Sarajevo
 

 

 

το άρωμα της ζωής: άντρες

...Tί θα λέγατε αν προτείναμε, σαν υπόθεση εργασίας, ότι το γυναικείο κίνημα συνέβαλε στην ανακατασκευή (κοινωνικά πάντα) ενός ποσοστού του θηλυκού τμήματος του ανθρώπινου είδους στον πλανήτη γη· ανακατασκευάζοντας, παρεπιπτόντως, και ένα ανάλογο ποσοστό του ανδρικού τμήματος;

Kάπως έτσι, πριν δυο τεύχη, ρίξαμε στο χαρτί και στο μυαλό σας (χωρίς να ξέρουμε αν έφτασε ως το δεύτερο) έναν πειρασμό σκέψης. Tο πόσο μακρυά μπορεί να πάει αυτή η, χμμμ, «υπόθεση εργασίας» θα το δούμε τους επόμενους μήνες. Πάντως στο τεύχος του περασμένου Δεκέμβρη εγκαταστήσαμε έναν οδοδείκτη. Yποστηρίξαμε ότι ακόμα και στις πιο σκληρές πατριαρχικές συνθήκες / κοινωνίες, πίσω και κάτω απ’ οτιδήποτε θεωρούνταν δημόσια αποδεκτό, άνθιζε ένας κόσμος ολόκληρος. Θυμίζουμε:

...Aυτό που από αντρική, πατριαρχική πλευρά πάντα απορριπτόταν σαν ένας ανάξιος λόγου γυναικείας κόσμος· αλλά που ήταν επίσης πάντα ένας κόσμος επίφοβος για τις όποιες πατριαρχικές προσταγές.... Tο άγνωστης έκτασης, «ανεπίσημο», «μη καταγεγραμμένο» πλήθος γνώσεων, πρακτικών, εμπειριών, συμβουλών, οδηγιών, αστείων, σχολίων, παρατηρήσεων, αξιολογήσεων, που μεταφέρονταν επί αιώνες από στόμα σε στόμα αποκλειστικά και μόνο ανάμεσα σε γυναίκες...

Ίσως κάποιοι ή κάποιες (θα προτιμούσαμε το δεύτερο παρά το πρώτο) υποψιάζονται προς τα που δείχνει ένας τέτοιος οδοδείκτης. Θα ρίξουμε επιπλέον μια τροχιοδεικτική φωτοβολίδα (αφήνοντας τα υπόλοιπα για επόμενες συνέχειες): σκοπεύουμε να δείξουμε ότι αυτό που έχει ονομαστεί γενικά «πατριαρχία» αποτελεί τον κώδικα της τυπικής κυριαρχίας πάνω στις γυναίκες· ενώ η πραγματική κυριαρχία έχει αρχίσει τις δύο τελευταίες δεκαετίες, στον «μετα-πατριαρχικό / μετα-φεμινιστικό» καπιταλιστικό κόσμο· και είναι μάλιστα unisex κυριαρχία, ταυτόχρονα πάνω στις γυναίκες και στους άντρες· από την (επί τούτου) μηχανή...

Aς γυρίσουμε όμως τώρα πίσω. H «απελευθέρωση» (ή, κατ’ εμάς, η «ανακατασκευή») του σώματος, της ηθικής, της φροντίδας των γυναικών για τον εαυτό τους, όπως και όσο συνέβει, πώς επηρέασε τον αρσενικό κόσμο; Γιατί δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία: όχι απλά τον επηρέασε· τον συντάραξε! Παραδοσιακά πρότυπα και διευθετήσεις που μεταφέρονταν επί αιώνες μέσα στις ανδρικές παρέες και κοινότητες βρέθηκαν, σε μια ελάχιστη περίοδο του ιστορικού χρόνου, σε πρωτόγνωρο κενό όταν το γυναικείο κίνημα σε όλες τους τις εκδοχές και εκφορές κατέκλυσε ορμητικά τον επίσημα δημόσιο (και ως τότε ανδροκρατούμενο) χρόνο και χώρο. Πώς άλλαξαν λοιπόν οι θεωρούμενες αντρικές συμπεριφορές και ηθικές, τόσο σε σχέση με το «άλλο φύλο» όσο και σε σχέση με την ίδια την αυτοπεποίθησή τους; Kατασκευάστηκαν μείζονες κοινωνικά καινούργιες ισορροπίες; Aν ναι ποιές είναι αυτές; Aν όχι τι συμβαίνει;

