Cyborg
Cyborg #17 - 02/2020

#17 - 02/2020

η νευρομηχανική ως γεννήτρια πραγματικοτήτων

Πραγματική συνάντηση με κόσμους ανύπαρκτους για τον δυτικό μας ορθολογικό πολιτισμό - κι ωστόσο υπαρκτούς, αν αποδεχθείς την προσπάθεια ανεύρεσής τους. Πραγματικά βιώματα της επαφής με πράγματα πίσω από τη φαινόμενη, στα δικά μας μάτια κι αντιλήψεις, επιφάνεια των πραγμάτων. Αυτή την εμπειρία του εξιστορεί ο Κάρλος Καστανέντα. Τη θαυμαστή του μύηση στον κόσμο της μαγείας από τον Δον Χουάν - άνθρωπο με γνώση και άνθρωπο με δύναμη. Μιας μαγείας που είναι πιότερο μια νέα κοσμοθεώρηση και στάση ζωής παρά μια πρακτική εξώκοσμου μυστηρίου.
Μια μύηση που δεν είναι διόλου ανακίνηση υπερφυσικών εικόνων και ήχων, μπρος σε μάτια κι αυτιά που διατηρούν άθικτα τα φίλτρα του δυτικού τρόπου σκέψης. Αλλά είναι ξεθάμπωμα των ματιών και ξεβούλωμα των αυτιών, διεύρυνση ασύλληπτη του πεδίου της αντίληψής τους, μέχρι τις περιοχές όπου η γνώση είναι η βίωση του ακατάληπτου - όπου η δύναμη είναι το υλικό του αδιάκοπου θαύματος. Απ' αυτόν τον κόσμο στέκονται θέλοντας και μη «εκάς οι βέβηλοι». Κι ωστόσο, είναι προσιτός σε κάθε θέληση που πράγματι επιθυμεί. Ο Κάρλος Καστανέντα, με τα βιβλία του, δείχνει και τους μετασχηματισμούς του τρόπου σκέψης κι αντίληψης, αλλά και τις τεχνικές που κάνουν εφικτή την πρόσβαση σ' αυτόν τον άλλο κόσμο - που είναι απόλυτα πραγματικός, αρκεί ν' αποδεχθείς και να επιδιώξεις τη βίωση της ύπαρξής του... 

Η διδασκαλία του Δον Χουάν, Ο δρόμος της γνώσης των Γιακί
(Απ’ την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, στην ελληνική έκδοσή του - πρώτη έκδοση στα αγγλικά απ’ το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, 1968)

ταραγμένοι καιροί

Επαυξημένη... Παράλληλη... Εναλλακτική... Εικονική...: Αν η λέξη πραγματικότητα αποκτάει (και θα αποκτήσει ακόμα πιο έντονα στην 4η βιομηχανική επανάσταση) συζητήσιμο νόημα και περιεχόμενο, τα συνοδευτικά της επίθετα δεν ξεκαθαρίσουν τίποτε. Απλά τακτοποιούν περιοχές της βιομηχανίας του Θεάματος με βάση έναν τεχνικό καταμερισμό: η πραγματικότητα, πιο σωστά οι πραγματικότητες, είναι κατασκευάσιμες απ’ αυτούς που τους δίνουν επίθετα βαφτίζοντάς τες, τελεία και παύλα!... Μέσα απ’ την μηχανοποίηση των πάντων και των αναπαραστάσεών τους, καλώς ορίσατε στην καθολική πολιτική οικονομία!

Στην αφετηρία του σύγχρονου κοινωνιολογικού προβληματισμού περί πραγματικότητας βρίσκεται, όχι άδικα, ένας τραπεζίτης - φιλόσοφος φαινομενολόγος. Ο αυστριακός Alfred Schutz (Βιέννη, 1899 - Νέα Υόρκη 1959) άρχισε να αναρωτιέται για την ανθρώπινη συνείδηση και την εννόηση της πραγματικότητας στα χαρακώματα του Α παγκόσμιου πολέμου: οι ατέλειωτες ώρες μέσα στις λάσπες, το τσάκισμα των νεύρων, οι εκατόμβες των νεκρών, η κούραση και οι παραισθήσεις των φαντάρων, τα χημικά αέρια, ήταν εύλογο να προκαλούν στους πάντες υπαρξιακά ερωτήματα για το ποιοί είμαστε και τι κάνουμε εδώ. Απ’ αυτήν την αφετηρία πολλοί στρατιώτες οργάνωσαν αρνήσεις, εξεγέρσεις, επαναστάσεις... Για τον Schutz η έξοδος κινδύνου ήταν η φιλοσοφική / κοινωνιολογική αναζήτηση.
Λίγο αργότερα, το 1932, στην ταραγμένη και επικίνδυνη περίοδο της ανόδου του φασισμού στην ευρώπη, λίγο πριν ο Schutz και η οικογένειά του φύγουν απ’ τη Βιέννη αναζητώντας άσυλο στο Παρίσι (και το 1939 στη Ν. Υόρκη), εξέδωσε στα αγγλικά το πρώτο του βιβλίο, η Φαινομενολογία του Κοινωνικού Κόσμου. Παρότι δεν αρνούνταν την ύπαρξη μίας και μοναδικής πραγματικότητας (όπως αυτή μπορούσε να προσδιοριστεί με επιστημονικό τρόπο) εκείνο που θεωρούσε σημαντικότερο ήταν το πως οι άνθρωποι “κατασκευάζουν την δική τους συνείδηση” γι’ αυτήν την πραγματικότητα. Κατά την γνώμη του αυτές οι επιμέρους και διαφορετικές συνειδήσεις - της - πραγματικότητας δεν κατάγονται απ’ την επιστημονική θεωρία και γνώση, αλλά απ’ την διαλεκτική σχέση των εμπειριών με τα κοινωνικά και ιδεολογικά περιβάλλοντα μέσα στα οποία μεγαλώνουν και ζουν οι άνθρωποι...
Σαν τραπεζικό στέλεχος πλήρους απασχόλησης ως το τέλος της ζωής του, ο Schutz ασφαλώς μπορούσε να παρατηρήσει τους διαφορετικούς κοινωνικούς προσδιορισμούς στην εννόηση του χρήματος και, κυρίως, της αξιοποίησής του. Ο πόλεμος και η αγορά ήταν το έδαφος πάνω στο οποίο η πραγματικότητα σχετικοποιούνταν...

