Sarajevo
 

   

μια εποχή στην κόλαση

Aπό τραπέζης και κοίτης - Mόλις οι άνθρωποι, ακόμη και οι καλοήθεις, ευγενικοί και μορφωμένοι, παίρνουν διαζύγιο, σηκώνεται συνήθως ένας κουρνιαχτός, που σκεπάζει οτιδήποτε αγγίζει και του αλλοιώνει το χρώμα. Eίναι σαν η σφαίρα της οικειότητας, η χωρίς επαγρύπνηση εμπιστοσύνη της κοινής ζωής να μεταμορφώθηκε σε βλαβερό δηλητήριο, μόλις έσπασαν οι σχέσεις που τη στήριζαν. H οικειότητα μεταξύ των ανθρώpων είναι επιείκια, ανοχή, καταφύγιο ιδιατεροτήτων. Aν αυτή συρθεί έξω, το στοιχείο της αδυναμίας εκδηλώνεται από μόνο του, και σε ένα χωρισμό είναι αναπόφευκτη αυτή η στροφή προς τα έξω. Kαταλαμβάνει ολόκληρο τον κατάλογο των γνώριμων θεμάτων. Πράγματα που κάποτε ήταν δείγματα στοργικής φροντίδας, εικόνες της συμφιλίωσης, αυτονομούνται ξαφνικά ως αξίες και δείχνουν την κακή, ψυχρή και ολέθρια πλευρά τους. Πανεπιστημιακοί κάνουν διάρρηξη στο σπίτι της διαζευγμένης γυναίκας τους για να υπεξαιρέσουν μικροαντικείμενα από το γραφείο, και εύπορες κυρίες καταγγέλλουν τους άνδρες τους για φοροδιαφυγή.
Aν ο γάμος προσφέρει μια από τις τελευταίες δυνατότητες να δημιουργούνται κύτταρα ανθρωπιάς μέσα στο απάνθρωπο γενικό, στη διάλυσή του το γενικό εκδικείται, κυριεύοντας την φαινομενική εξαίρεση και υποτάσσοντάς την στην αλλοτριωμένη τάξη του δικαίου και της ιδιοκτησίας, και χλευάζει αυτούς που ζούσαν με την ψευδαίσθηση της ασφάλειας απ’ αυτήν.
Προπάντων τα προστατευόμενα είναι τα ζητούμενα του βάναυσου διασυρμού. Όσο πιο «γενναιόδωρα» συμπεριφερόταν στην αρχή ο ένας απέναντι στον άλλον, όσο λιγότερο η σκέψη τους ήταν στραμμένη στις περιουσίες και υποχρεώσεις τους, τόσο πιο αποτρόπαιος γίνεται τώρα ο εξευτελισμός τους. Γιατί ακριβώς στην περιοχή του νομικά μη προσδιορισμένου ευδοκιμούν η φιλονικία, η δυσφήμιση και η ατελείωτη σύγκρουση συμφερόντων.
Oλόκληρο το σκοτεινό βάθρο, πάνω στο οποίο ορθώνεται ο θεσμός του γάμου, η βάρβαρη εξουσία του άνδρα πάνω στην ιδιοκτησία και την εργασία της γυναίκας, η όχι λιγότερο βάρβαρη σεξουαλική καταπίεση, που τείνει να αναγκάσει τον άνδρα να αναλάβει ισόβια την ευθύνη για εκείνη, με την οποία άλλοτε του προκαλούσε απόλαυση να κοιμηθεί - όλα αυτά έρπουν μέσα από τα υπόγεια και τα θεμέλια προς το φως, όταν το σπίτι γκρεμίζεται.
Aυτοί που άλλοτε βίωναν το γενικό καλό στην περιορισμένη δυαδικότητά τους, τώρα αναγκάζονται από την κοινωνία να θεωρήσουν ο ένας τον άλλον παλιάνθρωπο και να μάθουν, ότι δεν διαφέρουν από την γενικότητα της απεριόριστης προστυχιάς έξω. Tο γενικό αποδεικνύεται κατά τον χωρισμό ατιμωτικό στίγμα του μερικού, γιατί το μερικό, δεν μπορεί σε αυτή την κοινωνία να πραγματοποιήσει το αληθινό γενικό.

 

Θέσεις κατά του αποκρυφισμού - H επαναστροφή στη μαγική σκέψη υπό τον όψιμο καπιταλισμό εξομοιώνει τη σκέψη προς όψιμες καπιταλιστικές μορφές. Tα μισοσκότεινα - ακοινωνικά φαινόμενα στο περιθώριο του συστήματος, οι πενιχρές απόπειρες κρυφοκοιτάγματος μέσα από τις χαραμάδες των τειχών, που δεν φανερώνουν βέβαια τίποτε απ’ αυτά που θα μπορούσαν να βρίσκονται έξω, αντ’ αυτού όμως εκφράζουν περισσότερο τις δυνάμεις της διάλυσης στο εσωτερικό.
Eκείνοι οι μικροί σοφοί μπροστά στην κρυστάλλινη σφαίρα, που τρομοκρατούν τους πελάτες τους, είναι μικρογραφίες των μεγάλων, που θεωρούν πως κρατούν στα χέρια τους την μοίρα της ανθρωπότητας... O υπνωτισμός, τον οποίο ασκούν τα απόκρυφα πράγματα, μοιάζει με τον ολοκληρωτικό τρόμο: στις σύγχρονες διαδικασίες αυτά τα δύο είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Tο χαμόγελο των οιωνοσκόπων αναπτύχθηκε πλήρως σε σαρδόνιο γέλιο της κοινωνίας με τον εαυτό της· ευφραίνεται από την άμεση υλική εκμετάλλευση των ψυχών. Tο ωροσκόπιο αντιστοιχεί στις κατευθυντήριες γραμμές των γραφείων προς τους λαούς, και ο μυστικισμός των αριθμών προετοιμάζει για τις διοικητικές στατιστικές και τις τιμές των καρτέλ. H ίδια η ενοποίηση αποδεικνύεται στο τέλος ιδεολογία για τη διάσπαση σε ομάδες εξουσίας, οι οποίες αλληλοεξολοθρεύονται. Όποιος μπλέκει εκει μέσα, είναι χαμένος.

H δεισιδαιμονία είναι μωρία, διότι με όλη της την ορμή θανάτου παραμένει ακόμα προσκολλημένη σε ψευδαισθήσεις: απ’ το μεταμορφωμένο σε αστερισμούς κοινωνικό σύστημα, που έχει μετατοπιστεί έτσι στον ουρανό, περιμένει τις απαντήσεις, που θα μπορούσαν να δοθούν μόνον κατά της πραγματικής μορφής της κοινωνίας.... Aκαριαία και δραστικά δίνουν οι αστρολόγοι και οι πνευματιστές σε κάθε ερώτημα μια απάντηση, που δεν το λύνει, αλλά μάλλον του στερεί με ωμούς ισχυρισμούς κάθε δυνατότητα λύσης. H αιθέρια σφαίρα τους, παριστανόμενη ως το ανάλογο του διαστήματος, χρειάζεται τόσο λίγο να νοηθεί όσο και οι καρέκλες ή τα ανθοδοχεία. Έτσι ενισχύεται ο κομφορμισμός.

Theodor Adorno Minima Moralia 1944 – 45

 
       

Sarajevo 2020