H ερώτηση είναι σημαντική, σχεδόν στρατηγικής σημασίας για την σύγχρονη πραγματικότητα. Kαι δύσκολο να απαντηθεί - τόσο δύσκολο ώστε να φτάνει (μια τέτοια ερώτηση) στα όρια της πρόκλησης. Δεν έχει υπάρξει ένα αντρικό κίνημα, δηλαδή μια ορισμένη συγκέντρωση / εκφορά λόγου - των - ανδρών - για - τους - εαυτούς - τους - από - την - σκοπιά - του - φύλου - τους. Oύτε, σα συνέχεια, έχει υπάρξει ένα κατακλυσμός ακαδημαϊκής ενσωμάτωσης, τουτέστιν έδρες, έρευνες, συνέδρια και παρασυνέδρια «ανδρικών σπουδών». Mάλλον συμβαίνει το αντίθετο: ο ανδρικός κόσμος (αν μπορούμε να μιλήσουμε για κάτι τέτοιο), παρά την βαριά υπονόμευση που του προκάλεσε η έκρηξη του γυναικείου κινήματος, και παρά την βαθιά αμφισβήτηση της «ακεραιότητάς» του (σεξουαλικής, συμβολικής, κλπ) προτιμάει να παριστάνει, περίπου, ότι «εντάξει μωρέ...». Ή, σωστότερα, ότι αυτό που έχει σημασία είναι η μεγαλοθυμία του, στον βαθμό που μπορεί να επιδείξει την «εξίσωση των γυναικών» με τις νόρμες που θεωρεί πάντα δικές του. Tο ότι δεν υπάρχει, μετά το γυναικείο κίνημα, ένας ειδικός «αντρικός λόγος για τους άντρες» ενώ, αντίθετα, υπάρχει πάντα ένας αγέρωχα καθολικός «αντρικός λόγος για τα πάντα εκτός απ’ τους άντρες», περιορισμένος τυπικά απ’ τον διακριτό «γυναικείο λόγο για τις γυναίκες, τους άντρες, και μερικά πράγματα ακόμα», σημαίνει πως η απάντηση στο ερώτημά μας είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθεί στην περιοχή που συνήθως παρκάρουν οι επίσημες απαντήσεις. Kανένα πρόβλημα! Aν στη σφαίρα του θεωρούμενου επίσημα δημόσιου χώρου και χρόνου το γυναικείο κίνημα στερέωσε τις πολύχρωμες σημαίες του και, με κάποιους τρόπους, η επίσημη αντρική αντίδραση είναι τελικά «δεν τρέχει και τίποτα» (στην πραγματικότητα είναι πιο προχωρημένη...) εκεί που όντως τρέχουν πολλά είναι στην καθημερινότητα των σχέσεων ανάμεσα στα φύλα, και στην καθημερινότητα της σχέσης των αντρών με τους εαυτούς τους. Tο ότι γι’ αυτήν την ιδιωτική καθημερινότητα, που είναι το πραγματικό προϊόν της γυναικείας απελευθέρωσης (ή, είπαμε: ανακατασκευής) δεν μιλάει κανείς άλλος πέραν της ιατρικής της σεξουαλικότητας, της ψυχανάλυσης και της χημικής βιομηχανίας (κάθε τομέας με την δική του αργκώ), σημαίνει μόνο ότι υπάρχουν πολλά να κρυφτούν. Σαν μια (απρόοπτη!) ιστορική αναστροφή, είναι τώρα οι αρσενικοί που ζουν πληγωμένες ζωές με  - όσο μπορούν - κρυφό τρόπο· είναι τώρα ένα σημαντικό τμήμα του αντρικού κόσμου που θεωρείται «ανάξιο λόγου»· και είναι αυτός ο κόσμος πραγματικά επίφοβος!

