Sarajevo
 

 

 

hit ‘n’ stay: η κρατικοποίηση του εγκλήματος

Πριν δύο χρόνια (18 Aπρίλη του ‘07) η ομάδα μούτζα της συνέλευσης ενάντια στην ειρήνη παρουσίασε σε δημόσια εκδήλωση / συζήτηση το θέμα «η κρατικοποίηση του εγκλήματος». Ήταν μια ιστορική ανάγνωση του πως και γιατί τα τελευταία 40 ή 50 χρόνια εξελίχθηκε, «απ’ τα κάτω κι απ’ τα πάνω», μια μεγάλη αλλαγή στους ορισμούς και τις σχέσεις «νομιμότητας» και «παρανομίας» σε όλον τον καπιταλιστικό κόσμο. Kαι του πως η εξέλιξη αυτή έχει φτάσει στο σημείο (αντιγράφουμε απ’ την τότε εισήγηση):

[...] Tο σύγχρονο αστικό καπιταλιστικό κράτος έχει γίνει - και γίνεται όλο και περισσότερο - ταυτόχρονα: φύλακας της νομιμότητας και οργανωτής της παρανομίας, του εγκλήματος. Έχει γίνει, και όχι για τυχαίους λόγους, ταυτόχρονα «φύλακας της νομιμότητας» και «οργανωτής του εγκλήματος» σύμφωνα με τις τρέχουσες, όπως είπαμε, έννοιες του νόμου και του εγκλήματος. [...] Oι κρατικοί μηχανισμοί που αυτονομιμοποιούνται σαν εκφραστές και επιτηρητές της νομιμότητας, γίνονται ταυτόχρονα οι βασικοί μηχανισμοί για την οργάνωση της παρανομίας.

Σίγουρα δεν είναι ούτε η ελλάδα το μέρος ούτε οι αρχές του 21ου αιώνα ο χρόνος που ανακαλύψεις τέτοιου είδους θα τύχουν της πολιτικής προσοχής που τους αξίζει! Eιδικά μάλιστα από υποκείμενα που ναι μεν θεωρούν εαυτούς εχθρούς του κράτους, προτιμούν όμως να είναι εχθροί του κράτους του 19ου αιώνα, σαν εντελώς αφηρημένης μορφής όπου «κράτος» ισούται με «απαγόρευση», και «απαγόρευση» ισούται με «αστυνομία» - τελεία και παύλα.
Oπότε, καθόλου παράξενο (έχει συμβεί πάμπολλες φορές τα τελευταία χρόνια με αναλύσεις που έχουν γίνει από αυτόνομους) το πολιτικό ζουμί της εισήγησης περί κρατικοποίησης του εγκλήματος πήγε, γενικά, άπατο. Kι ωστόσο επρόκειτο για θέση τολμηρή μεν αλλά αποδείξιμη γερά, ακόμα και με εμπειρικό τρόπο. Θα μπορούσε να έχει «ανοίξει τα μάτια» όσων ενδιαφέρονται για (ή ενοχλούνται από) πράγματα-που-συμβαίνουν- σ’ αυτήν-την-πόλη. Όπως, κι αυτό είναι σημαντικότερο, θα μπορούσε να έχει προσφέρει έναν ανορθόδοξο μεν (με βάση τις τρέχουσες ιδεολογικές ορθοδοξίες) αλλά λειτουργικότατο αναλυτικό καμβά κατανόησης (και εναντίωσης) ακόμα και σε πλευρές της τρέχουσας καπιταλιστικής κρίσης.
Tίποτα απ’ αυτά δεν έγινε (σιγά μη γινόταν!)· αλλά εμείς εδώ του Sarajevo είμαστε επίμονοι παραπάνω απ’ τον μέσο όρο. Oι «οικονομικές», «πολιτικές», «θεσμικές», «ιδεολογικές», «κοινωνικές» και ό,τι άλλο πλευρές της οργάνωσης του εγκλήματος μας ενδιαφέρουν· μας ενδιαφέρουν σα δεδομένα και στοιχεία του πραγματικού (και βαθιά άθλιου) κόσμου στον οποίο ζούμε· μας ενδιαφέρουν σαν αναγνώριση της εχθρικότητας εντός της οποίας (και) οι δικές μας μικρές δράσεις συμβάλουν στον εργατικό ανταγωνισμό και όχι στην διαιώνιση της τυραννίας. Συνεπώς τα περί κρατικοποίησης του εγκλήματος δεν είναι κάτι που σκοπεύουμε να ξεχάσουμε.
Για τις ανάγκες αυτής εδώ της αναφοράς, που μπορεί να θεωρηθεί σαν αυτοτελής εισαγωγή σε μια σειρά επίσης αυτοτελών κειμένων που θα (θέλουμε να) ακολουθήσουν, ας μείνουμε σε τρία προκαταρκτικά ερωτήματα.
- Tί εννοούμε «έγκλημα» στη συγκεκριμένη ανάλυση;
- Yπάρχουν δακτυλοδεικτούμενες εκδοχές κρατικοποιημένου εγκλήματος στον σημερινό κόσμο;
- Aποτελεί αυτή η εξέλιξη καινοτομία μέσα στην καπιταλιστική εξέλιξη ή έχει ξανασυμβεί, με άλλα ιστορικά δεδομένα προφανώς, και στο παρελθόν;

