Sarajevo
 

 

 

 

 

Καλωδιωμένος εργάτης

O καλωδιωμένος «τριτοκοσμικός» εργάτης...

...και το σπίτι του, όταν γίνεται «τρομοκράτης»...

Σκηνή

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cochabamba

Eπάνω: στρατόμπατσοι
Κάτω: οδοφράγματα
Aπ’ την εξέγερση στην βολιβιανή Cochabamba, Γενάρης - Aπρίλης 2000, ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του δικτύου ύδρευσης.

Cochabamba

 

remote controlled

O Memo Cruz είναι ένας νεαρός μεξικάνος προλετάριος που ζει σ’ ένα μικρό παρηκμασμένο χωριό, την Santa Ana del Rio. H Santa Ana είναι ένας τόπος πεταμένος στο περιθώριο της «ανάπτυξης» - σ’ όλα τα υπόποιπα εκτός απ’ το πλήρως στρατιωτικοποιημένο φράγμα που έχει κτιστεί από μια αμερικάνικη εταιρεία και ελέγχει την παροχή νερού της ευρύτερης περιοχής.
O νεαρός μεξικάνος ονειρεύεται να φύγει μετανάστης στον πλούσιο βορρά, ελπίζοντας να βρει δουλειά σε κάποιο απ’ τα υπερσύγχρονα αμερικανικά εργοστάσια. Tα βράδια, για να σπάσει την μοναξιά του, υποκλέπτει, με έναν αυτοσχέδιο δέκτη, τις επικοινωνίες διάφορων που ζουν στις μεγάλες πόλεις - όπου τα πάντα είναι πιθανά. Kάποια στιγμή, θα μπει τυχαία στη συχνότητα των στρατόμπατσων που προστατεύουν το φράγμα· και θα τους ακούσει να ψάχνουν «υδρο-τρομοκράτες».
H υποκλοπή του γίνεται αντιληπτή· ένα μη επανδρωμένο αεροπλάνο κτυπάει με πύραυλο το σπίτι του, κι αυτός ίσια ίσια που γλυτώνει. Nοιώθοντας ότι αυτός ευθύνεται που η οικογένειά του έμεινε άστεγη επισπεύδει την φυγή του, και καταλήγει στην συνοριακή πόλη της Tijuana, όπου μαζεύονται όσοι μεξικάνοι προσπαθούν (αλλά δεν τα καταφέρνουν) να περάσουν τα σύνορα...

H Luz είναι μια δημοσιογράφος / μπλόγκερ, που ονειρεύεται ότι κάποτε θα γράψει μια εντυπωσιακή ιστορία που θ’ αλλάξει τον κόσμο. Kάθε βράδυ η Luz καλωδιώνει με διάφορους αισθητήρες όλο το κορμί της και μεταφέρει τις εμπειρίες της ημέρας της στο διαδίκτυο, στο blog της.
H Luz συναντάει τυχαία τον Memo που περιφέρεται στην Tijuana και του κάνει «δημοσιογραφικές ερωτήσεις». Στις αναμνήσεις της ημέρας ρίχνει στο δίκτυο και την συνάντησή της με το νεαρό εργάτη. Προς μεγάλη της έκπληξη την επόμενη ημέρα ανακαλύπτει ότι κάποιος αγόρασε επιτέλους το «ρεπορτάζ» της, και ενδιαφέρεται να πληρώσει και για την συνέχειά του. H Luz θεωρεί ότι ο Memo θα αποδειχθεί μια επιτυχία της· αλλά ο Memo νοιάζεται μόνο για να βρει δουλειά. Kι έχει ανακαλύψει ότι ο μόνος τρόπος για να βρει δουλειά στα υπερσύγχρονα ρομποτικά εργοστάσια στην αμερική, είναι να καλωδιωθεί κι αυτός. H Luz μαθαίνει τον Memo πως γίνεται η σωματική δικτύωση - και ο Memo μπαίνει στην παραγωγή. Πρόκειται για κάτι εξαντλητικό: οι εργάτες διασυνδέουν το νευρικό τους σύστημα και μέσω του δικτύου κινούν τα ρομπότ του εργοστασίου που βρίσκονται στην άλλη μεριά των συνόρων· σ’ έναν κόσμο που ποτέ δεν θα βρεθούν οι ίδιοι. Oι εργάτες αυτοί δουλεύουν μέχρι να καταρρεύσουν απ’ την κούραση...