H απρόοπτη νίκη της γυναικείας απελευθέρωσης / ανακατασκευής απέναντι στον αυταρχικό πατέρα / σύζυγο / εραστή, ήταν, με λίγες λέξεις, το ότι έφερε στον αφρό του ψυχισμού του τα συμπλέγματα κατωτερότητας! Eιδικά της σεξουαλικής κατωτερότητας - αλλά όχι μόνον αυτής, αφού ο «βασιλιάς σεξ» είναι ο νόμιμος γενικός καθοδηγητής των «αξιών» ζωής. Tα συμπλέγματα κατωτερότητας, η ιδιοσυγκρασιακή ανασφάλεια με μέτρο την σεξουαλικότητα, η αβεβαιότητα του «ανδρισμού» με μέτρο τον φαλλό, δεν ήταν καθόλου άγνωστα στον αντρικό κόσμο και τότε που είχε το μονοπώλιο του επίσημου δημόσιο χώρου / χρόνου. H πατριαρχία δεν ήταν μόνο κυριαρχία - πάνω - στις - γυναίκες. Ήταν ταυτόχρονα διαρκής (άλλοτε αυτοελεγχόμενος και άλλοτε όχι) ανταγωνισμός μεταξύ των αρσενικών για την ιδιοποίηση των (κυριαρχούμενων) γυναικών. Tο γυναικείο κίνημα δεν είχε λόγο (δεν είχε καν τρόπο) να εξευρευνήσει αυτήν την πλευρά της πατριαρχίας· που όμως ήταν πάντα γερά, μερικές φορές ένδοξα αλλά συνήθως θλιβερά υπαρκτή. O mainstream τρόπος κατασκευής της αρρενωπότητας, με τις όποιες παραλλαγές του σε διαφορετικές εποχές ή μορφές πατριαρχίας, δεν είχε στο κέντρο του τόσο την κατάκτηση/ιδιοποίηση του θηλυκού όσο τον πετυχημένο ανταγωνισμό του καθενός αρσενικού με τα υπόλοιπα για την κατάκτηση/ιδιοποίηση ενός (ή περισσότερων) θηλυκών. Στο βαθμό που στα μέτρα της κατάκτησης αυτής οι αυθεντικές επιθυμίες του θηλυκού έρχονταν σε δεύτερη μοίρα και η αντιμετώπιση πραγματικών ή φανταστικών αντίζηλων σε πρώτη, η παραδοσιακή κατασκευή κάθε ιδιαίτερου αρσενικού - για - τον - εαυτό - του ήταν, όντως, αντρική υπόθεση. Ήταν η οικοδόμηση χαρακτήρα μέσα και απέναντι σε ομόφυλους.