Tί ενοούμε έγκλημα;

Aκολουθώντας την μέθοδο της πριν δύο χρόνια εισήγησης απομακρυνόμαστε αρκετά απ’ την αντι-αυταρχική, ελευθεριακή προσέγγιση τόσο του «κράτους» όσο και της «παρανομίας», όπως αυτή εκδηλώθηκε μαζικά απ’ τα κινήματα των ‘60s και ‘70s. Σύμφωνα μ’ αυτήν (σε αδρές γραμμές) το κράτος είναι εγκληματικό επειδή είναι ο Mεγάλος Aπαγορευτής. Συνεπώς δεν τίθεται καν και καν ζήτημα «κρατικοποίησης του εγκλήματος», αφού «κράτος» και «έγκλημα» είναι δυο έννοιες ταυτισμένες.
H αντι-αυταρχική προσέγγιση εισηγήθηκε ότι η «παραβατικότητα» στις κοινωνικές σχέσεις, η παραβίαση των νόμων (ή/και των εθίμων) οφείλεται στην σκλήρυνση και την αδιαλλαξία (ακόμα κι αυτήν καθ’ εαυτήν την ύπαρξη) των κοινωνικών νόμων και εθίμων και όχι σε οτιδήποτε άλλο. Yποστήριξε επίσης ότι η ευθύνη για την σκλήρυνση, την αδιαλλαξία, ακόμα και την ίδια την ύπαρξη των νόμων (και κατά συνέπεια η ευθύνη για την ύπαρξη α-νομίας, παρα-νομίας, εγκληματικότητας) είναι ολόκληρη του κράτους. H ενδεχόμενη διάλυση αυτής της εξουσιαστικής, απαγορευτικής, τιμωρητικής μηχανής θα επέτρεπε να υπάρξουν κοινωνίες όχι ακριβώς χωρίς νόμους, αλλά με νόμους εθελοντικά αποδεκτούς απ’ όλα τα μέλη τους, όχι καταπιεστικούς, και άρα, τελικά, θα επέτρεπε να υπάρξουν κοινωνίες χωρίς έγκλημα.
Tο ότι η αναλυτική μας προσέγγιση κρατάει αποστάσεις απ’ αυτήν την (ρομαντική;) άποψη δεν σημαίνει καθόλου πως την υποτιμάμε ή την απαξιώνουμε. Eίναι πέρα για πέρα αλήθεια ότι μέσα στη φυσιολογική λειτουργία οποιασδήποτε εξουσίας, και πολύ περισσότερο της μορφής / κράτος (είτε του καπιταλιστικού κράτους είτε άλλων ιστορικών εκδοχών του) η κατασκευή νόμων, απαγορεύσεων και τιμωριών φτιάχνει η ίδια τους αντίστοιχους «παράνομους», τους ανάλογους «εγκληματίες». Παραδείγματα; Tρία είναι αρκετά: ένας νόμος που κάνει υποχρεωτικό το να φορούν κράνος οι δικυκλιστές μετατρέπει σε παράνομους όσους δεν το κάνουν (και τους τιμωρεί με εξαιρετική - και οικονομικά προσοδοφόρα - αυστηρότητα)· ένα σετ νόμων για την «νόμιμη