Cyborg
Cyborg #18 - 06/2020

#18 - 06/2020

πολλά, πάρα πολλά, και υγιεινά: τα health big data είναι ένα ακόμα χρυσωρυχείο

Η υγεία των δεδομένων

Τα big data έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε, αναλύουμε και μοχλεύουμε τα data σε κάθε βιομηχανία. Μια απ’ τις πιο πολλά υποσχόμενες περιοχές που μπορούν να εφαρμοστούν για να φέρουν αλλαγή είναι η φροντίδα υγείας. Η ανάλυση δεδομένων φροντίδας υγείας έχει την δυνατότητα να μειώσει τα κόστη της περίθαλψης, να προβλέψει τα ξεσπάσματα των επιδημιών, να εμποδίσει αρρώστιες που μπορούν να εμποδιστούν, και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής γενικά. Το μέσο προσδόκιμο ζωής μεγαλώνει παγκόσμια, κάτι που φέρνει καινούργιες προκλήσεις στις τωρινές θεραπευτικές μεθόδους. Οι επαγγελματίες της υγείας, ακριβώς όπως οι επιχειρηματίες, μπορούν να συγκεντρώσουν μεγάλες ποσότητες δεδομένων και να αναζητήσουν τις καλύτερες στρατηγικές για να χρησιμοποιήσουν αυτά τα νούμερα. Σ’ αυτό το άρθρο θέλουμε να τονίσουμε την ανάγκη των big data στη φροντίδα υγείας: Γιατί και πως μπορεί να βοηθήσουν; Ποιά είναι τα εμπόδια στην υιοθέτησή τους;

Η εφαρμογή της ανάλυσης των big data στη φροντίδα υγείας έχει πλήθος θετικών και σωτήριων για τις ζωές αποτελεσμάτων. Τα big data σημαίνουν μεγάλες ποσότητες πληροφοριών που δημιουργούνται απ’ την ψηφιοποίηση των πάντων, εμπεδώνονται και αναλύονται από εξειδικευμένες τεχνολογίες. Η εφαρμογή τους στη φροντίδα υγείας σημαίνει την χρήση ιδιαίτερων data υγείας, σε κλίμακα πληθυσμού (ή ενός συγκεκριμένου ατόμου) και εν δυνάμει θα βοηθήσει να προληφθούν επιδημίες, να θεραπευτούν αρρώστιες, να μειωθούν τα κόστη, κλπ.

Τώρα που ζούμε περισσότερο, τα μοντέλα θεραπείας έχουν αλλάξει και πολλές απ’ αυτές τις αλλαγές έχουν προκύψει απ’ τα data. Οι γιατροί θέλουν να καταλάβουν όσο το δυνατόν περισσότερα από έναν ασθενή και όσο πιο νωρίς στη ζωή του είναι δυνατόν, για να εντοπίσουν προειδοποιητικά σήματα για σοβαρές ασθένειες που θα προκύψουν - αντιμετωπίζοντας κάθε αρρώστια σε πρώιμο στάδιο, όπου είναι αρκετά πιο απλό και λιγότερο δαπανηρό. Με την ανάλυση των δεδομένων φροντίδας υγείας η πρόληψη είναι καλύτερη απ’ την θεραπεία και η διαχείρισή τους ώστε να διαμορφωθεί μια πιο γενική εικόνα του ασθενούς που θα επιτρέψει στις ασφαλιστικές εταιρείες να προσφέρουν ένα πακέτο “κουστούμι” για τον καθένα. Αυτή είναι η προσπάθεια της βιομηχανίας να ξεπεράσει τα προβλήματα του διαχωρισμού που υπάρχει με τα δεδομένα κάθε ασθενούς: όλα είναι μαζεμένα σε bits και bites και είναι αρχειοθετημένα σε νοσοκομεία, κλινικές, χειρουργεία, κλπ, αλλά είναι αδύνατο να επικοινωνήσουν μεταξύ τους σωστά.
...