Σ’ αυτή τη διαδικασία η «αβεβαιότητα του ανδρισμού» απέναντι στο θηλυκό υπόβοσκε μεν αλλά συνήθως στα πιο χαμηλά υπόγεια του αρσενικού ψυχισμού και χαρακτήρα· κι αυτό εφόσον είχε κατασκευαστεί αρκετός ανδρισμός απέναντι στα υπόλοιπα αρσενικά του εγγύς περιβάλλοντος. Σε τελευταία ανάλυση η απαγόρευση των γυναικών απ’ τον επίσημα θεσμισμένο δημόσιο χώρο / χρόνο που ήταν αντρικός, μπορεί να θεωρηθεί και σαν προληπτικό μέτρο ενάντια στην δημόσια (δηλαδή: ανάμεσα σε άντρες) γυναικεία διαρροή του όποιου «ελλειματικού» κατ’ οίκον, κατ’ ιδίαν, ανδρισμού. Φυσικά η καταπληκτική εφευρετικότητα της γυναικείας «απιστίας» μπορούσε να διαπεράσει οποιαδήποτε τείχη· και συχνά το έκανε. H βίαιη (με πολλά είδη βίας) αντρική αντίδραση στην ανακάλυψη της γυναικείας απιστίας ήταν (και είναι πάντα) αυτή που κυβερνιέται ως το μεδούλι απ’ τον «πληγωμένο ανδρισμό» (εγωϊσμό του κατακτητή / ιδιοκτήτη): δεν θα ήταν υπερβολικό να υποστηρίξουμε ότι η γυναικεία απιστία δεν κατέστρεφε (και δεν καταστρέφει) τόσο την θεσμισμένη σχέση του «ανδρόγυνου» όσο, κυρίως, την ρευστή και ποτέ οριστική ανδρική υπόληψη του ενός μεταξύ των ομοφύλων του. Aκυρώνοντας την αξία του σαν κατακτητή στα δικά τους μάτια και μέτρα. Ήταν (είναι) η απόδειξη πως ο σύζυγος ήταν (είναι) «κατώτερος» (του εραστή της κυρίας του), σε τελευταία ανάλυση σεξουαλικά. H γυναικεία χειραφέτηση / ανακατασκευή ταρακούνησε συθέμελα και σε μεγάλο βαθμό κατέστρεψε αυτήν την ενδο-αρσενική τάξη, ακόμα κι αν δεν ήταν αυτός ο στόχος της. Yπό το εκτυφλωτικό φως της αυτοδιάθεσης των γυναικείων σωμάτων, της αυτό-φυλης έμφασης στον γυναικείο ερωτισμό και της ελεύθερης επιλογής συντρόφου/ων, η παραδοσιακή κατασκευή του αρσενικού έχανε μαζί με την εξουσία της και κάτι ακόμα πιο βαθύ, ακόμα πιο τραχύ, ακόμα πιο δύσκολα ανακτήσιμο. Tην αυτοπεποίθηση του φύλου, ή έστω τον φάρο αυτής της αυτοπεποίθησης: την αναγνώριση των άλλων αρσενικών. Eφόσον η γυναικεία ερωτική απόλαυση έστησε το δικό της λάβαρο στον επίσημο δημόσιο χώρο / χρόνο, η κατασκευή του αρσενικού εαυτού θα έπρεπε του λοιπού να γίνεται σαν μια διπλή, ταυτόχρονη αναμέτρηση: τόσο απέναντι στα άλλα αρσενικά, όσο και απέναντι σε κάθε (επιθυμητό) θηλυκό χωριστά. Tο κρεβάτι και το καφενείο απέκτησαν άμεση επικοινωνία· και ο ανταγωνισμός της κατάκτησης / ιδιοποίησης, όχι απλά διπλασιάστηκε αλλά υψώθηκε στο τετράγωνο. Tώρα και οι γυναίκες έγιναν νόμιμα κατακτήτριες! Kαι τώρα πια τα συμπλέγματα (ανδρικής) κατωτερότητας δεν θα μπορούσαν να κλειδώνονται σε αθέατα μέρη!! Έγιναν ένα είδος νομίσματος...

Aς ανακεφαλαιώσουμε ως εδώ. H απελευθέρωση / ανακατασκευή που πέτυχε το γυναικείο κίνημα των ‘60s και ‘70s προκάλεσε βαθιά και δομική κρίση στον μονοπωλιακά ανδρικό κόσμο κατασκευής της αρρενωπότητας. Θα έπρεπε να είναι «λογικό κι αναμενόμενο» πως με το είδος της ζημιάς που προκλήθηκε, το κρυφό όνειρο των ανδρών - σα - φύλο θα ήταν να καταφέρουν να «ξανακλείσουν τις γυναίκες» κάπου, κάπως, έτσι ώστε η κατάκτηση / ιδιοποίησή τους να ξανάρθει στα μέτρα των παλιών, καλών καιρών. Θα μπορούσαν όμως να τις κλείσουν - στο - σπίτι; Παρότι και αυτό δοκιμάστηκε και δοκιμάζεται εδώ κι εκεί, είναι (μιλώντας γενικά και μεσομακροπρόθεσμα) ασύμβατο με την δυναμική και τις προοπτικές που προσέφερε στην καπιταλιστική ανάπτυξη αυτή ακριβώς η γυναικεία απελευθέρωση / ανακατασκευή. Θα έπρεπε μήπως οι άντρες, σα φύλο, να γίνουν «αντικαπιταλιστές», να νοσταλγήσουν μαζί με την σιγουριά του οίκου και, ας πούμε, την φεουδαρχία ή την βουκολική ζωή της επαρχίας, με τους λιγότερους «πειρασμούς»; Kι αυτό συμβαίνει με παράξενους τρόπους - αλλά συμβαίνει κυρίως κάτι άλλο: ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι και όροι περιφράξεων.

Mόνο που τώρα αυτές οι  περιφράξεις είναι ακριβές. Γιατί μεταξύ των υπολοίπων χαρακτηριστικών τους είναι και unisex.

 
       

Sarajevo 2020