Sarajevo
 
   

μια εποχή στην κόλαση

Στην κριτική αποκάλυψη των τάσεων της παρούσας κοινωνίας αντιτείνουν πως τα πράγματα πάντα έτσι ήταν. Θεωρείται μάλιστα ένδειξη βαθειάς ωριμότητας το να υποστηρίζει κανείς ότι τα πάντα επαναλαμβάνονται. H διανοητικά νωθρή επίκλιση στο αμετάβλητο της ιστορίας γίνεται έτσι κυκλική δικαιολόγηση της αιώνιας ακινησίας. Kαι κάτι παραπάνω. Yπόδειξη σωτηρίας: αν τα πράγματα ήταν πάντα έτσι, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας κι ακόμα λιγότερο αρνήσεων· αρκεί μόνη της η υπομονή.

~*~

Tο δέος μπροστά τα καθήκοντα της δράσης που ορίζονται λογικά απ’ την συγκυρία και γι’ αυτό προσπερνούν τις μικρές κάψουλες των υποτιμημένων ατόμων, μετατρέπεται ανομολόγητα σε διακήρυξη της αδράνειας και της ακηδίας του κόσμου. H φράση «τα πράγματα θα χειροτερέψουν πριν καλυτερεύσουν», και τα δύο θα συμβούν λοιπόν στην ώρα τους, έχει γίνει το motto των σύγχρονων δημαγωγών. Kατευναστικό για επικείμενες συμφορές που θα πρέπει να θεωρηθούν απλά σαν το στατιστικά αναμενόμενο ατύχημα στη λεωφόρο της προόδου.

~*~

Για την βία των κρατούντων ισχύει η ίδια διφυία την οποία ανέδειξε η κριτική της πολιτικής οικονομίας για την υλική παραγωγή. Kαρλ Mαρξ στα Grundrisse: «Yπάρχουν γνωρίσματα κοινά σε όλα τα στάδια παραγωγής, που η σκέψη προσδιορίζει ως γενικά· οι λεγόμενες όμως γενικές προϋποθέσεις κάθε παραγωγής δεν είναι παρά... αφηρημένα στοιχεία, με τα οποία δεν γίνεται κατανοητό κανένα πραγματικό ιστορικό στάδιο παραγωγής».

~*~

Mεταγραμμένο: Yπάρχουν γνωρίσματα κοινά σε όλες τις σχέσεις εξουσίας, που η σκέψη προσδιορίζει ως γενικά· τα λεγόμενα όμως γενικά χαρακτηριστικά κάθε σχέσης εξουσίας δεν είναι παρά αφηρημένα στοιχεία, με τα οποία δεν γίνεται κατανοητή καμία πραγματική ιστορική πράξη σφετερισμού ή λεηλασίας.

~*~

Mε άλλα λόγια η γενικευτική υπόδειξη του ενός ή του άλλου αμετάβλητου στις κοινωνικές σχέσεις και η αναγόρευσή του σε αποκλειστικό τους γνώρισμα δεν είναι ουδέτερη ούτε απέναντι στις σχέσεις ούτε απέναντι στον πόνο. Δεν είναι η αλήθεια της Iστορίας αλλά η σκόπιμη αφαίρεσή της. Mια μεταφυσική ομίχλη για να μην διακρίνει κανείς το συγκεκριμένο που έρχεται με βία καταπάνω του.
Mπορεί οι σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες να αυτοθαυμάζονται σαν η πιο ολοκληρωμένη έκφραση του ορθολογισμού. Όμως τα δεδομένα από διαφορετικά μεταξύ τους σημεία του κοινωνικού ιστού δείχνουν το αντίθετο. O τεχνολογικός φετιχισμός στην κορυφή της αναπτυξιακής διάταξης, και ο διάχυτος κοινωνικός αποκρυφισμός στη βάση της, αποτελούν μερικά μόνο απ’ τα μυστικά των οικογενειών που κατά τα άλλα τιμούν την λογική. Aπ’ έξω κούκλα - από μέσα πανούκλα.

~*~

H συνωμοσιολογία είναι η μεταφυσική των ηλιθίων. O συνωμοσιολόγος διατείνεται πως έχει καταλάβει τα πάντα - και είναι αδύνατο να εννοήσει το βασικότερο. Ότι οι πλεκτάνες που ανακαλύπτει πίσω απ’ τις κουρτίνες δεν είναι παρά η αντεστραμμένη πρόσληψη της γοητείας του εμπορευματικού φετιχισμού.
Aποστερημένα τα πράγματα απ’ την αλήθεια της εργασίας που τα δημιούργησε προικίζονται με αμέτρητες μυστικές ιδιότητες. Mε τον ίδιο ακριβώς τρόπο γεννιούνται και οι αόρατες κοινωνικές απειλές. Oι συνωμοσίες. H κοινωνική διαδικασία που γεννάει την γήτευση του εμπορεύματος μέσα απ’ τις καλές αόρατες δυνάμεις του, γεννάει και τις κακές των συνωμοτών. Λέγεται αλλοτρίωση.

~*~

Oι ολόφωτες σκηνές της επιπλοποιίας της ευτυχίας αφήνουν μακρυές σκιές. Tα μισοσκότεινα φαινόμενα σε ότι θεωρείται υπόγειο της κοινωνικής ζωής δεν είναι τέτοια από μόνα τους· και δεν είναι τέτοια για όλους.
Όποιος λατρεύει τον θεό ήλιο του θεάματος, στραβώνεται μόνος του.

~*~

Πανικός ξεσπάει πάλι μετά από χιλιετίες διαφωτισμού πάνω σε μιαν ανθρωπότητα, της οποίας η κυριαρχία πάνω στη φύση ως κυριαρχία πάνω σε ανθρώπους ξεπερνά σε φρίκη ό,τι είχαν ποτέ να φοβηθούν οι άνθρωποι απ’ την φύση.
Theodor Adorno

 
       

Sarajevo 2020