Cyborg
Cyborg #18 - 06/2020

#18 - 06/2020

lock step

Το 2012, η πανδημία που τόσα χρόνια ο κόσμος ανέμενε τελικά χτύπησε. Σε αντίθεση με τον Η1Ν1 του 2009, αυτό το νέο στέλεχος γρίπης – που προήλθε από τις άγριες χήνες – ήταν εξαιρετικά μεταδοτικό και θανατηφόρο. Ακόμη και οι χώρες που ήταν καλύτερα προετοιμασμένες για μια πανδημία κατακλύστηκαν όταν ο ιός χτύπησε ταχύτατα σε όλη την υφήλιο, μολύνοντας το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού και σκοτώνοντας μέσα σε επτά μήνες 8 εκατομμύρια ανθρώπους, στην πλειοψηφία υγιείς νέους ενήλικες. Η πανδημία είχε επίσης δραματικές επιπτώσεις στις οικονομίες: η διεθνής κυκλοφορία ανθρώπων κι αγαθών πάγωσε, καταρρακώνοντας βιομηχανίες όπως ο τουρισμός και σπάζοντας τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Ακόμη και τοπικά, καταστήματα και γραφεία που έσφυζαν άλλοτε από κόσμο, έμειναν άδεια επί μήνες, αποστερημένα τόσο από πελάτες όσο κι από υπαλλήλους.

Η πανδημία χτύπησε όλο τον πλανήτη – αν και δυσανάλογα μεγάλος ήταν ο αριθμός των νεκρών στην Αφρική, την Νοτιοανατολική Ασία και την Κεντρική Αμερική, όπου ο ιός εξαπλώθηκε σαν φωτιά εξαιτίας της απουσίας επίσημων πρωτοκόλλων περιορισμού. Αλλά ακόμη και στα αναπτυγμένα κράτη, ο περιορισμός αποδείχτηκε μια πρόκληση. Η αρχική πολιτική των ΗΠΑ της «ισχυρής αποθάρρυνσης» των πολιτών να ταξιδέψουν στο εξωτερικό αποδείχτηκε επιεικώς ανεφάρμοστη, επιταχύνοντας την εξάπλωση του ιού όχι μόνο στο εσωτερικό των ΗΠΑ αλλά και διασυνοριακά. Πάντως κάποιες λίγες χώρες τα κατάφεραν πολύ καλύτερα – ιδιαίτερα η Κίνα. Η απόφαση της κινεζικής κυβέρνησης για άμεση επιβολή και εφαρμογή υποχρεωτικής καραντίνας για όλους τους πολίτες, όπως και το άμεσο σχεδόν ερμητικό σφράγισμα όλων των συνόρων, έσωσε εκατομμύρια ζωές, σταματώντας την διάδοση του ιού πολύ νωρίτερα από ότι συνέβη σε άλλες χώρες κι επιτρέποντας μια ταχεία ανάκαμψη μετά την πανδημία.

Η κυβέρνηση της Κίνας δεν ήταν η μόνη που εφάρμοσε ακραία μέτρα για να προστατεύσει τους πολίτες της από τους κινδύνους της έκθεσης στον ιό. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι ηγέτες των χωρών σε όλο τον κόσμο ενίσχυσαν την εξουσία τους κι επέβαλλαν ασφυκτικούς κανονισμούς και περιορισμούς, από την υποχρεωτική χρήση μάσκας μέχρι την θερμομέτρηση στις εισόδους δημοσίων χώρων όπως οι σταθμοί των τρένων και τα σούπερ μάρκετ. Ακόμη κι όταν υποχώρησε η πανδημία, αυτός ο πιο απολυταρχικός έλεγχος κι επίβλεψη των πολιτών και των δραστηριοτήτων τους παρέμεινε, ακόμη κι ενισχύθηκε. Προκειμένου να προστατευτούν από την εξάπλωση των όλο και πιο διεθνοποιημένων προβλημάτων – από τις πανδημίες και την τρομοκρατία, μέχρι τις περιβαλλοντολογικές κρίσεις και την εντεινόμενη φτώχεια – οι ηγεσίες σε όλο τον κόσμο σκλήρυναν περισσότερο την εξουσία τους.

Στην αρχή, η προοπτική ενός πιο ελεγχόμενου κόσμου είχε μεγάλη αποδοχή κι υποστήριξη. Οι πολίτες ήταν διατεθειμένοι να παραδώσουν οικειοθελώς ένα μέρος της ανεξαρτησίας τους – και της ιδιωτικότητάς τους – σε ένα πιο πατερναλιστικό κράτος με αντάλλαγμα μεγαλύτερη ασφάλεια και σταθερότητα. Οι πολίτες αποδείχτηκαν πιο ανεκτικοί, αν όχι ανυπόμονοι, για καθοδήγηση κι επίβλεψη από τα πάνω και οι εθνικές ηγεσίες είχαν μεγαλύτερο περιθώριο να επιβάλλουν διατάγματα με όποιο τρόπο θεωρούσαν δόκιμο. Στις αναπτυγμένες χώρες αυτή η επαυξημένη επιτήρηση πήρε πολλές μορφές: βιομετρικές ταυτότητες για όλους τους πολίτες, για παράδειγμα, και αυστηρότερες ρυθμίσεις για κρίσιμες βιομηχανίες των οποίων η σταθερότητα κρίθηκε ζωτική για το εθνικό συμφέρον. Σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, οι υποχρεωτικές συνεργασίες στη βάση νέων ρυθμίσεων και συμφωνιών αποκατέστησαν αργά αλλά σταθερά τόσο την τάξη, όσο κι εν μέρει την οικονομική ανάπτυξη.

Στον αναπτυσσόμενο κόσμο απ’ την άλλη, η ιστορία εξελίχτηκε διαφορετικά – και με περισσότερες μεταβλητές. Η καθοδήγηση από τα πάνω πήρε διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές χώρες, σε εξάρτηση με τις δυνατότητες, το διαμέτρημα και τις προθέσεις των ηγεσιών τους. Σε χώρες με ισχυρούς και διορατικούς ηγέτες, η οικονομική κατάσταση και η ποιότητα ζωής των πολιτών γενικά βελτιώθηκε. Στην Ινδία, για παράδειγμα, βελτιώθηκε θεαματικά η ποιότητα του αέρα μετά το 2016, όταν η κυβέρνηση απαγόρευσε την κυκλοφορία των πιο ρυπογόνων οχημάτων. Στην Γκάνα, η εφαρμογή φιλόδοξων κυβερνητικών προγραμμάτων για βελτίωση των βασικών υποδομών και για παροχή καθαρού νερού σε όλους, οδήγησε σε δραστική μείωση των ασθενειών. Αλλά η πιο απολυταρχική εξουσία  είχε λιγότερα – και σε κάποιες περιπτώσεις τραγικά αποτελέσματα – σε χώρες με ανεύθυνες ελίτ που εκμεταλλεύτηκαν την αυξημένη εξουσία τους για να εξυπηρετήσουν δικά τους συμφέροντα σε βάρος των πολιτών τους.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

μετάφραση: Harry Tuttle

κορυφή