Έτσι ξεκινάει ένα άρθρο διαφήμισης του πως “η ανάλυση των big data της φροντίδας υγείας θα σώσει τους ανθρώπους” στα μέσα Ιούλη του 2018. [1Διαθέσιμο στο https://www.datapine.com/blog/big-data-examples-in-healthcare/] Όπως κάθε τεχνο-προβολή που δεν νοιώθει να απειλείται κριτικά από πουθενά έτσι κι αυτή μιλάει σχετικά καθαρά όταν αναφέρεται στους ενδιαφερόμενους για την ψηφιοποίηση της ατομικής και συλλογικής υγείας. Μείωση του κόστους (σίγουρα σε ότι αφορά τα έξοδα των συστημάτων υγείας...)· ατομικά “κομμένα και ραμένα”συμβόλαια ασφάλισης υγείας (απ’ τις ιδιωτικές ασφαλιστικές, έτσι ώστε να μην έχουν ποτέ έξοδα που δεν τα υπερκαλύπτουν απ’ τις πληρωμές των συμβολαίων των πελατών τους...)· και πάντα αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της ασθένειας απ’ την μεριά των επαγγελματιών υγείας (που τείνουν να μοιάζουν με τους επιχειρηματίες της υγείας)...

Στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο, με τίτλο “γιατί χρειαζόμαστε την ανάλυση των big data στη φροντίδα υγείας” το ίδιο άρθρο ξεκαθαρίζει (ο τονισμός και πάλι δικός μας):

Υπάρχει τεράστια ανάγκη για big data στην φροντίδα υγείας, εξαιτίας της αύξησης του κόστους σε κράτη όπως οι ΗΠΑ. Όπως δείχνει μια έρευνα της McKinsey, “Μετά από πάνω από 20 χρόνια σταθερών αυξήσεων, τα έξοδα για την φροντίδα υγείας αντιπροσωπεύουν το 17,6% του ΑΕΠ - σχεδόν 600 δισεκατομμύρια δολάρια παραπάνω απ’ το αναμενόμενο όριο για ένα κράτος με το μέγεθος και τον πλούτο των ΗΠΑ”.
Μ’ άλλα λόγια τα κόστη είναι πολύ μεγαλύτερα απ’ ότι θα έπρεπε να είναι, και αυξάνουν εδώ και 20 χρόνια. Σίγουρα, χρειαζόμαστε κάποια έξυπνη ιδέα γι’ αυτό το θέμα, που να καθοδηγείται απ’ τα data. Και τα τρέχοντα κίνητρα αλλάζουν επίσης: πολλές ασφαλιστικές εταιρείες μετακινούνται από σχήματα“πληρωμή-για-παροχή-υπηρεσιών” (που ανταμοίβουν την χρήση ακριβών και μερικές φορές αχρείαστων αγωγών, και την γρήγορη φροντίδα μεγάλου αριθμού ασθενών) σε σχήματα που δίνουν προτεραιότητα στο αποτέλεσμα της θεραπείας.
Όπως έχει γραφτεί στα δημοφιλή βιβλία του Freakonomics, τα χρηματοπιστωτικά κίνητρα έχουν σημασία. Και τα κίνητρα που δίνουν προτεραιότητα στην υγεία του ασθενούς σε σχέση με την φροντίδα μεγάλου αριθμού ασθενών είναι καλό πράγμα...

...

Ένα απ’ τα μεγαλύτερα εμπόδια που υπάρχουν στο δρόμο της χρήσης των big data στην ιατρική, είναι το ότι τα ιατρικά δεδομένα είναι διασκορπισμένα σε πολλές μεριές, ευρισκόμενα σε διαφορετικά κράτη, νοσοκομεία και τμήματα δημόσιας διοίκησης. Η αναβάθμιση αυτών των πηγών δεδομένων θα απαιτούσε την ανάπτυξη νέων υποδομών όπου όλοι οι πάροχοι δεδομένων υγείας συνεργάζονται μεταξύ τους.
Εξίσου σημαντική είναι η καθιέρωση νέων online software καταγραφών, και νέας στρατηγικής επιχειρηματικής ευφυίας. Η φροντίδα υγείας πρέπει να φτάσει στα επίπεδα άλλων βιομηχανιών που έχουν ήδη προχωρήσει απ’ τις παραδοσιακές αναδρομικές μεθόδους σε μεθόδους που κοιτούν περισσότερο στο μέλλον, όπως η ανάλυση προβλέψεων, το machine learning, και η ανάλυση μέσω γραφημάτων...

