Cyborg
Cyborg #16 - 10/2019

#16 - 10/2019

o Foucault στον κυβερνοχώρο: επιτήρηση, κυριαρχία και ενσωματωμένη λογοκρισία [1[σ.τ.μ.] Διαθέσιμο στο https:/law.duke.edu/boylesite/foucault.htm. Τίτλος πρωτότυπου: Foucault in Cyberspace, Surveillance, Sovereighty, and Hard-Wired Censors. Ο James Boyle είναι καθηγητής στη νομική σχολή Duke, όπου παραδίδει μαθήματα για την πνευματική ιδιοκτησία και το σύνταγμα στον κυβερνοχώρο μεταξύ άλλων. Είναι συνιδρυτής της Creative Commons και γνωστός για τις θέσεις του υπέρ της χαλάρωσης των νόμων για τα πνευματικά δικαιώματα.]

“Τα προβλήματα με τα οποία ασχολήθηκε η θεωρία της κυριαρχίας περιορίζονταν πρακτικά στους γενικούς μηχανισμούς της εξουσίας, στους τρόπους με τους οποίους οι μορφές ύπαρξής της στα ανώτερα επίπεδα της κοινωνίας, επηρρέασαν την άσκησή της στα κατώτερα. Στην πράξη, τα βασικά στοιχεία της άσκησης της εξουσίας θα μπορούσαν να προσδιοριστούν με τους όρους της σχέσης κυριαρχίας-υποκειμένου. Όμως ...έχουμε την ανάδυση... ή μάλλον την εφεύρεση ενός νέου μηχανισμού εξουσίας, που διαθέτει πολύ συγκεκριμένες διαδικασίες... η οποία, κατά την γνώμη μου, είναι εντελώς ασύμβατη με αυτές τις τυπικές σχέσεις κυριαρχίας... Είναι μια μορφή εξουσίας που ασκείται διαρκώς μέσω της επιτήρησης, κι όχι μέσω ενός συστήματος επιβολών και υποχρεώσεων, ασυνεχώς και κατά περιόδους.... Προϋποθέτει ένα πυκνό πλέγμα υλικών πιέσεων αντί για την φυσική παρουσία ενός κυρίαρχου. Αυτή η μη-κυριαρχικού τύπου εξουσία, που βρίσκεται έξω από την μορφή της κυριαρχίας, είναι η πειθαρχική εξουσία...” [2Michel Foucault, Two Lectures, Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977.]

Αυτό είναι ένα δοκίμιο σχετικά με τον νόμο στον κυβερνοχώρο. Επικεντρώνομαι σε τρία αλληλοεξαρτώμενα φαινόμενα: ένα σύνολο πολιτικών και νομικών υποθέσεων που ονομάζω νομολογία της ψηφιακής ελευθεριακότητας, ένα ξεχωριστό αλλά συναφές σύνολο πεποιθήσεων σχετικά με την υποτιθέμενη αδυναμία του κράτους να ρυθμίζει το Διαδίκτυο, και την προτίμηση για τεχνολογικές λύσεις σε δύσκολα νομικά ζητήματα του Διαδικτύου. Διατυπώνω τον γνωστό ισχυρισμό ότι η ψηφιακή ελευθεριακότητα είναι ανεπαρκής εξαιτίας της αδυναμίας της να αναγνωρίσει την επίδραση της ιδιωτικής εξουσίας, και τον λιγότερα γνωστό ισχυρισμό ότι η ψηφιακή ελευθεριακότητα είναι απίστευτα κοντόφθαλμη όσον αφορά την εξουσία του κράτους στον κυβερνοχώρο. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζω ότι η εννοιολογική δομή και οι νομολογιακές υποθέσεις της ψηφιακής ελευθεριακότητας οδήγησαν τους υποστηρικτές της στο να αγνοούν τους τρόπους με τους οποίους το κράτος μπορεί συχνά να χρησιμοποιεί ιδιωτικές επιβολές και κρατικές τεχνολογίες για να αποφεύγει τους υποτιθέμενους πρακτικούς (και συνταγματικούς) περιορισμούς στην άσκηση νομικής εξουσίας στο Διαδίκτυο. Τέλος, υποστηρίζω ότι οι τεχνολογικές λύσεις που εμφανίζονται ως λύσεις-κλειδιά για τα δύο πρώτα φαινόμενα, δεν είναι ούτε ουδέτερες ούτε καλοήθεις, όπως συνηθίζεται να θεωρούνται σήμερα. Ορισμένα από τα παραδείγματά μου προέρχονται από τις τρέχουσες προτάσεις της κυβέρνησης για την ρύθμιση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο, ενώ άλλα από τον νόμο για την επικοινωνιακή ευπρέπεια (Communications Decency Act) [3The Telecommunications Act of 1996.] και την συζήτηση για την κρυπτογραφία. Κατά την διάρκεια, κάνω ευκαιριακή και μη συστηματική χρήση του πρόσφατου έργου του Michel Foucault, για να επικρίνω εν μέρει την νομολογιακή ορθοδοξία του Διαδικτύου.