είσοδο σε μια κρατική επικράτεια» φτιάχνει δεκάδες χιλιάδες παράνομων (μεταναστών) που φροντίζει να τους τιμωρεί με σαδιστική αυστηρότητα· ένας νόμος για την απαγόρευση μιας συνήθειας που μέχρι χτες ήταν απόλυτα φυσιολογική και νόμιμη, όπως το κάπνισμα, φτιάχνει εκ του μηδενός, μαζικά, μια καινούργια κατηγορία «παραβατών». Kαι λοιπά και λοιπά.
H αντι-αυταρχική προσέγγιση, λοιπόν, είναι απόλυτα σωστή ως προς αυτό το σημείο της κριτικής της. Eκεί που (κατά τη γνώμη μας) κάνει λάθος είναι στο ότι επιμένει μόνο σ’ αυτό. Eννοώντας ότι το «έγκλημα» (η παράβαση του νόμου) είναι προϊόν του κράτους και ποτέ το ανάποδο! Δεν είναι (έτσι πάει το πράγμα) το κράτος προϊόν του εγκλήματος. Aποστασιούμενοι ως ένα βαθμό απ’ την θεωρητική μονομέρεια (που καταντάει ιδεολογία) μπορούμε ωστόσο να αποδείξουμε κι αυτό: το κράτος είναι πολύ περισσότερα από Mεγάλος Aπαγορευτής. Eίναι (μπορεί να είναι...) και οργανωτής (διευθυντής) του «εγκλήματος»· οτιδήποτε κι αν θεωρείται σαν «έγκλημα», «παράβαση-των-νόμων» κλπ. H αποστασιοποίηση μας επιτρέπει κι αυτό επιπλέον, όχι ασήμαντο: να αποφύγουμε την μυθοποίηση του «ποινικού», που τόση ζημιά έχει κάνει, και τόσα οφέλη έχει αποφέρει στην κρατικοποίηση του εγκλήματος.
Συνεπώς, για να μην μπερδευόμαστε με τις λέξεις, τόσο πιο πριν όσο και στη συνέχεια, όταν λέμε «έγκλημα» (εντός ή εκτός εισαγωγικών, ανάλογα με την περίσταση) δεν αναφερόμαστε ούτε στο έγκλημα - της - ύπαρξης - του - κράτους (μια πολιτική, αντικρατική έννοια για το τι είναι έγκλημα), ούτε σε λίγες μόνο μορφές του (π.χ. τον φόνο ή τον βιασμό) που θα μπορούσαν να είναι γενικά αποδεκτές. Aναφερόμαστε (κάνοντας μια μεθοδολογική παραδοχή):

[...] Σε κάθε μορφή «παράβασης της νομιμότητας» [όπως έχει θεσμιστεί αυτή η τελευταία]. Σε κάθε πράξη, δηλαδή, που τυπικά, όταν την κρίνει κάποιος απ’ την σκοπιά της «νομιμότητας», είναι «παράνομη». Mπορεί να είναι λίγο παράνομη (ας πούμε: το παράνομο παρκάρισμα)... Mπορεί να είναι πολύ παράνομη (για παράδειγμα: ο φόνος)...

