Cyborg
Cyborg #17 - 02/2020

#17 - 02/2020

smart contracts: όταν η γραφειοκρατία αποκτά νοημοσύνη

Όσοι έχουν επισκεφτεί την εφορία για κάποια διαδικαστική δουλειά, σίγουρα δεν γυρίσανε με ευχάριστες αναμνήσεις. Με ενδιαφέρουσες ιστορίες και ανατριχιαστικές λεπτομέρειες ίσως, αλλά σίγουρα όχι με μια ανυπομονησία να το ξανακάνουν. Ίσως αυτό συμβαίνει γιατί μιλάμε για την οργάνωση της γραφειοκρατίας ενός συγκεκριμένου κράτους, ενώ αλλού μπορεί να είναι αλλιώς. Το ζητούμενο όμως των έξυπνων συμβολαίων - που είναι το θέμα μας εδώ - δεν είναι να βελτιώσει απλά τις όποιες διαδικασίες, αλλά να τις αντικαταστήσει πλήρως. Ή έτσι ισχυρίζεται τουλάχιστον η “φιλολογία” με την οποία διαφημίζεται. Εμείς από την μεριά μας προσπαθούμε να καταλάβουμε τις λειτουργίες της καινούριας κατάστασης που “έρχεται” και να εντοπίσουμε πιθανά σημεία δυσ-λειτουργίας με το υπάρχον.

Στο 14ο τεύχος [1blockchain: το πρωτόκολλο των θεών (Cyborg #14, 02/2019)δώσαμε μια πρώτη περιγραφή, με τεχνικούς όρους κατά κύριο λόγο, για το τί είναι και πώς λειτουργεί η τεχνολογία blockchain, μέσω του παραδείγματος του bitcoin – μια μορφή κρυπτονομίσματος που είναι η πρώτη και πιο γνωστή εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας. Αναφέραμε ότι τα κρυπτονομίσματα είναι μόνο μια περίπτωση στην οποία βρίσκει εφαρμογή αυτή η τεχνολογία της “αλυσίδας κουτιών” και ότι λανθασμένα ταυτίζονται ορισμένες φορές αυτά τα δύο. Στην πραγματικότητα ένα μεγάλο μέρος – αν όχι το μεγαλύτερο - της συζήτησης και της εφαρμογής της εν λόγω τεχνολογίας περιστρέφεται γύρω από τα “έξυπνα συμβόλαια”, στα οποία επίσης κάναμε μια πρώτη αναφορά στο 15ο τεύχος, [2blockchain: προς μια νομοθετική τεχνολογία (Cyborg #15, 06/2019)] μεταφράζοντας ένα κείμενο που πραγματεύονταν την σχέση τους με τις νομοθετικές ρυθμίσεις.

Συνοπτικά να σημειώσουμε κάποια βασικά, ώστε να είναι πιο εύκολη η ανάγνωση των παρακάτω σε όσους και όσες έρχονται πρώτη φορά αντιμέτωποι με αυτό το θέμα και την ορολογία. Στην ουσία το blockchain είναι ένα “λογιστικό αρχείο”, μια βάση δεδομένων, στο οποίο καταγράφονται οι κινήσεις/συναλλαγές μεταξύ δύο ή και περισσότερων μερών ενός δικτύου/κοινότητας. Η διαφορά με τις παραδοσιακές μορφές τέτοιων γραφειοκρατικών εργαλείων που μας είναι γνώριμες (τα λογιστικά βιβλία σε μια τράπεζα ή τα μητρώα των νοσοκομείων  –  είτε είναι σε ψηφιακή μορφή είτε σε χάρτινη)  είναι ότι στο blockchain αυτή η βάση δεδομένων δεν υπάρχει κάπου κεντρικά. Υπάρχει σε κάθε κόμβο του δικτύου και μέσω διάφορων τεχνικών, αλγόριθμων και της κρυπτογραφίας επιβεβαιώνεται η εγκυρότητά και η ασφάλειά της. Με αυτόν τον τρόπο οι συναλλαγές γίνονται πιο άμεσα και πιο αξιόπιστα – λένε – αφού δεν υπάρχει κάποιος ενδιάμεσος εγγυητής πέρα από την “ουδετερότητα” της μηχανής. Η ανάγνωση του άρθρου στο 14ο τεύχος θα βοηθούσε αρκετά για την καλύτερη κατανόηση αυτής της λειτουργίας, αν και στο συγκεκριμένο θα αναδειχθούν και θα επαναληφθούν – θέλοντας και μη – αρκετά από τα κεντρικά στοιχεία.