Η αγία τριάδα του διαδικτύου

Για καιρό, οι λάτρεις του διαδικτύου πίστευαν ότι αυτό θα ήταν σε μεγάλο βαθμό απρόσβλητο από την κρατική ρύθμιση. Δεν ήταν τόσο το ότι τα εθνικά κράτη δεν θα ήθελαν να ελέγξουν το δίκτυο, αλλά το ότι δεν θα μπορούσαν να το κάνουν· λόγω της τεχνολογίας του μέσου, της γεωγραφικής κατανομής των χρηστών και της φύσης τους περιεχομένου. Αυτή η τριπλή ανο(η)σία έγινε ένα είδος αγίας τριάδας του διαδικτύου, όπου η πίστη σε αυτήν ήταν προϋπόθεση αποδοχής στην κοινότητα. Πράγματι, οι ιδέες που πρόκειται να συζητήσω είναι τόσο γνωστές στο Διαδίκτυο ώστε απέκτησαν το υψηλότερο status που μπορεί μια κουλτούρα να απονέμει: έγιναν κλισέ.

“Το net [4[σ.τ.μ.] Σε διάφορα σημεία κρατάμε από το πρωτότυπο τον χαρακτηρισμό του διαδικτύου ως net – της λέξης που προτιμούν οι “κάτοικοι του διαδικτύου” ή αλλιώς netizens (αναφορές παρακάτω).] αναγνωρίζει την λογοκρισία ως βλαπτική και την αποφεύγει επιλέγοντας εναλλακτικές διαδρομές τριγύρω της”

Αυτή η φράση του John Gilmore, ενός από τους ιδρυτές του Electronic Frontier Foundation, έχει το διπλό πλεονέκτημα ότι είναι περιεκτική και τεχνικά ακριβής. Το Διαδίκτυο σχεδιάστηκε αρχικά για να επιβιώσει από έναν πυρηνικό πόλεμο. Η κατανεμημένη αρχιτεκτονική και η τεχνική μεταγωγής των πακέτων πληροφοριών, δημιουργήθηκαν γύρω από το πρόβλημα της παράδοσης των μυνημάτων παρά τα εμπόδια, τις τρύπες και τις δυσλειτουργίες. Φανταστείτε τον κακόμοιρο λογοκριτή που έχει να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο σύστημα. Δεν υπάρχει κεντροποιημένη ανταλλαγή για να ελέγξει και να βασιστεί εκεί. Τα μηνύματα αναζητούν με δυναμικό τρόπο εναλλακτικές διαδρομές, έτσι ώστε ακόμα και αν μια διαδρομή είναι μπλοκαρισμένη μπορούν να ανοίξουν μια άλλη. Εδώ βρισκόταν το όνειρο του πολιτικά φιλελεύθερου: μια τεχνολογία με συγκριτικά χαμηλό κόστος εισόδου τόσο για τους “ομιλητές” όσο και για τους “ακροατές”, τεχνικά ανθεκτική στην λογοκρισία, αλλά και αρκετά σημαντική πολιτικά και οικονομικά ώστε να μην μπορεί εύκολα να αγνοηθεί. Το net προσφέρει προφανή πλεονεκτήματα στις χώρες, τις ερευνητικές και λοιπές κοινότητες και τις εταιρείες που το χρησιμοποιούν, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχεί η ποσότητα και το είδος των διαθέσιμων πληροφοριών. Η πρόσβαση είναι σαν μια βρύση που έχει μόνο δύο ρυθμίσεις: “off” και “full”. Για τις κυβερνήσεις αυτό θεωρείται ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που θέτει το Διαδίκτυο. Για τους αφοσιωμένους του Net, οι περισσότεροι από τους οποίους υποστηρίζουν και μια ποικιλία ελεθεριακών ιδεών, η τεχνική ανθεκτικότητα του Net στην λογοκρισία – ή σε οποιαδήποτε άλλη εξωτερικά επιβαλλόμενη επιλεκτικότητα – δεν είναι “ένα σφάλμα, αλλά ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα”. [5[σ.τ.μ.] Η έκφραση “not a bug but a feature”, χρησιμοποιείται στην κοινότητα των προγραμματιστών για να δηλώσει ότι ένα χαρακτηριστικό (feature) ή μια συμπεριφορά ενός προγράμματος μπορεί να φαίνεται σε μερικούς χρήστες προβληματική ή δυσλειτουργική, όμως στην πραγματικότητα έχει σχεδιαστεί εσκεμμένα έτσι και δεν είναι κάποιο προγραμματιστικό λάθος (bug).]

