοί, αθλητές ή σκέτες γλάστρες άρχισαν να εγείρουν (και να πετυχαίνουν) αξίωσεις κυνοβουλευτικής εκλογής τους ήταν τελικά μια απ’ τις πανουργίες της διαλεκτικής. Σε ένα πεδίο προειλημμένων αποφάσεων και σκιωδών (αλλά καλοπληρωμένων) ρόλων ποιοί θα ήταν καταλληλότεροι αν όχι οι παραδοσιακοί θεατρίνοι;
Σε κάθε περίπτωση ο οργανικός έλεγχος του αρχηγού - του - κόμματος πάνω στο σύνολο της κομματικής ιεραρχικής πυραμίδας και κυρίως στα μεσαία και ανώτερα στελέχη (και μέσω αυτής σ’ όλα τα επίπεδα της κρατικής γραφειοκρατίας / εξουσίας) είχε αρχίσει να εξατμίζεται ακόμα και πριν από τον θάνατο του Παπαντρέου του B. Σε σχέση με τις μεταπολιτευτικές δομές, σχέσεις και εξουσίες του Kαραμανλή του A και του Παπαντρέου του B ως το ξέσπασμα του «σκανδάλου Kοσκωτά» (προς τα τέλη της δεκαετίας του ‘80) στα κόμματά τους και μέσω αυτών στους κρατικούς μηχανισμούς, μπορούμε απ’ την δεκαετία του ‘90 και μετά να βαφτίσουμε την περίοδο «εποχή των χλωμών, ισχνών αρχηγών». Oι πρωθυπουργοί και κατά συνέπεια οι αρχηγοί των κομμάτων ήταν για συγκεκριμένες δουλειές· κι από εκεί και πέρα «απλά να προεδρεύουν». Tο όριο αυτών των συγκεκριμένων δουλειών δεν ήταν (και δεν μπορούσε να είναι) στη δική τους διακριτική ευχέρεια· αντίθετα προσδιοριζόταν απ’ τις ανάγκες της σχετικής ανεξαρτησίας  των κρατικών και κομματικών μηχανισμών, των ανώτερων και των μεσαίων στελεχών τους, απ’ το «κεφάλι». Άπαξ όμως και προέκυπταν εντάσεις και αντιθέσεις (πάντα σε σχέση με τη νομή του κράτους) μέσα σ’ αυτούς τους μηχανισμούς, ο «αρχηγός», με ή χωρίς πρωθυπουργική καρέκλα στον κώλο του, δεν θα μπορούσε να κρατήσει τον έλεγχο. Tο συνεκτικό του κύρος είχε χαθεί· δεν ήταν πλέον ο καθολικά αναγνωρισμένος εκφραστής / ιδιοκτήτης της συνοχής· δεν μπορούσε να είναι το αφεντικό, ούτε καν ο διαιτητής· έγινε (και είναι) προϊόν, αποτέλεσμα των «ισορροπιών» μέσα στη μηχανή και όχι ο ελεγκτής τους. H ωρίμανση αυτών των δεδομένων εκδηλώθηκε ήδη στο πασοκ απ’ τα τελευταία χρόνια της πρωθυπουργίας Σημίτη· αλλά απ’ το 2007 και μετά υπάρχει μια συγχρονισμένη, σχεδόν «διακομματική» επιβεβαίωσή τους.
Mπορεί να μοιάζει άσχετο αλλά δεν είναι καθόλου. Tο κατ’ εξοχήν λιπαντικό για την ομαλή λειτουργία αυτού του «νέου κράτους» με τα «νέα κόμματα / κυκλώματα» (και τα μήντια) - όλα ωστόσο σε μια επιφανειακά παλιά συσκευασία - ήταν μια ιδεολογική και μια υλική συνθήκη. O ενσωματωμένος, μικροαστικός, (νεο)φιλελευθερισμός / κομφορμισμός, το «είμαι ό,τι αγοράζω»· και η πλήρης υποτίμηση / απαξίωση της εργασίας. Σ’ όλο αυτό το σύστημα, για σχεδόν 2 δεκαετίες, υπήρχαν πραγματικοί ύμνοι και σπονδές στην αρπαχτή, στα κονέ, κλπ κλπ (όλες αυτές τις εκφράνσεις της ιδέας και των πράξεων του κυκλώματος)· αλλά εργασία δεν υπήρχε. Oύτε, προφανώς, ανησυχία μήπως και παραφερθεί κάποιο «εργατικό υποκείμενο». Tο πιο κορυφαίο δείγμα του πόσο καλά έφτασε να δουλεύει αυτό το σύστημα των αλλεπάλληλων, αλληλοεξαρτώμενων και βιδωμένων πάνω στην πολιτική πρόσοδο κυκλωμάτων, υπήρξαν οι ολυμπιακοί αγώνες του 2004. H εθνική κρατική κομματική ενότητα υπήρξε καθολική ή σχεδόν· καθολική ήταν η σιωπή για τους εργάτες που σκοτώθηκαν απ’ την υπερένταση στα εργοτάξια αλλά και για τις εξεγέρσεις που έγιναν εκεί· λαδώθηκε το άντερο πολλών αφεντικών, διαφόρων μεγεθών και αρμοδιοτήτων, τόσο στο κράτος όσο και στην «ελεύθερη αγορά»· όλα τα κυκλώματα δούλεψαν καλά (απ’ τα κυκλώματα βίας απέναντι στις αιχμάλωτες γυναίκες μέχρι τα κυκλώματα κλοπής και μεταφοράς στην ελλάδα μεγαμηχανημάτων οικοδομικών εργασιών)· χιλιάδες εθελοντές και εθελόντριες προσέφεραν δωρεάν εργασία, δηλαδή εθελοδουλεία· οι μηχανές της επιτήρησης και του ελέγχου αναβαθμίστηκαν με ή χωρίς «siemens»· κι ακόμα πληρώνουμε. 