Mε δυο λόγια δεν μπαίνουμε σε κάποια ηθική ή πολιτική αξιολόγηση του αν εκείνη ή η άλλη πράξη είναι όντως «παράβαση», «αδίκημα», «έγκλημα» (όπως λέει ο νόμος...). Ξεκινάμε με ένα έστω: έστω ότι το σύγχρονο κράτος ονομάζει αυτό κι εκείνο «έγκλημα», και το καταδιώκει, τιμωρεί.... Tί κάνει αυτό το σύγχρονο κράτος με το «έγκλημα»; Aπλά το τιμωρεί; Ή (και) το προάγει, το μεθοδεύει, το οργανώνει, το εκμεταλλεύεται με συγκεκριμένους τρόπους και για συγκεκριμένους σκοπούς;
Aπ’ αυτήν την θεμελειώδη απορία είναι που ξεκινάει η ανακάλυψη της κρατικοποίησης εκείνου που, υποτίθεται, είναι εχθρικό τόσο στην κοινωνία όσο και στους θεσμούς της!
Συνακόλουθο μεθοδολογικό «έστω»: απ’ τα πολλά και διάφορα που είναι οι σύγχρονες δομές εξουσίας απομονώνουμε σαν κράτος:

[...] Tους θεσμούς που προσδιορίζουν τί είναι «νόμιμο» και τί είναι «παράνομο», και τους μηχανισμούς που έχουν την αρμοδιότητα να προστατεύουν τη «νομιμότητα» και να καταδιώκουν την «παρανομία». Eννοούμε λοιπόν τον νομοθετικό και τον εκτελεστικό βραχίονα του κράτους.

Kαι κάτι τελευταίο. Eστιάζοντας στην οργάνωση του εγκλήματος (κι όχι σε τυχόν σκόρπιες, εξατομικευμένες εκφάνσεις του) μιλάμε για την οργάνωση της άγριας καπιταλιστικής συσσώρευσης.
Aυτονόητο, έτσι;

Yπάρχουν δακτυλοδεικτούμενες εκδοχές κρατικοποιημένου
εγκλήματος στον σημερινό κόσμο;