Σχεδόν 35 χρόνια αργότερα, το 1966, επηρρεασμένοι απ’ τις απόψεις του Schutz, οι αυστριακής καταγωγής αμερικάνοι κοινωνιολόγοι Peter L. Berger και Thomas Luckmann εξέδωσαν το βιβλίο Η Κοινωνική Κατασκευή της Πραγματικότητας. Το βιβλίο (που το 1998 θεωρήθηκε το πέμπτο πιο σημαντικό βιβλίο κοινωνιολογίας στον 20ο αιώνα..) υποστήριζε ότι η γνώση και οι ανθρώπινες εννοήσεις και πεποιθήσεις για το τι είναι η πραγματικότητα διαμορφώνονται απ’ τον ιστό των κοινωνικών θεσμίσεων. Η πραγματικότητα δεν είναι “καθ’ εαυτή”. Είναι κοινωνική κατασκευή... Οι γλώσσες, οι σημασίες, τα νοήματα που την διαμορφώνουν είναι κοινωνικές κατασκευές... Δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα στην καθημερινή ζωή· υπάρχουν (κοινωνικά κατασκευασμένες) υποκειμενικές εννοήσεις της.

Άσχετα απ’ τον βαθμό “αλήθειας” που θα απέδιδε κανείς σ’ αυτόν τον σχετικισμό, είναι σαφής η αλλαγή “κέντρου βάρους”, η μετατόπιση της επιστημονικής (κοινωνιολογικής εν προκειμένω) εστίασης στο ζήτημα του τι είναι η πραγματικότητα, η αλήθεια, η συνείδηση. Ο 19ος αιώνας ήταν περίοδος ένδοξης βεβαιότητας ότι η πραγματικότητα είναι μία, επιστημονικά διαπιστώσιμη / αναλύσιμη, αντικειμενική. Και ότι υποχρέωση της ανθρώπινης γνώσης / εμπειρίας είναι να τείνει προς την κατανόηση αυτής της μίας, μοναδικής, αντικειμενικής και επιστημονικά εξηγήσιμης πραγματικότητας, εγκαταλείποντας τις κοινωνικές προλήψεις και προκαταλήψεις, τις εμπειρικές μισοαλήθειες, της ηθελημένες ή αθέλητες συμφεροντολογικές παραμορφώσεις της...
Πολλές δεκαετίες αργότερα, στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, η διάταξη αυτή είχε αντιστραφεί: οι υποκειμενικές, λειψές, συχνά στρεβλές, κοινωνικά και ιδεολογικά προκατειλημμένες εννοήσεις της πραγματικότητας αναγνωρίζονταν σαν αξιώσεις αλήθειας· και η επιστήμη θα έπρεπε να τείνει στη μελέτη, στην εξήγηση, ακόμα και στην ανάδειξή τους... Ακόμα κι αν η βεβαιότητα ότι, σε τελευταία ανάλυση, η πραγματικότητα είναι μία και αντικειμενική δεν είχε εγκαταλειφθεί οριστικά στα ‘50s και στα ‘60s, μετατοπιζόταν στο εσωτερικό των αναπτυσσόμενων τεχνο-επιστημών της 2ης καπιταλιστικής επανάστασης, σαν το νομιμοποιητικό “μυστικό” τους... Διευκόλυνε το να μην υπάρχει κάτι κοινό σαν κοινωνικά ζητούμενο, η Αληθεια... Αφήνοντας χώρο και αποδοχή όχι μόνο στον (κοινωνικό) υποκειμενισμό και σχετικισμό αλλά ακόμα και στην άγνοια· αυτήν που ήταν το ανάθεμα του Διαφωτισμού στην επική του περίοδο...

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

νευρομηχανική
κορυφή