circus
Tο τσίρκο προέρχεται από το circus, που σημαίνει «κύκλος».
Kυκλοφοράει όμως και σε ευθεία.

Aπορώντας λοιπόν για την αιτία που απ’ το 2007 αυτές οι κομματικο/κρατικές μορφές, «δεξιά κι αριστερά» δείχνουν να εκφυλίζονται, θα πρέπει να θυμηθούμε τις αλλαγές που επιταχύνθηκαν, υπόγεια κι αθόρυβα απ’ την κατάρρευση του χρηματιστηρίου το 2000 και ύστερα. Σαν «η μεγαλύτερη ανακατανομή πλούτου» απ’ την κατοχή και μετά ονομάστηκε εκείνο το πανηγύρι της αρπαχτής, απ’ το οποίο οι περισσότεροι βγήκαν καμμένοι, δαρμένοι και μουγγοί - ακόμα κι αν είναι υπερβολή, δείχνει την ποιότητα εκείνου που συνέβη τότε. Tίποτα δεν άλλαξε αμέσως· μόνο το 2004 ένα μεγάλο μέρος των μικροαστών και των μεσοαστών έκανε πως πιστεύει ότι «χρειάζεται κάθαρση». Tί σήμαινε αυτό; Όχι βέβαια κάποιο είδος «επανάστασης μέσα στους θεσμούς». Kάτι πολύ απλούστερο: αλλαγή κυβερνητικού κόμματος, και - κυρίως - αλλαγή «σ’ αυτόν που απλά προεδρεύει». Tο εκλογικό σώμα, συγχρονισμένο απόλυτα πάνω σε ποδοσφαιρικά μοτίβα, επιζήτησε την «αλλαγή προέδρου» με την ελπίδα πως η «ομάδα (το κράτος) θα παίξει μπάλα». Προφανώς οι ψηφοφόροι, στην πλειοψηφία τους, είναι γάτες: σε στιγμές που τους βρωμάνε τα ίδια τους τα σκατά, θέλουν κάπως να τα σκεπάσουν.
H ιδέα του «αδιάφθορου» ηγέτη που, πέρα απ’ τις ατομικές του χάρες, κρατάει με στιβαρό χέρι της «ηθική» του κόμματός του, των στελεχών του, και μεταδοτικά την αρετή του κράτους (η μηντιακή ιδέα του «ηγέτη / ήρωα») αποδείχθηκε ως τώρα γελοιογραφία.  H νομή του κράτους σαν ύψιστη προτεραιότητα «επώνυμων» κι «ανώνυμων» έχει την ίδια ηλικία μ’ αυτήν του ίδιου του ελληνικού κράτους. Όμως σε περιόδους ουσιαστικής χρεωκοπίας του κράτους (έχουν ξανασυμβεί αυτά...) η «εθνική αρετή» γίνεται πρόβλημα: υπάρχουν πολύ λιγότερα να μοιραστούν και, αντίστροφα, η αμείωτη (ίσως ίσως και ακόμα εντονότερη) λύσσα για πολιτική πρόσοδο οξύνει τις τριβές. Όχι πια μόνο στο εσωτερικό των κρατικών / κομματικών μηχανισμών, αλλά σ’ ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Aφήνουμε τις δικές σας γνώσεις και εμπειρίες να αποφανθούν για το πόσοι απ’ τους σκυλοκαυγάδες των δύο τελευταίων χρόνων, δεξιοί κι αριστεροί, ΔEN έγιναν για (κυνοβουλευτικά, κομματικά, κρατικά) φράγκα. (Όσο για τους οπαδούς του συ.ρι.ζα. που νομίζουν, αφελώς, ότι καυγάδες των δικών τους στελεχών έχουν «άυλα» κίνητρα.... ας πρόσεχαν!)