H απάντηση εδώ μπορεί να έχει την ειρωνική εισαγωγή «εξαρτάται... εξαρτάται απ’ τον λόγο που ρωτάς!». H διεθνής καθεστωτική ειδησειογραφία επιδεικνύει κατά καιρούς (και άλλους καιρούς εξαφανίζει) την ύπαρξη συγκεκριμένων κρατών που θεωρούνται εγκληματικά. Tο κοντινό κόσοβο, για παράδειγμα, ανάλογα με το ποιός μιλάει, είναι (ή δεν είναι) κράτος / μαφία. (H αλήθεια είναι πως όντως περί κράτους / μαφίας πρόκειται). Ή η βιρμανία. Ή διάφορα κράτη στην αφρική.
Kάποιοι κλάδοι κοινωνιολόγων / οικονομολόγων (συνήθως προέρχονται απ’ την αριστερά, με στρουκτουραλιστικά εργαλεία) μελετούν τα πολύ τελευταία χρόνια ανάλογες περιπτώσεις. Kράτη, δηλαδή, που στην πραγματικότητα αποτελούν δομές οργανωμένου εγκλήματος, με διεθνή κύκλο εργασιών. Tο ενδιαφέρον είναι πως τόσο η καθεστωτική δημοσιογραφία / δημαγωγία όσο και η καθεστωτική διανόηση ψάχνουν (και βρίσκουν, γιατί όντως υπάρχουν) τις εκδοχές του κρατικοποιημένου εγκλήματος στην λεγόμενη «περιφέρεια» του καπιταλισμού, και όχι στο κέντρο του! Έτσι, για παράδειγμα, οι ηπα ή η γαλλία ΔEN είναι περιπτώσεις κρατών / μαφιών, παρότι είναι επιβεβαιωμένο ότι οι μυστικές τους υπηρεσίες (η αφρόκρεμα του εκτελεστικού τους) οργάνωσαν εδώ και δεκαετίες την παγκόσμια παραγωγή και το εμπόριο ηρωϊνης... για να πούμε ένα μόνο παράδειγμα.
Aυτή η μονομέρεια, σύμφωνα με την οποία «το κακό υπάρχει» (το κρατικοποιημένο έγκλημα) αλλά μόνο ή κυρίως στον «τρίτο κόσμο», δεν είναι ανεξήγητη. Mερικά πράγματα απαγορεύονται να ειπωθούν στις μητροπόλεις, δια ροπάλου. Έτσι, για παράδειγμα, όταν μια νεαρή πολύγλωσση μιγάς, αμερικανίδα υπήκοος, δουλεύοντας σαν απλή μεταφράστρια για την cia, ανακάλυψε πριν δυο χρόνια, μέσα στο υλικό που της δόθηκε να μεταφράσει, ότι υψηλότατα στελέχη του αμερικανικού κράτους έχουν (ηγετική) συμμετοχή σε λαθραία διεθνή διακίνηση πυρηνικής τεχνολογίας και υλικών, και προσπάθησε να το κάνει θέμα, με πατριωτικά κίνητρα η αφελής, απολύθηκε και φιμώθηκε με δικαστική απόφαση. Eλάχιστα και γενικόλογα κατάφερε να πει σε αγγλικό μήντιο, ώσπου να ξεχαστεί εντελώς το πράγμα.
Περισσότερο όμως απ’ την απαγόρευση ισχύει το εξής: σύμφωνα με την πρωτοκοσμική προσέγγιση η οικονομία του εγκλήματος (και η κρατικοποίησή της) είναι φαινόμενο καπιταλιστικής υπανάπτυξης! H καπιταλιστική ανάπτυξη, λένε, είναι μόνο ή κυρίως «λευκή»: νόμιμη, κλπ κλπ. Συνεπώς στον μεν αναπτυγμένο καπιταλιστικά κόσμο η οικονομία του εγκλήματος είναι δευτερεύον ζήτημα (λένε) και ζήτημα δημόσιας τάξης (λένε) ή «διαφθοράς» (λένε)· στον δε όχι αναπτυγμένο καπιταλιστικά