Τα “έξυπνα συμβόλαια” έρχονται (για την ακρίβεια έχουν έρθει, διεκδικούν χώρο και χρόνο στις συζητήσεις και τις πρακτικές περί κοινωνικής οργάνωσης, σπάνε τα μούτρα τους ανα διαστήματα αλλά συνεχίζουν ακάθεκτα, αφού είναι – σύμφωνα με τους ειδικούς – η μεγάλη επερχόμενη αλλαγή) για να δώσουν λύση σε αυτό που πολλοί θεωρούν αδύνατο πλέον να επιτευχθεί από τους ανθρωπούς και τον τρόπο που έχουν δομήσει τις κοινωνίες τους: την δημιουργία ενός έμπιστου, δίκαιου, διαφανή, αδιάφθορου κλπ-κλπ φορέα, που θα επιβεβαιώνει τις μεταξύ τους συναλλαγές και – γιατί όχι – τις μεταξύ τους σχέσεις. Αφού τα συμφέροντα (ατομικά ή συλλογικά), η διαφθορά (σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα) και η αδυναμία εν τέλει της ανθρώπινης ικανότητας και υποκειμενικότητας για να χτιστεί κάτι τέτοιο είναι εμπόδια για την επίτευξη αυτού του στόχου, πρέπει να στραφούμε σε κάτι πιο αντικειμενικό. Και τί θα μπορούσε να είναι αντικειμενικότερο, από την γλώσσα της μηχανής που “σκέφτεται” (επεξεργάζεται για την ακρίβεια) με μαθηματική ακρίβεια και “ουδετερότητα”;

Η ιδεολογία πίσω από το blockchain και τα έξυπνα συμβόλαια, έχει ως βασικό της μέλημα την “ακύρωση” του τρίτου φορέα (trusted third party), που ως γραφειοκρατικός θεσμός (συνδυασμός της χαρτούρας και των σκληρών δίσκων με τον ανθρώπινο παράγοντα) έχει πλεόν φαληρίσει. Αυτό που χρειαζόμαστε πλέον είναι ρυθμίσεις γραμμένες σε μια άκρως αντικειμενική γλώσσα, χωρίς χώρο για παρερμηνείες και αλλοιώσεις, που θα εκτελούνται άμεσα και αυτόματα πάνω στην ίδια λογική.

Στην πράξη, είναι προφανές ότι αυτό που συμβαίνει είναι η αντικάτασταση και όχι η ακύρωση του ενδιάμεσου. Σε μια συμφωνία μεταξύ δύο ανθρώπων, ο τρίτος που έρχεται ως εγγυητής, δεν έχει μόνο τον ρόλο του διαμεσολαβητή αυτής της σχέσης. Αλλά μαζί με αυτό τον ρόλο, ή ακόμα περισσότερο επειδή έχει τον συγκεκριμένο ρόλο, σέρνει μαζί του και ένα φορτίο ευθύνης. Η ανάθεση λοιπόν των ευθυνών διάφορων αγανακτισμένων και ταυτόχρονα η επίρρηψή τους στους θεσμούς της γραφειοκρατείας (είτε του κράτους είναι κεφάλαιου), μπορεί, στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, να μετατοπιστεί προς τις μηχανές.

έξυπνα συμβόλαια

τι είναι τα έξυπνα συμβόλαια

Η ΙΒΜ, ένας από τους βασικούς παίχτες στο πεδίο του blockchain και των έξυπνων συμβολαίων, υποστηρίζει ότι το blockchain είναι κάτι περισσότερο από τεχνολογία. Είναι ένα “κίνημα” που θα επαναπροσδιορίσει τις επιχειρηματικές σχέσεις μέσω της εμπιστοσύνης, της διαφάνειας και ενός νέου τρόπου συνεργασίας [3Περισσότερα εδώ: https://www.ibm.com/blockchain ]. Οι εφαρμογές του IBM blockchain ποικίλουν από εφαρμογές για το κοινό καλό, με την απλοποίηση των διαδικασιών που χρειάζονται για να αποκατασταθούν όσοι επιβίωσαν από τον τυφώνα Harvey, μέχρι εφαρμογές για μια νέα οικονομία, με τον εξορθολογισμό της προμηθευτικής αλυσίδας τροφίμων - από το χωράφι ή την θάλασσα στα ράφια των σουπερ-μάρκετ και τα τραπέζια μας. Ως θερμός υποστηρικτής αυτής της τεχνολογίας, η IBM την παρουσιάζει με όλο τον ενθουσιασμό που θα περίμενε κανείς από έναν διαφημιστή οποιουδήποτε προϊόντος: [4Αντιγράφουμε από το: What are smart contracts on blockchain?]

Έχετε αγοράσει ποτέ αυτοκίνητο; Αν ναι, τότε έχετε βιώσει αυτή την έντονη δυσαρέσκεια που προκαλεί η διαδικασία αυτών των πολύπλοκων συναλλαγών. Πολλοί ηγέτες της αυτοκινητοβιομηχανίας νιώθουν την ίδια δυσαρέσκεια και εξετάζουν το πώς η χρήση των έξυπνων συμβολαίων στο blockchain μπορεί να την απαλύνει.