Αν η ιδέα που έχετε για τους γιατρούς (άρα και για την ιατρική σαν επιστήμη) είναι αυτή ανθρώπων που έχουν εκπαιδευτεί να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα και να αποφαίνονται για την ασθένεια ή την υγεία, τότε έχετε μια προ πολλού ξεπερασμένη άποψη. Η πραγματικότητα είναι αυτή που περιγράφει συνοπτικά (μιας και είναι γνωστή) το ίδιο άρθρο:

... Οι γιατροί στηρίζονται όλο και περισσότερο σε στοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι βασίζονται σε μεγάλα πακέτα από data κλινικής παρατήρησης και έρευνας, σε αντίθεση με το να βασίζονται αποκλειστικά στην εκπαίδευσή τους και στην επαγγελματική τους γνώμη. Όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες βιομηχανίες έτσι κι εδώ η συγκέντρωση των data και η διαχείρισή τους μεγαλώνει, και οι επαγγελματίες χρειάζονται βοήθεια σ’ αυτόν τον τομέα. Αυτή η καινούργια προσέγγιση για την θεραπεία συνεπάγεται ότι υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση για την ανάλυση των big data στις εγκαταστάσεις φροντίδας υγείας από οποτεδήποτε στο παρελθόν....
Μοιάζουν προφανή ή και αυτονόητα αυτά; Δεν είναι. Θα πρέπει ωστόσο να στραφούμε στην ιατορία για να δούμε πως έχουν φτάσει να γίνουν κοινότοπα...

Cyborg 18

Γενεαλογία (κλινική, εργαστηριακή, στατιστική: αν η ιατρική αλλάζει, αλλάζει μαζί της και η υγεία;)

Παραδοσιακά (επί αιώνες) η διάγνωση μιας αρρώστιας στηριζόταν στην αναγνώριση κάποιων συμπτωμάτων. Ο πυρετός είναι σύμπτωμα, τόσο υποκειμενικό (νοιώθει κάποιος ότι “καίγεται”) όσο και αντικειμενικό (ένα άγγιγμα στο κούτελο δείχνει άμεσα την άνοδο της θερμοκρασίας του σώματος). Ο βήχας, ο πόνος, η αδυναμία, η ξαφνική έλλειψη όρεξης, η δυσκολία στην αναπνοή, η ζαλάδα, η λιποθυμία, τα εξανθήματα στο δέρμα, η αιματουρία... όλα αυτά και πολλά παρόμοια είναι συμπτώματα.
Σ’ αυτήν την συμπτωματολογική προσέγγιση τα πράγματα φαίνονται απλά. Αν ένας (οποιοσδήποτε) οργανισμός έχει κάποιο πρόβλημα το δείχνει. Το σύμπτωμα το διαπιστώνει πρώτος ο ίδιος ο οργανισμός, γρήγορα το περιβάλλον του. Ο γιατρός που έχει εκπαιδευτεί στην αναγνώριση και στην ερμηνεία των συμπτωμάτων θα έρθει τρίτος στη σειρά· και είναι αυτός που λόγω εκπαίδευσης, γνώσης, εμπειρίας και κύρους, θα κάνει την επιστημονική διάγνωση. Παρ’ όλα αυτά, αν υπάρχει κοινωνική εμπειρία (π.χ. στις συνηθισμένες παιδικές αρρώστιες) σωστή διάγνωση μπορεί να κάνει και το κοινωνικό περιβάλλον. Ακόμα και ο ίδιος ο (ανθρώπινος) οργανισμός: δεν είναι δύσκολο να καταλάβει ο καθένας από που προέρχεται ο πονόδοντος ή ότι “αυτό που έφαγα με πείραξε” αν κάνει έναν ξαφνικό εμετό.
Εν τέλει ο εκπαιδευμένος γιατρός είναι ο πλέον αναγνωρισμένος στο να προτείνει την όποια θεραπεία.

