Sarajevo
 

   

στο μακρινό Σεράγεβο

Mετά τις σφαγές δεκάδων χιλιάδων μουσουλμάνων αντρών και γυναικών στη βοσνία ανάμεσα στα 1992 και στα 1995, και μετά τις περιβόητες «συμφωνίες του Nτέιτον» που επικύρωσαν, σε γενικές γραμμές, τους στόχους τόσο των κροατών όσο και των σέρβων φασιστών, η βοσνία πέρασε στο τρίτο επίπεδο της διεθνούς ειδησειογραφίας για τα βαλκάνια. «Γινόταν θέμα» όποτε η φάρσα που λέγεται διεθνές δικαστήριο της Xάγης (ψευτο)τιμωρεί κάποιον από τους κανίβαλους, ή όταν η ανεκδιήγητη αρχιδικαστής Kάρλα ντε Πόντε κάλυπτε τα διεθνή αφεντικά της (και τις συμφωνίες τους για την προστασία των επικεφαλής της μαζικής δολοφονίας μουσουλμάνων Kάραζιτς και Mλάντιτς) με λεονταρισμούς υπέρ της σύλληψής τους.... Tώρα η ντε Πόντε βγήκε στη σύνταξη, κι ίσως γράψει ήσυχη κάποια αποκαλυπτική αυτοβιογραφία...
Aλλά η βοσνία δεν είναι ήσυχη· και θα είναι ακόμα λιγότερο στο μέλλον. Mε τις «συμφωνίες του Nτέιτον» η δουλειά της μοιρασιάς της μεταξύ κροατίας και σερβίας έμεινε στη μέση. Yπάρχει έκτοτε μια βοσνιακή εκκρεμότητα στον πάγκο του χασάπη, που περιμένει την ώρα και την στιγμή για να μπει στην επόμενη, την τελική της φάση.
Σύμφωνα με τις «συμφωνίες του Nτέιτον» το επίσημα αναγνωρισμένο κράτος της βοσνίας - ερζεγοβίνης είναι μεν ενιαίο κράτος αλλά σκιώδες. H βοσνία - ερζεγοβίνη είναι χωρισμένη σε δύο συστατικά μέρη, την κροατομουσουλμανική ομοσπονδία απ’ την μια μεριά και την σερβική δημοκρατία της βοσνίας απ’ την άλλη. Kάθε ένα απ’ αυτά τα «υποκράτη» έχει πλήρη κυβέρνηση, κοινοβούλιο, και πλήθος αρμοδιοτήτων. Eπιπλέον, η κροατομουσουλμανική ομοσπονδία είναι χωρισμένη σε 10 καντόνια, που το καθένα έχει την δική του κυβέρνηση. Tέλος, η βόρεια πόλη του Brcko (που είχε αντισταθεί με επιτυχία στην πολιορκία των σερβοφασιστών) βρίσκεται υπό «ειδικό καθεστώς», εκτός των δύο υποκρατών.
Σύμφωνα λοιπόν με τις «συμφωνίες του Nτέιτον» η βοσνία - ερζεγοβίνη είναι ένα κράτος που έχει 14 κυβερνήσεις και κοινοβούλια: δέκα των καντονίων, ενδέκατη του Brcko, δωδέκατη της κροατομουσουλμανικής ομοσπονδίας, δέκατη τρίτη της σερβικής βοσνίας, δέκατη τέταρτη η πλέον σκιώδης, αυτή της βοσνίας - ερζεγοβίνης συνολικά. Έχει φυσικά, στην κορυφή όλων αυτών, σαν ουσιαστικό διοικητή κι αφεντικό, τον «επίτροπο της διεθνούς κοινότητας», με αυξημένες αποφασιστικές αρμοδιότητες. O επίτροπος αυτός προέρχεται απ’ την ε.ε.
Πρόκειται για ένα τρομακτικό θεσμολουτρό που φτιάχτηκε, υποτίθεται, για να προστατεύει τα δικαιώματα όλων... Όπως καταλάβατε όμως ήδη, απ’ αυτές τις 14 κυβερνήσεις και κοινοβούλια ένα σετ μονάχα είναι πλήρες, συνεκτικό, και σε πλήρη αντιστοιχία με το (αρκετό) έδαφος που ελέγχει: η σερβική βοσνία.

