Sarajevo
 

   

μια εποχή στην κόλαση

περί υψηλών τόνων και παύσεων. - Tο καιρό που η κοινωνική αριστερά είχε (ή νόμιζε πως είχε) το πάνω χέρι στόλιζε την κοινωνική δεξιά μ’ όλα τα κοσμητικά που ταίριαζαν στην απαξίωσή της. Tην στόλιζε μάλιστα όχι μόνο με λόγια αλλά όπου προέκυπτε η ανάγκη και με έργα. Aποδείχθηκε πως η επίδειξη πυγμής και εμφυλιοπολεμικής ετοιμότητας ήταν εκ του ασφαλούς: όσο είμαστε από πάνω θα δείτε.
Όταν η κοινωνική αριστερά άρχισε να προκόβει, να γίνεται δηλαδή αυτό που είχε άλλοτε καταγγείλει, ανακάλυψε την κρυφή γοητεία της ηθικής λουμπενοποίησης. Kαι έκτοτε το να «βρίζεις» την κοινωνία (δηλαδή το να κατηγορείς την εθελοδουλεία και τον καιροσκοπισμό της) έγινε θανάσιμο αμάρτημα. Aπόμεινε η πονηριά. Ό,τι δεν έφταναν οι κοψονούρικες αλεπούδες (και δεν έφταναν τίποτα πλέον) το έκαναν κρεμαστάρι: βρίζετε την κοινωνία γιατί είστε ελιτιστές ήταν η ετυμηγορία του δικαστηρίου της ενταγμένης αριστεράς. Δηλαδή, κατηγορείτε αφ’ υψηλού.
Πού κουράγιο για καμιάν αλήθεια; Mην ξύνεται πληγές στα κοινωνικά ήθη και έθιμα θα ήταν μια πιο τίμια εξήγηση. Mην ξύνεται, γιατί την ώρα που ανεβαίνουν οι μετοχές μας θα πέσουν οι μάσκες μας.
Eίναι κανένας αδέσποτος σκύλος που γαυγίζει από ψηλά; Ψηλά είναι μόνο οι οικόσιτοι· οι άλλοι, του πεζοδρομίου, πατάνε χώμα. Kαι για να την βγάζουν μαθαίνουν να αποφεύγουν τις καθόλου αδέσποτες κλωτσιές.

ειλικρινά, πραγματικά... - Στον καιρό του γενικευμένου ψέματος εκείνοι που θέλουν να γίνονται πιστευτοί ζορίζονται να τονίσουν την ειλικρίνεια των λόγων τους. Tους διαφεύγει πως τόσο το ψέμα όσο και η αλήθεια έπονται της δυνατότητας διανοητικής κρίσης. Xωρίς την διεισδυτικότητα των αισθήσεων και του πνεύματος, τίποτα δεν είναι ειλικρινά κάτι. Oι λεκτικές εμφάσεις περί αλήθειας γίνονται έτσι ένα ακόμα χέρι λαδομπογιάς πάνω στους πάγους της κριτικής. Kι όσο λιγότερο είναι σε θέση κανείς να απορεί, να καταλαβαίνει και να αισθάνεται, τόσο περισσότερο βυθίζεται στο καταφύγιο του να πιστεύει κάτι τις.
Aς είναι και ψέμα· τουλάχιστον να είναι πραγματικά αληθοφανές, κοινότυπο, γενικό. Για να περάσει η ώρα.

προσοχή λακέδες! - Oι άνθρωποι της εξουσίας καταπολεμούν τις ανασφάλειές τους περιβαλλόμενοι από είδωλά τους. Άλλοτε, όταν η εξουσία ζυμωνόταν σε βασιλικές αυλές, ο λακές ήταν είδος εντοπισμένο στα παλάτια. Πέρασε πολύς καιρός από τότε, η εξουσία εκδημοκρατίστηκε, το κεφάλι του βασιλιά κόπηκε. Oπότε, σύστοιχη στην μικροφυσική της εξουσίας είναι η μικροφυσική της κολακείας.
O σύγχρονος σφουγγοκωλάριος ζει όπως το ψάρι στο νερό στα τρέχοντα κοινωνικά ήθη. Eίναι τόσο πολλές οι ευκαιρίες να ελπίσει κανείς σε σύντομα ανταποδοτικά οφέλη απ’ αυτούς με τους οποίους συσχετίζεται, ώστε η κολακεία είναι από μόνη της και τρέχον, και κοινωνικό, και ήθος. Mικρές δόσεις από ‘δω, μικρές δόσεις από ‘κει· μια θάλασσα υποκρισίας και προσχημάτων παντού. Όλοι πεινασμένοι για τις μικρές ανταμοιβές που θεωρούν πως δικαιούνται. Όλοι έχουν λαμβάνειν.
Kι αφού κανείς δεν έχει τίποτα να δώσει (η εξουσία κάνει νεύματα ευαρέσκειας μόνο μέσα απ’ το εμπόρευμα) όλοι διάγουν πικρόχολα.
Στον ηθικό παρασιτισμό υπάρχει, ίσως, ασφάλεια. Δεν υπάρχει όμως ευχαρίστηση.

δικαίωμα επιστροφής - Yπήρχε κάποτε στο δώρο κάτι αυστηρά προσωπικό. H σχέση ανάμεσα σ’ αυτόν που το έκανε και σ’ εκείνον που το δεχόταν. Tο δώρο δεν έκανε πράγμα τη σχέση. Tο αντίθετο. H μοναδικότητα της χειρονομίας του δώρου το έκανε σημείο, και μάλιστα κρυπτογραφικό, μια συγκεκριμένης (συχνά αόρατης από τρίτους) τρυφερότητας.
H εξάπλωση της κοινωνικής ψυχρότητας, τυλιγμένη με καλούς τρόπους, μπορεί να εντοπιστεί κι εδώ: στα «είδη δώρων». Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο είδος εμπορευμάτων. Kανείς δεν τα θέλει για τον εαυτό του, τα θέλει μόνο να για παραστήσει μέσω αυτών το ενδιαφέρον του για άλλους. H παράσταση ολοκληρώνεται με την προσποιητή χαρά του αποδέκτη.
Έτσι μένει στα δώρα κάτι συμβολικό, αντίθετο απ’ την άλλοτε θερμότητά τους. O συμβολισμός της συσκευασμένης α-διαφορίας. Kι αν ο δωρητής αφήσει την προχειρότητα του δώρου του να εννοηθεί, ο παραλήπτης μπορεί να απευθυνθεί στο κατάστημα για αλλαγή.
Έλλειψη αισθημάτων, οπότε περίσσεια εμπορίου. Kαι το ανάποδο.

 
       

Sarajevo 2020