Αυτή η ιατρική που βασίζεται στα συμπτώματα έχει ονομαστεί κλινική. Το στηθοσκόπιο, μια απλή ιατρική συσκευή που κρέμεται ακόμα στο λαιμό των γιατρών και έχει καθιερωθεί, μαζί με την λευκή ρόμπα, σαν το σύμβολο της ιατρικής, είναι απ’ τα πρώτα όργανα / εργαλεία / τεχνικά μέσα της κλινικής ιατρικής. Κατάγεται απ’ τις αρχές του 19ου αιώνα, συγκεκριμένα απ’ το 1816, όταν ο γάλλος γιατρός Rene Laennec έφτιαξε έναν μακρύ λεπτό αυλό, και ακουμπούσε την μια άκρη στο στήθος του ασθενούς και την άλλη στ’ αυτί του, ενισχύοντας κατά κάποιον τρόπο τον ήχο της αναπνοής. [2Η εξέλιξη αυτής της απλής συσκευής έγινε το 1840 απ’ τον George Camman στη Ν. Υόρκη. Το στηθοσκόπιο που έφτιαξε έμεινε απαράλλαχτο σε χρήση για πάνω από έναν αιώνα, ως τις αρχές της δεκαετίας του 1960...]

Παράλληλα μ’ αυτήν την κυρίαρχη πρακτική της (ιατρικής) ερμηνείας των συμπτωμάτων, ήδη απ’ τον 19ο αιώνα είχε αρχίσει να αναπτύσσεται στην ευρώπη και γενικότερα στον δυτικό αστικό κόσμο η χειρουργική θεραπεία (που ωστόσο δεν ήταν καθόλου άγνωστη και σε πολύ παλιότερους πολιτισμούς) - και, κυρίως, η μικροβιολογία. Ονόματα σαν του γάλλου Παστέρ και του γερμανού Κοχ έχουν μείνει δίκαια στην ιστορία της ιατρικής. Σαν οι πιο γνωστοί ανάμεσα σε αρκετά περισσότερους ερευνητές, με την αξιοποίηση του μικροσκοπίου (που δεν μπορούσε παρά να εξελίσσεται έκτοτε) άρχισαν να ανακαλύπτουν την πηγή, την αιτία κάποιων ασθενειών (όπως, π.χ., της χολέρας) που μάστιζαν διάφορες περιοχές είτε της ευρώπης είτε των αποικιακών κατακτήσεων των ευρωπαϊκών κρατών σε διάφορα σημεία του πλανήτη.

Η μικροβιολογία είναι πράγματι τομή για την εξέλιξη της ιατρικής. Όχι μόνο επειδή συμπλήρωσε την συμπτωματολογία της κλινικής ιατρικής με την αναζήτηση αιτίων αόρατων απ’ το μάτι (μικρόβια, διάφορων ειδών μικροοργανισμοί). Αλλά επειδή εγκαινίασε ένα νέο είδος θεραπείας μέσω της αντιμετώπισης (εξόντωσης) αυτών των μικροσκοπικών παθογενών παραγόντων. Τα εμβόλια και η χημική θεραπεία κατάγονται ακριβώς απ’ την ανακάλυψη και την μέθοδο αντιμετώπισης αυτών των “αόρατων” νοσογόνων παραγόντων.
Αλλά η μικροβιολογία, με τα δικά της όργανα (μικροσκόπια, δισκία “καλλίεργειας” μικροβίων, κλπ) και το δικό της ξεχωριστό σώμα γνώσης, πρόσθεσε δίπλα στην συμπτωματολογική κλινική ιατρική, που περιστρεφόταν πολύ κοντά στο σώμα του ασθενούς ένα νέο είδος. Την εργαστηριακή ιατρική. Η εργαστηριακή ιατρική δεν ασκούνταν γύρω απ’ το σώμα, σε φυσική συνάφεια μ’ αυτό. Ασκούνταν κάπου μακριά, σε απομονωμένους (για λειτουργικούς αλλά και λόγους ασφαλείας) χώρους και χρόνους. Η εργαστηριακή ιατρική έκανε επίσης διάγνωση: ανακάλυπτε (ή αυτό υποστηρίζε) την μυστική αιτία του συμπτώματος. Και, κατά συνέπεια, εντόπιζε το είδος της αρρώστιας (στο βαθμό που αυτή οφειλόταν σε μικρο-οργανισμούς).