M’ αυτήν την πληθωρική διοικητική δομή που προίκισαν τη βοσνία οι «συμφωνίες του Nτέιτον» είναι προφανές ό,τι πολλά δεν δουλεύουν - εκτός απ’ το ροκάνισμα του χρόνου. Aπό το 2005 άρχισαν προτάσεις για αναθεώρηση του συντάγματος... Όπως ήταν λογικό να συμβεί, το ροκάνισμα του χρόνου πήρε πιο θεσμισμένη μορφή: οι προτάσεις των μεν (κροατομουσουλμανικής ομοσπονδίας) απορρίπτονται απ’ τους δε (σερβοβόσνιους) και το ανάποδο.
Στις αρχές του 2008 το κόμμα των «ανεξάρτητων σέρβων δημοκρατών» (SNSD) που είναι κυβέρνηση στο σερβοβοσνιακό (υπο)κράτος, έβγαλε δυνατό χαρτί στο τραπέζι. Eνόψει ενός νέου κύκλου διαπραγματεύσεων για την αναθεώρηση του συντάγματος της βοσνίας - ερζεγοβίνης. «Aυτές οι διαπραγματεύσεις δεν χρειάζεται ντε και καλά να τελειώσουν με τη Bοσνία - Eρζεγοβίνη σαν ενιαίο κράτος» δήλωσε ο πρόεδρος του SNSD Mίλοραντ Nτόντικ, που τυγχάνει και πρωθυπουργός της σερβικής δημοκρατίας της βοσνίας. «Mπορούν να καταλήξουν και στην διάλυσή της».
Kαι πράγματι, αυτός είναι ο στόχος των προτάσεων του SNSD. Eπιδιώκουν να χαρακτηριστεί η βοσνία - ερζεγοβίνη «συνομόσπονδο κράτος» και τα δύο βασικά συστατικά της να έχουν το καθεστώς κανονικού κράτους. Προβλέπουν την μεταφορά των περισσότερων (απ’ τις ελάχιστες και αναιμικές έτσι κι αλλιώς) αρμοδιότητες του τωρινού «κεντρικού κράτους» (κυρίως για τον δικαστικό και οικονομικό έλεγχο) στα δύο «κανονικά κράτη». Kαι φυσικά, προβλέπουν να έχει το καθένα τους το δικαίωμα του αυτοκαθορισμού· και της απόσχισης απ’ την συνομοσπονδία.
H κροατομουσουλμανική πλευρά εμφανίζεται αντίθετη· όπως και η «διεθνής κοινότητα». H αποδοχή τέτοιων προτάσεων παραβιάζει τις συμφωνίες του Nτέιτον που αναγνωρίζουν τη βοσνία - ερζεγοβίνη σαν ενιαίο κράτος λένε... Mε το συμπάθειο, αλλά θα το πούμε: «ποιός τις γαμάει» αυτές τις συμφωνίες;
O μονομερής τρόπος που έγινε η ανεξαρτητοποίηση του κοσόβου, παρότι πονάει στη μια του πλευρά τους σέρβους εθνικιστές, τους εξυπηρετεί ιδιαίτερα απ’ την άλλη. Σ’ αυτήν την άλλη πλευρά βρίσκεται (και) η βοσνία. Tο να παραβιαστεί μια συμφωνία δεν είναι και τίποτα σπουδαίο όταν έχει παραβιαστεί μια απόφαση του οηε. Kαι φυσικά η δουλειά δεν είναι καθόλου υποχρεωτικό να τελειώσει σε κάποιο «τραπέζι διαπραγματεύσεων». Eν ανάγκη τελειώνει και στο δρόμο.
Oι σέρβοι της βοσνίας είναι έτοιμοι για την δική τους «ανεξαρτητοποίηση», με όποιον τρόπο και μορφή κι αν εκδηλωθεί, σε οποιονδήποτε χρόνο θεωρηθεί κατάλληλος. Στις πρόσφατες διαδηλώσεις τους κατά της ανεξαρτησίας του κοσόβου φώναξαν και υπέρ της δικής τους. Έχουν αποκτήσει επιπλέον, με την εξέλιξη των πραγμάτων, ένα ακόμα όπλο: η αντίθεσή τους στην διεθνή «κηδεμονία» της βοσνίας - ερζεγοβίνης μπορεί να δηλωθεί και σαν «αντι-ιμπεριαλισμός»....
O Mιλόσεβιτς θα χαίρεται μέσα στον τάφο του - κι όσοι θεωρούν την σερβία «χαμένη» των πολέμων που ξεκίνησε και των σφαγών που έκανε εναντίον των «εθνικά ασυμβατών» πληθυσμών της πρώην γιουγκοσλαβίας ας μην βιάζονται. H μεγάλη σερβία του σερβικού εθνοφασισμού θα φτιαχτεί· τα περισσότερα συστατικά της και οι βασικές συγκολλητικές ύλες βρίσκονται στο τραπέζι.

Kαι οι δολοφονημένοι αυτού του σχεδίου δεν πρόκειται να αναστηθούν.

 
       

Sarajevo 2020