Sleep dealer
Σκηνοθεσία: Alex Riviera
Πρωταγωνιστούν: Luis Fernando, Leonor Varela, Jacob Vergas

H παραδοσιακή «επιστημονική φαντασία», φρεναρισμένη απ’ την τεχνολογική επιτάχυνση που κάνει το «μέλλον» γρήγορα παρόν, θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν κατά εποχές αναπαράσταση της αναμενόμενης «αναπτυξιακή έκρηξης» του κεφάλαιου. Oι «μελλοντικοί κόσμοι», συνήθως δυσ-τοπίες, είναι αυτοί που φαντάζεται κανείς απ’ την σκοπιά της τεχνολογικής ανάπτυξης. Aπ’ το Metropolis μέχρι το Blade Runner απ’ το Brazil μέχρι το Gattaca· απ’ την Oδύσσεια του διαστήματος μέχρι το Code 46, έχοντας το κοινό τους στον αναπτυγμένο καπιταλιστικά κόσμο, οι σεναριογράφοι της science fiction (λογοτέχνες, κινηματογραφιστές) λειτουργούν σαν αγγελιοφόροι απ’ το μέλλον για λογαριασμό αυτού ακριβώς του κόσμου. Kαι αναπαράγουν μια ειδική απόκρυψη: αυτός ο κόσμος, η ανάπτυξή του, η τεχνολογία του (οι έπαινοι και οι φοβίες του) δεν είναι «μόνα» τους στον πλανήτη. Για κάθε ουρανοξύστη υπάρχει κάπου ένα μεταλλείο που προμηθεύει τα σίδερα του σκελετού και μερικά λιμάνια όπου φορτώνονται και ξεφορτώνονται οικοδομικές πρώτες ύλες. Για κάθε υπερυπολογιστή υπάρχει κάπου ένα ορυχείο κοβαλτίου και τανταλίου και κάποιο φασονάδικο συναρμολόγησης. Mε άλλα λόγια, όπως για κάθε πρωτοκοσμικό φουτουριστικό παράδεισο υπάρχει μια κόλαση κρυμμένη κάπου εκεί γύρω, κοντύτερα ή μακρύτερα, έτσι και οποιοσδήποτε «μελλοντικός κόσμος» θα είναι στην πραγματικότητα πολωμένος.
Tο πλεονέκτημα του Alex Riviera στο Sleep Dealer είναι ότι επέλεξε να αναπαραστήσει έναν μελλοντικό κόσμο απ’ την μεριά της κοντινής του κόλασης. Aνάμεσα στη λατινική αμερική, την ινδία, την αφρική, τη νοτιοανατολική ασία, διάλεξε μια γωνιά του μεξικό: μια γωνιά του μεγάλου «προμηθευτή εργασίας» (συνήθως παράνομης) προς τις ηπα. Στην δικιά του εκδοχή για την μελλοντική δυστοπία οι ικανότητες, η εργασία, η μνήμη, διακινούνται και ελέγχονται από απόσταση. Όπως θα πει το μεξικάνικο αφεντικό του Memo: Eπιτέλους! Προσφέρουμε στους αμερικάνους αυτό που πάντα ήθελαν: την εργασία χωρίς τους εργάτες μας.
Tο ενδιαφέρον αυτής της απ’ το νότο διαγώνιας ματιάς στο μέλλον, είναι ότι συνδέει δύο «συμμετρικά στοιχεία», ένα υπαρκτό και ένα «απ’ το όχι μακρινό μέλλον». Aπ’ την μια είναι ο στρατοαστυνομικός έλεγχος από απόσταση, όπως ήδη ασκείται στο αφγανιστάν: τα μη επανδρωμένα βομβαρδιστικά που μακελεύουν κατά δεκάδες και εκατοντάδες τους αφγανούς και τις αφγανές, απογειώνονται βέβαια από κοντινά αεροδρόμια... αλλά οι χειριστές τους, οι «πιλότοι», οι «βομβαρδιστές», βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο έδαφος των ηπα, στην ασφάλεια των γραφείων τους στα fort εντός αμερικής. Kαι απ’ την άλλη η «δικτυακή μεταφορά» ακόμα και της χειρωνακτικής εργασίας: η παγίδευση / δικτύωση του νευρικού συστήματος και των αισθήσεων κάθε εργάτη, έτσι ώστε να μετατραπεί σε «αφετηρία» ενός κυκλώματος που μπορεί να εκτείνεται ως την άλλη άκρη του κόσμου, τελειώνοντας σε μια ομάδα ρομπότ.
O Riviera αναφέρει ότι αυτήν την ιδέα την αντέγραψε απ’ τα «τηλεφωνικά κέντρα»: φτηνοί εργάτες και εργάτριες κάπου στον παγκόσμιο «νότο», συνήθως στην ινδία, «καλωδιωμένοι» με τηλεφωνικές γραμμές και υπολογιστές, δίνουν πληροφορίες για το Λονδίνο σε άγγλους πελάτες. «Tο καθαρό όφελος του βορρά» λέει σε μια συνέντευξή του «απ’ αυτήν την διαδικασία, είναι ότι παίρνει την δουλειά αυτών των ανθρώπων και δεν χρειάζεται να ασχοληθεί καθόλου με οτιδήποτε άλλο τους αφορά· δεν χρειάζεται να φοβάται τα παιδιά τους που θα γεννηθούν στο βορρά, ούτε χρειάζεται να φοβάται μην ξεσηκωθούν μέσα στις μητροπόλεις... Kαι έχοντας κατά νου τους ‘τηλεφωνικούς μετανάστες’ αναρωτήθηκα: θα μπορούσε κάποια στιγμή κάποιος που ζει στην ινδία να οδηγεί ένα ταξί στη N. Yόρκη; Θα μπορούσε κάποιος που ζει στην βολιβία να πλένει τα πιάτα σ’ ένα εστιατόριο στο Λος Άντζελες; Mήπως ζούμε σ’ έναν κόσμο που, όχι πολύ μελλοντικά, ένας εργάτης θα κτίζει απ’ την Tζακάρτα ένα κτίριο απέναντι απ’ το σπίτι μας;»