Τα έξυπνα συμβόλαια είναι γραμμές κώδικα που αποθηκεύονται στο blockchain και εκτελούνται αυτόματα όταν κάποιοι προκαθορισμένοι όροι και προϋποθέσεις εκπληρώνονται. Στο πιο βασικό τους επίπεδο, είναι προγράμματα που “τρέχουν” με τον τρόπο που τα έχουν ορίσει οι άνθρωποι που τα έχουν σχεδιάσει. Τα οφέλη των έξυπνων συμβολαίων είναι περισσότερο ξεκάθαρα σε επιχειρηματικές συνεργασίες, στις οποίες χρησιμοποιούνται για να επιβάλλουν κάποιου είδους συμφωνία, ώστε όλοι οι συμμετέχοντες να είναι σίγουροι για τα αποτελέσματα χωρίς την εμπλοκή κάποιου ενδιάμεσου.

Το blockchain είναι ένα κοινόχρηστο, διαμοιρασμένο λογιστικό αρχείο όπου οι συναλλαγές καταγράφονται ψηφιακά και συνδέονται μεταξύ τους ώστε να προσφέρουν ολόκληρο το ιστορικό ή την προέλευση ενός περουσιακού στοιχείου. Μια συναλλαγή προστίθεται στο blockchain μόνο αφού επιβεβαιωθεί ως έγκυρη από ένα πρωτόκολλο συναίνεσης, που εξασφαλίζει ότι είναι η μόνη εκδοχή της αλήθειας. Κάθε καταγραφή είναι επίσης κρυπτογραφημένη ώστε να υπάρχει ακόμα ένα επίπεδο ασφάλειας. Το blockchain λέγεται ότι είναι αμετάβλητο επειδή τα αρχεία δεν μπορούν να αλλάξουν και διαφανές επειδή όλοι οι συμμετέχοντες έχουν πρόσβαση στην ίδια εκδοχή της αλήθειας.

Ο πιο εύκολος τρόπος για να εξηγήσουμε τι κάνει ένα έξυπνο συμβόλαιο είναι μέσω ενός παραδείγματος. Αν έχετε αγοράσει ποτέ κάποιο αυτοκίνητο, γνωρίζετε ότι υπάρχουν αρκετά βήματα και ότι η διαδικασία μπορεί να γίνει επίπονη. Αν δεν έχετε την δυνατότητα να πληρώσετε ολόκληρο το ποσό θα χρειαστεί να πάρετε κάποιο δάνειο. Αυτό απαιτεί έναν έλεγχο για την αξιοπιστίας σας ως δανειολήπτη και πρέπει να συμπληρώσετε αρκετά έντυπα με τα προσωπικά σας στοιχεία για να επιβεβαιώσετε την ταυτότητά σας. Στην πορεία θα χρειαστεί να συνδιαλλαγείτε με διάφορους ανθρώπους, όπως τον πωλητή, τον χρηματοδότη κλπ. Για την κάλυψη της εργασίας τους διάφορες προμήθειες προστίθενται στην τελική τιμή του αυτοκινήτου.
Αυτό που κάνουν τα έξυπνα συμβόλαια είναι ο εξορθολογισμός αυτής της πολύπλοκης διαδικασίας, που περιλαμβάνει αρκετούς ενδιάμεσους λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης μεταξύ των συμμετεχόντων στην συναλλαγή. Με την ταυτότητά σας αποθηκευμένη στο blockchain, οι δανειστές μπορούν να αποφασίσουν γρήγορα σχετικά με την πίστωση. Στη συνέχεια θα δημιουργηθεί ένα έξυπνο συμβόλαιο μεταξύ της τράπεζάς σας, του εμπόρου και του δανειστή, ώστε μετά από την αποδέσμευση των χρημάτων στον έμπορο, ο δανειστής θα κατέχει τον τίτλο του αυτοκινήτου και η αποπληρωμή θα ξεκινήσει βάσει των συμφωνημένων όρων. Η μεταβίβαση της κυριότητας θα είναι αυτόματη καθώς η συναλλαγή καταγράφεται σε ένα blockchain, θα μοιράζεται μεταξύ των συμμετεχόντων και θα μπορεί να ελεγχεί ανα πάσα στιγμή.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Wintermute

έξυπνα συμβόλαια

Σημειώσεις

1 - blockchain: το πρωτόκολλο των θεών (Cyborg #14, 02/2019)
[ επιστροφή]

2 - blockchain: προς μια νομοθετική τεχνολογία (Cyborg #15, 06/2019)
[ επιστροφή]

3 - Περισσότερα εδώ
[ επιστροφή]

4 - Αντιγράφουμε από το: What are smart contracts on blockchain?/
[ επιστροφή]

κορυφή