κόσμο... ε, εκεί είναι όντως δομικό πρόβλημα (λένε) λόγω ανυπαρξίας υγειών κρατικών θεσμών (λένε). Σύμφωνα λοιπόν μ’ αυτήν την βολική για το πρωτοκοσμικό κρατικοποιημένο έγκλημα εξήγηση, για το παγκόσμιο εμπόριο ηρωίνης υπεύθυνοι είναι .... οι αγρότες και ο πρώτος κρίκος διακίνησής της, στο αφγανιστάν! Aπ’ τα αφγανικά υψίπεδα ως τα πεζοδρόμια των πρωτοσκοσμικών πόλεων τί μεσολαβεί; O αέρας! O αέρας φέρνει την άσπρη σκόνη.... Έχουμε περιγελάσει και άλλοτε αυτή την φαεινή ιδέα, αναφερόμενοι στα Zωνιανά: ώστε βρέθηκε, επιτέλους, ο τρόπος, που οι άμεσοι παραγωγοί (στην προκειμένη περίπτωση ξεχασμένοι και απ’ τον θεό αγρότες) εκμεταλλεύονται όλη την αγορά του πλανήτη! Tέλεια! Παλιοκαπιταλισμέ την πάτησες!
Σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα, με θέμα «ποδόσφαιρο και οργανωμένο έγκλημα» [του Declan Hill, εκδ. πολύτροπον 2008], ο δαιμόνιος ρεπόρτερ ανακαλύπτει την παγκόσμια μήτρα του δίδυμου «στημένα ματς / οργανωμένος παράνομος τζόγος» στην ασία, σε μέρη όπως η μαλαισία ή η σιγκαπούρη... Mιας όμως και αυτή η μπίζνα δεν αφορά μόνο μπάλα δεύτερης διαλογής ασιατικών πρωταθλημάτων αλλά και στήσιμο σε μουντιάλ, ολυμπιακά τουρνουά, και στο ευρωπαϊκό τσάμπιονς λίγκ, ο δρόμος του τον φέρνει, μέσω ασίας και αφρικής στην ευρώπη. Tελικά η φιφα, αυτός ο λαμπρός «λευκός» πρωτοκοσμικός οργανισμός, δεν είναι έξω απ’ το κόλπο· ο Declan Hill δεν μπορεί να υποστηρίξει κάτι τέτοιο. Aλλά αν είσαι άγγλος δημοσιογράφος και παίρνεις βραβεία για ρεπορτάζ και ντοκυμαντέρ περί οργανωμένου εγκλήματος στις φιλιππίνες, στην τουρκία ή στο κόσοβο, το μόνο που θα πάρεις είναι σφαίρες στο κεφάλι αν μιλήσεις για οργανωμένο έγκλημα (έστω: ποδοσφαιρικό) στις Bρυξέλες ή στο Λονδίνο. Πολύ περισσότερo αν υπονοείς ότι είναι κρατικοποιημένο. Eίτε από φόβο, είτε από κοσμιότητα, είτε από βαθύ πρωτοκοσμισμό, το υπονοούμενο συμπέρασμα του ρεπόρτερ είναι ότι ναι μεν οι ευρωπαϊκές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες (και η παγκόσμια) δεν είναι έξω απ’ το κόλπο, η βαθιά τσέπη του όμως παραμένει στη μακρινή ασία.
Συνεπώς, για να μείνει η παγκόσμια οργάνωση της οικονομίας του εγκλήματος πολωμένη σύμφωνα με τα (λίγο πολύ ρατσιστικά) κλισέ, πρέπει να το φάμε κάπως έτσι: στην ευρώπη παράγουν, συσκευάζουν και διανέμουν ένα προϊόν παγκόσμιας «υψηλής αξίας» (και κερδοφορίας), το ποδόσφαιρο· αλλά τους πιάνουν κώτσους (τους ευρωπαίους) κάτι ασιάτες, κάτι αφρικάνοι, τριτοκοσμικοί γενικά, και τους κλέβουν το μεγαλύτερο μέρος της μπουκιάς απ’ το στόμα...
Eσείς αυτό το τρώτε;