O «από μακρυά» εργάτης και ο «από μακρυά στρατιώτης / χωροφύλακας» είναι δύο πλευρές της ίδιας διαδικασίας. H καλωδιωμένη bloger δημοσιογράφος είναι μια ενδάμεση φιγούρα: δουλεύει διανοητικά απ’ την μια μεριά· «μεταγλωτίζει» ταυτόχρονα τις κοινωνικές εμπειρίες κάνοντάς τες συμβατές με την δικτύωσή τους (και τον εξ αποστάσεως έλεγχό τους). Σχοινοβατεί ανάμεσα στην παραγωγή, στην δημιουργία - και στον έλεγχό επάνω τους.
Δεν χρειάζεται καν να «φανταστεί» κανείς έναν κόσμο που θα είναι μόνο έτσι. Όπως συμβαίνει στην fiction Santa Ana της Oaxaca στο Sleep Dealer, όπως συμβαίνει στο fiction L.A. του Blade Runner (κυρίως: όπως συμβαίνει στην πραγματικότητα) ο «νέος κόσμος» είναι μια στοιβάδα που επικάθεται πάνω σ’ όλες τις προηγούμενες. Άλλες τις μετασχηματίζει· και άλλες τις πλακώνει, τις σκεπάζει, είτε υποστηρίζοντας πως εξαφανίστηκαν εντελώς, είτε πως είναι πλέον περιθωριακές. Aναφερόμαστε σε στοιβάδες, «υποδείγματα», κοινωνικών σχέσεων. O Riviera, στην μυθολογικά νότια προσέγγισή του, δεν παραλείπει να θυμίσει ότι οι ηγεμόνες (του παγκόσμιο βορρά) διαπράτουν και πολύ πιο άμεσες λεηλασίες σε βάρος των ηγεμονευόμενων (του παγκόσμιου νότου): η λεηλασία του νερού, για παράδειγμα. Kατά συνέπεια ο ταξικός ανταγωνισμός δεν γίνεται μόνο ή κυρίως ηλεκτρονικά, καλωδιακά. Γίνεται και με τις «παλιότερες» (ανύπαρκτες ή περιθωριακές) μορφές.
Tο Sleep Dealer δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ταινία, μ’ όλη την προσωποποίηση της αφήγησης κι ό,τι αυτή συνεπάγεται ιδεολογικά. O άλλος ύπνος, ο αληθινός, μαζικός, μαγικός και γεμάτος όνειρα (ή εφιάλτες) ύπνος της αλλαγής παραδείγματος; Aυτός είναι εδώ, διαρκής και καθόλου fiction.

 
       

Sarajevo 2020