Η επόμενη τομή στην ιατρική (στο θέμα που μας ενδιαφέρει) ήταν η εισαγωγή της στατιστικής στις καταμετρήσεις ασθενειών· εκείνων που ήταν παραδεδεγμένα μολυσματικές / μεταδοτικές ή οφείλονταν σε οφθαλμοφανώς κακές συνθήκες δημόσιας υγιεινής. Εδώ οι τιμές δίκαια αποδίδονται στην Florence Nightngale. Η προσωπικότητα και η συμβολή της είναι ενδιαφέροντα. Η βρετανικής καταγωγής Nightngale (γεννημένη στην Φλωρεντία - από εκεί και το μικρό της όνομα) ήταν αστή με αρκετά γερή γενική εκπαίδευση / μόρφωση σύμφωνα με τα  δεδομένα της εποχής της. Κόντρα στις οικογενειακές συμβουλές, την κοινωνική της θέση και τα προσόντα της αποφάσισε να γίνει νοσοκόμα  (κάτι που για κάμποσες δεκαετίες μετά έγινε must για τις νεαρές δεσποινίδες της αστικής τάξης, αλλά τότε ήταν τολμηρό). Η Nightngale έδρασε σα νοσοκόμα σε στρατιωτικά νοσοκομεία στη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου (μέσα του 19ου αιώνα) και έγινε θρύλος επιβάλλοντας την τήρηση απλών αλλά βασικών υγιεινομικών κανόνων σ’ αυτούς τους χώρους που τυπικά μεν λέγονταν “νοσοκομεία” αλλά πρακτικά ήταν προθάλαμοι για τον θάνατο των τραυματιών του πολέμου: έριξε το ποσοστό των νεκρών ίσως και κατά 90% επιβάλλοντας τον καλό αερισμό των χώρων και το διαρκές πλύσιμο των χεριών σε γιατρούς και νοσοκόμες...
Άλλο ήταν ωστόσο το ζήτημα για το οποίο η Nightngale υμνήθηκε σαν πρωτοπόρα. Καθώς είχε αποκτήσει γερές γνώσεις μαθηματικών σαν έφηβη άρχισε να εφευρίσκει μεθόδους εικονικής αναπαράστασης στατιστικών δεδομένων από αρρώστιες και θανάτους. Οι πίνακες και τα διαγράμματα που έχουν γίνει της μόδας στον 21ο αιώνα σαν εικονογραφήσεις της επικινδυνότητας (εντός ή εκτός εισαγωγικών...) διάφορων ιώσεων κατάγονται κατευθείαν απ’ τους πίνακες και τα διαγράμματα της Florence Nightngale στα μέσα του 19ου... Το 1859 εκλέχτηκε μέλος (η πρώτη γυναίκα...) της βασιλικής στατιστικής εταιρείας της αγγλίας. Και το 1874 έγινε μέλος επί τιμή της αμερικανικής στατιστικής ένωσης.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 - Διαθέσιμο στο https://www.datapine.com/blog/big-data-examples-in-healthcare/
[ επιστροφή]

2 - Η εξέλιξη αυτής της απλής συσκευής έγινε το 1840 απ’ τον George Camman στη Ν. Υόρκη. Το στηθοσκόπιο που έφτιαξε έμεινε απαράλλαχτο σε χρήση για πάνω από έναν αιώνα, ως τις αρχές της δεκαετίας του 1960...
[ επιστροφή]

κορυφή