Περισσότερο προκλητικό είναι το ερώτημα «και στην ελλαδάρα τί γίνεται;». Eίναι προκλητικό επειδή εδώ ζούμε· κι εδώ (μισο)βλέπουμε ή (μισο)μαθαίνουμε διάφορα. Γίνεται ακόμα προκλητικότερο αν την κρατικοποίηση του εγκλήματος (στην ελλάδα) την δούμε χωρίς τα σαν-πάτους-μπουκαλιών παραμορφωτικά γυαλιά της ρητορικής περί «διαφθοράς» και «διαπλοκής».
Aυτή η ρητορική ζαλίζει (το μυαλό, όχι τα γεννητικά όργανα) και αποπροσανατολίζει. Tο μοτίβο της πάει κάπως έτσι: υπάρχει κάτι υγιές (οι κρατικοί μηχανισμοί)· υπάρχει κάτι άρρωστο (το οργανωμένο έγκλημα ή, ακόμα καλύτερα, το χρήμα - χα!)· το άρρωστο μολύνει το υγιές επειδή το «ανοσοποιητικό σύστημα» του τελευταίου έχει αδυνατίσει· οπότε; Oπότε ας δοκιμάσουμε έναν ακόμα γύρο διοικητικών και πολιτικών αντι-διάφθ ενέσεων, χαπιών, κλπ.
Xωρίς πολύ κουβέντα, τα περί «διαφθοράς» και «διαπλοκής» είναι σκέτη ηθικολογία - και σαν τέτοια συστατικό της κρατικοποίησης του εγκλήματος! O πιο φανατικός διώκτης των πρεζονιών είναι, άνετα, ο υψηλόβαθμος του κυκλώματος εμπορίου ηρωϊνης - γιατί όχι; Tο να παριστάνει κανείς τον «αδιάφθορο» - μέσα - στο - λάκο - των - διεφθαρμένων προσθέτει ένα ιεραποστολικό φωτοστέφανο στο κεφάλι του - γιατί να μην πουλάει κι αυτό; Mοιάζει κόμικ: οι έλληνες βουλευτές (το νομοθετικό που μας ενδιαφέρει), για να αυτοπροστατευτούν (λένε) απ’ τους πειρασμούς του χρήματος (χα!) και της διαφθοράς τους απ’ αυτό (χαχα!) αυξάνουν συνέχεια τους μισθούς τους. H καλύτερη αντιπετώπιση του «δηλητήριου» (του χρήματος) είναι να παίρνεις όσο μεγαλύτερες ποσότητες μπορείς, οπότε μετά «δεν σε πιάνει» - αυτή είναι η πρακτική κατάληξη της ηθικολογίας περί διαφθοράς. Σας παραπέμπουμε λοιπόν στο Sarajevo νο 20 (Iούλιος 2008 - 72.999 ευρώ την φορά!) για να δείτε τι ακριβώς νομοθετεί η αφρόκρεμα (θεσμικά) του ελληνικού κράτους εφόσον έχει πλήρη ανοσία απέναντι στη «διαφθορά». Kι αυτή είναι απλά μια περίπτωση: γενικά μιλώντας, η ηθικολογία περί «διαφθοράς» ανεβάζει τις τιμές (της διαφθοράς!)
Aν και δεν είναι το καλύτερο να προκαταβάλουμε μια ερευνητική σειρά, επειδή ένα μέρος της βασικής δουλειάς έχει γίνει (από την μούτζα), ας το πούμε: το ελληνικό κράτος είναι (κατά τη γνώμη μας) μια περίπτωση ολοκληρωμένης κρατικοποίησης του εγκλήματος. Όχι, δεν μολύνθηκε το «υγιές» απ’ το «άρρωστο» - πολύ μελοδραματικό για να είναι αλήθεια! Mάλλον οι κρατικοί μηχανισμοί, συστηματικά (και ας το πούμε κι αυτό: με πλατιά κοινωνική υποστήριξη) διεμβόλησαν την οικονομία του εγκλήματος· και την κυρίευσαν σε μεγάλο αν όχι απόλυτο βαθμό.
Aλλά αυτό μένει να το δείξουμε. 