“Στον Κυβερνοχώρο, η πρώτη τροποποίηση του συντάγματος (First Amendment) [6[σ.τ.μ.] Η «πρώτη τροποποίηση» του αμερικανικού συντάγματος απαγορεύει στις αμερικανικές κυβερνήσεις να νομοθετούν εναντίον της ελευθερίας του λόγου, της δημόσιας έκφρασης, της θρησκευτικής επιλογής, του τύπου, του δικαίωματος του συνέρχεσθαι, κ.α. Υιοθετήθηκε στις 15 Δεκέμβρη του 1791, σαν μία απ’ τις δέκα συνταγματικές τροποποιήσεις που συνιστούσαν τον «Χάρτη των Δικαιωμάτων». Θεωρείται ο θεσμικός φύλακας των βασικών ελευθεριών στις ηπα.], είναι τοπικός θεσμός”

Στα τεχνικά εμπόδια που δημιουργεί το Net ενάντια στο εξωτερικά επιβαλλόμενο φιλτράρισμα του περιεχομένου, πρέπει να προστεθούν και τα γεωγραφικά εμπόδια που προκαλεί η παγκόσμια επέκτασή του. Δεδομένου ότι ένα έγγραφο μπορεί το ίδιο εύκολα να ανακτηθεί από έναν server πέντε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά όσο και από έναν πέντε χιλιόμετρα μακριά, η γεωγραφική εγγύτητα και η διαθεσιμότητα του περιεχομένου είναι ανεξάρτητα μεταξύ τους. Αν ο λόγος του βασιλιά μπορεί να φτάσει μέχρι εκεί που φτάνει το σπαθί του, τότε ένα μεγάλο μέρος του περιεχομένου στο net μπορεί να θεωρηθεί απαλλαγμένο από την ρύθμιση οποιουδήποτε συγκεκριμένου κυρίαρχου.

Η ελευθεριακή κουλτούρα που επικρατεί στο net, θέτει την κρατική παρέμβαση στην ιδιωτική δράση ως απαραίτητη μόνο για την πρόληψη “ζημιών”. Βλέποντας το net ως ένα πεδίο “ανθρώπινης δραστηριότητας που κυριαρχείται από την ομιλία” και στο οποίο η “ζημιές” είναι συγκριτικά πιο δύσκολες, οι ελευθεριακοί είναι πολύ περισσότερο αντίθετοι στην κρατική ρύθμιση του ψηφιακού περιβάλλοντος, από ότι του “κρεατο-χώρου” (σ.τ. μ.: meat-space, σε αντιπαραβολή με τον κυβερνοχώρο “cyberspace”), όπως τον ονομάζουν περιφρονητικά. Η παραδοχή τους πάει κάπως έτσι: “τα ξύλα και οι πέτρες μπορούν να μου σπάσουν τα κόκκαλα, αλλά τα bytes δεν μπορούν να με βλάψουν”. Επομένως, το επιχείρημα ότι ένα παγκόσμιο net δεν μπορεί να ρυθμιστεί από τις εθνικές κυβερνήσεις θεωρήθηκε ως μια αδιαμφισβήτητα θετική θέση.

Η περιγραφή της πρώτης τροποποίησης του συντάγματος από τον John Perry Barlow ως τοπικής θέσμισης υπενθυμίζει ότι δεν πρόκειται απλώς για “κακές” κρατικές παραδόσεις, παρεμβάσεις και κανονισμούς που αχρηστεύονται στον κυβερνοχώρο. Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ του Λόγου που προστατεύεται συνταγματικά και εκείνου που μπορεί να είναι πρακτικά/τεχνικά μη ελεγχόμενος.  Πράγματι, η δεύτερη κατάσταση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να υπονομεύει την προστασία της πρώτης κατάστασης.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

μετάφραση, απόδοση: Wintermute

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 - [σ.τ.μ.] Διαθέσιμο στο https:/law.duke.edu/boylesite/foucault.htm. Τίτλος πρωτότυπου: Foucault in Cyberspace, Surveillance, Sovereighty, and Hard-Wired Censors.
Ο James Boyle είναι καθηγητής στη νομική σχολή Duke, όπου παραδίδει μαθήματα για την πνευματική ιδιοκτησία και το σύνταγμα στον κυβερνοχώρο μεταξύ άλλων. Είναι συνιδρυτής της Creative Commons και γνωστός για τις θέσεις του υπέρ της χαλάρωσης των νόμων για τα πνευματικά δικαιώματα.
[ επιστροφή ]

2 - Michel Foucault, Two Lectures, Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977.
[ επιστροφή ]

3 - The Telecommunications Act of 1996.
[ επιστροφή ]

4 - [σ.τ.μ.] Σε διάφορα σημεία κρατάμε από το πρωτότυπο τον χαρακτηρισμό του διαδικτύου ως net – της λέξης που προτιμούν οι “κάτοικοι του διαδικτύου” ή αλλιώς netizens (αναφορές παρακάτω).
[ επιστροφή ]

5 - [σ.τ.μ.] Η έκφραση “not a bug but a feature”, χρησιμοποιείται στην κοινότητα των προγραμματιστών για να δηλώσει ότι ένα χαρακτηριστικό (feature) ή μια συμπεριφορά ενός προγράμματος μπορεί να φαίνεται σε μερικούς χρήστες προβληματική ή δυσλειτουργική, όμως στην πραγματικότητα έχει σχεδιαστεί εσκεμμένα έτσι και δεν είναι κάποιο προγραμματιστικό λάθος (bug).
[ επιστροφή ]

κορυφή