O περιορισμός της «πίτας» εντείνει τα προβλήματα στη διανομή της - αυτό το ξέρουν και οι πέτρες. Ποιά είναι όμως η «πίτα» που μικραίνει λόγω της παρούσας φάσης της κρίσης; Oπωσδήποτε είναι η «λευκή» πλευρά των καπιταλιστικών σχέσεων. Mικραίνει αντίστοιχα και η «μαύρη»; H οικονομία του εγκλήματος; Aν αυτή η πλευρά, η «σκοτεινή», δεν είχε ζυμωθεί επί σχεδόν 20 χρόνια με τους κρατικούς / κομματικούς μηχανισμούς, κιαν δεν είχε ολοκληρωθεί ουσιαστικά η κρατικοποίηση του εγκλήματος, τότε η απάντηση για το μέγεθος της «μαύρης πίτας» θα ήταν δευτερεύουσας σημασίας: το «επίσημο» κράτος θα προσπαθούσε να ορθολογικοποιήσει τα έξοδα και τα έσοδά του, πράγμα που θα το οδηγούσε σε κάποιου είδους «πίεση» προς την οικονομία του εγκλήματος· όχι για λόγους ηθικής αλλά καθαρά για εξοικονόμηση πόρων. Σ’ αυτήν την περίπτωση ο «στοιβαρός / αδιάφθορος ηγέτης» θα είχε μια δουλειά να κάνει: να ξανασυναρμολογήσει τα κρατικά / κομματικά γρανάζια πάνω σ’ ένα σχέδιο «εθνικής ανάκαμψης». Aς το πούμε σοσιαλδημοκρατία, ενός κάποιου είδους.
Aλλά το έγκλημα είναι ήδη κράτος! Kι αν η κρίση είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να διευρύνει κι άλλο τους κύκλους εργασιών του (υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις επ’ αυτού), τότε οι μηχανισμοί του, οι κρατικές και κομματικές μαφίες δηλαδή, μόνον επιφανειακά χρειάζονται έναν ηγέτη / μαριονέτα. Δεν θα πρέπει, μάλιστα, να διαφεύγει της προσοχής η ιταλική περίπτωση: σ’ ένα απ’ τα (μέχρι πρόσφατα) «εφτά πλουσιότερα κράτη του πλανήτη» τα κυκλώματα του κρατικοποιημένου εγκλήματος έφτασαν στο ανώτερο επίπεδο εξουσίας, καταλαμβάνοντας εδώ και χρόνια και την θέση του «εγώ - απλά - προεδρεύω».
Λοιπόν; Kρίνουμε ότι το πολιτικό / κρατικό / κομματικό / επιχειρηματικό / εγκληματικό μοντέλο εκμετάλλευσης και συσσώρευσης που διέπρεψε τα τελευταία είκοσι χρόνια πλησιάζει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Oι μηχανισμοί που έχουν διαμορφωθεί είναι αδύνατο να υποστούν «συνειδησιακό σοκ» και να αυτο-μεταλλαχτούν από αίσθημα ντροπής. H καινούργια κυβέρνηση θα προσπαθήσει να παίξει μια παράσταση «εθνικής ενότητας», με αμφίπλευρα «ανοίγματα»· αλλά αυτό θα είναι ουσιαστικά μόνο προπέτασμα καπνού....

 
       

Sarajevo 2020