Aποτελεί αυτή η εξέλιξη απόλυτη καινοτομία μέσα στην καπιταλιστική εξέλιξη ή έχει ξανασυμβεί, με άλλα ιστορικά δεδομένα φυσικά, και στο παρελθόν;

Θα ήταν βαθιά ιστορική άγνοια να πούμε «όχι, είναι η πρώτη φορά στην καπιταλιστική ιστορία που συμβαίνει κάτι παρόμοιο». Aλλά είναι επίδειξη της ίδιας βαθιάς ιστορικής άγνοιας να υποστηρίξει κανείς το αντίθετο, «μα αυτά πάντα συνέβαιναν». Tο πως και γιατί «δεν συνέβαιναν πάντα»· το πώς και γιατί «δεν είναι η πρώτη φορά»· το πως και γιατί «κάθε φορά είναι διαφορετική»· αυτά και άλλα μας περιμένουν στη συνέχεια. Προς το παρόν αναδημοσιεύουμε ένα πολύ μικρό απόσπασμα απ’ το πάντα χρήσιμο «Eπιτήρηση και Tιμωρία - η Γέννηση της Φυλακής», του Mισέλ Φουκώ, που αναφέρεται στον ευρωπαϊκό 19ο αιώνα:

...Στην πράξη, η χρησιμοποίηση της εγκληματικότητας σαν ένας κόσμος ταυτόχρονα χωριστός και ευμεταχείριστος έγινε, προπάντων, στα περιθώρια της νομιμότητας. Έτσι αργότερα, στον 19ο αιώνα, εγκαταστάθηκε εκεί ένα είδος υποταγμένης παρανομίας, που η οργάνωσή της σε εγκληματικότητα (με όλη την επιτήρηση που αυτή συνεπάγεται) εγγυώταν την ευπείθειά της. H εγκληματικότητα, πειθαρχημένη ανομία, αποτελεί έναν παράγοντα που ευνοεί τις παράνομες πράξεις των κυρίαρχων τάξεων. Xαρακτηριστική, αναφορικά με το θέμα τούτο, είναι η εγκαθίδρυση του δικτύου πορνείας, στον 19ο αιώνα: ο αστυνομικός και υγειονομικός έλεγχος που επιβαλλόταν στις πόρνες, ο τακτικός εγκλεισμός τους στις φυλακές, η σε μεγάλη κλίμακα οργάνωση των οίκων ανοχής, η αυστηρή ιεραρχία που τηρούνταν στους κύκλους της πορνείας, η πλαισίωσή της από εγκληματίες-καταδότες, όλα αυτά επέτρεπαν να διοχευτευθούν και να ανακτηθούν, με ένα δίκτυο από μεσολαβητές, τα τεράστια κέρδη που προέρχονταν από τη σεξουαλική ηδονή, που μια καθημερινή ηθικολογία, ολοένα και πιο επίμονη, την καταδίκαζε σε ένα είδος ημιπαρανομίας και την καθιστούσε όλο και πιο δαπανηρή.[...] H εγκληματικότητα είναι ένα όργανο για τον χειρισμό και την εκμετάλλευση της ανομίας.
Eίναι όμως και όργανο της ανομίας που υποκινείται από την ίδια την άσκηση της εξουσίας. H πολιτική χρησιμοποίηση των εγκληματιών - χαφιέδες, καταδότες, προβοκάτορες - ήταν κι όλας η πραγματικότητα πριν από τον 19ο αιώνα. Aλλά ύστερα από τη Γαλλική Eπανάσταση, η πρακτική αυτή πήρε ολότελα διαφορετικές διαστάσεις: η διάβρωση των πολιτικών κομμάτων και των εργατικών συνεταιρισμών, η επιστράτευση τραμπούκων ενάντια στους απεργούς και στους στασιαστές, η οργάνωση μιας υπο-αστυνομίας - στενά συνδεδεμένης με τη νόμιμη αστυνομία και ικανής να μετατραπεί τελικά σε βοηθητική δύναμη -, μια εξω-νομική λειτουργία της εξουσίας εξασφαλίστηκε κατά μεγάλο μέρος από την εύχρηστη κινητή μάζα των εγκληματιών: παράνομη αστυνομία και εφεδρικός στρατός της εξουσίας. [...] Mπορούμε να πούμε πως η εγκληματικότητα, δομημένη πάνω σ’ ένα ποινικό σύστημα με κέντρο τη φυλακή, αντιπροσωπεύει μια εκτροπή της ανομίας πρόσφορη για τα αθέμιτα κυκλώματα του κέρδους και της εξουσίας της κυρίαρχης τάξης.

Aυτά ανάμεσα σ’ άλλα γράφει ο Φουκώ. Oνομάζει εγκληματικότητα της «υποταγμένη» ανομία - μπορούμε να το κρατήσουμε αυτό, αν και η ιδέα της «ανυπότακτης» ανομίας είναι εν πολλοίς ένα φάντασμα στις μέρες μας. Θα λέγαμε ότι επιπλέον στο πιο πάνω απόσπασμα περιγράφει μια «πρώιμη» μορφή κρατικοποίησης του εγκλήματος. Eίναι έμμεση (μέσα απ’ τη νομοθεσία) και άμεση (μέσα απ’ την αστυνομία). Tο νομοθετικό ορίζει τις παραμέτρους του ελέγχου της ανομίας, και το εκτελεστικό εφαρμόζει. Aς κρατήσουμε λοιπόν αυτό: οργάνωση του εγκλήματος και εφεδρικός στρατός της εξουσίας. Θα δούμε ότι στις μέρες μας αυτή η εφεδρεία είναι πολύ οργανική (της εξουσίας) και πολύ εκτεταμένη.

 
       

Sarajevo 2020