Cyborg
Cyborg #15 - 06/2018

#15 - 06/2019

blockchain: προς μια νομοθετική τεχνολογία

Στο προηγούμενο τεύχος (Cyborg #14) κάναμε μια σύντομη αναφορά στο blockchain. Με το παράδειγμα της πρώτης και βασικής εφαρμογής της blockchain τεχνολογίας, τα κρυπτονομίσματα και συγκεκριμένα το bitcoin, προσπαθήσαμε να σκιαγραφήσουμε κάποιες τεχνικές λεπτομέρειες, ώστε να αναδειχθεί η τεχνο-λογία πίσω από μια ιδεο-λογία αλλοτρίωσης της εμπιστοσύνης.

Παρότι η χρήση των κρυπτονομισμάτων είναι η πιο διαδεδομένη όσον αφορά τις blockchain εφαρμογές, οι πραγματικές “δυνατότητες” αυτής της τεχνολογίας αναδεικνύονται με την πρακτική εμφάνιση των “έξυπνων συμβολαίων” (smart contracts). Η διαφορά ανάμεσα στα κρυπτονομίσματα και τα “έξυπνα συμβόλαια” είναι ότι στην δεύτερη περίπτωση το αντικείμενο δεν είναι απλά η μεταφορά ενός χρηματικού ποσού από έναν λογαριασμό σε κάποιον άλλο και η διατήρηση αποκεντρωμένων “λογιστικών βιβλίων”, αλλά η ενσωμάτωση ενός κωδικοποιημένου συστήματος κανόνων και ορισμών, μέσα στο αποκεντρωμένο δίκτυο blockchain, που ορίζει τις σχέσεις και τις διαδικασίες συναλλαγής αξιών ανάμεσα σε δύο (ή περισσότερους) συμβαλλόμενους.

Η διαδικασία έκδοσης ενός διαβατηρίου για παράδειγμα, περιλαμβάνει κάποια συγκεκριμένα βήματα και χρειάζεται κάποιες συγκεκριμένες πληροφορίες. Το καινούριο στην περίπτωση των “έξυπνων συμβολαίων”, δεν είναι απλά και μόνο η ψηφιοποίηση όλων των πληροφοριών και η δικτύωση όλων των υπηρεσιών μεταξύ τους, ώστε το μόνο που θα χρειάζεται να είναι ένα κλίκ στο αντίστοιχο website της υπηρεσίας.

Στο καινούριο (παράδειγμα) η πληροφορία (πχ. το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία γέννησης, το ποινικό μητρώο κλπ) δεν είναι αποθηκευμένη σε ένα ράφι ή υπολογιστή (πχ. του ληξιαρχείου ή της αστυνομίας), αλλά σε κάποια διαμοιρασμένη (distributed) βάση δεδομένων που είναι μέρος του δικτύου. Δεν υπάρχει κάπου συγκεκριμένα κατά κάποιο τρόπο -  υπάρχει παντού. Και η πρόσβαση στην κάθε πληροφορία ή η επικοινωνία ανάμεσα στους συμβαλλόμενους (ανθρώπους, υπηρεσίες κλπ) δεν συμβαίνει με ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ των συγκεκριμένων κόμβων (πχ. αποστολή της φωτογραφίας μου από τον υπολογιστή μου στην υπηρεσία, ενημέρωση της υπηρεσίας έκδοσης διαβατηρίων για το ποινικό μου μητρώο από την αστυνομία κλπ), αλλά μέσω ενός αλγοριθμοποιημένου συστήματος κανόνων και ορισμών, που λειτουργούν και εφαρμόζονται αυτόνομα πλέον (αφού πρώτα έχουν προγραμματιστεί για το πώς θα “συμπεριφέρονται”) και φέρνουν την διαδικασία εις πέρας (ή όχι), αντλώντας τις πληροφορίες από το ίδιο το δίκτυο και ρυθμίζοντας τις επικοινωνίες/συναλλαγές μεταξύ των μερών.

Αναγνωρίζοντας ότι τα παραπάνω είναι αρκετά συμπυκνωμένα για να εξηγήσουν και να ξεκαθαρίσουν κάπως τα πράγματα σε σχέση με το ζήτημα, παραθέτουμε για τώρα την μετάφραση μερών ενός κειμένου, που εξηγεί λίγο περισσότερα και προσεγγίζει το θέμα των “έξυπνων συμβολαίων” σε σχέση με τις νομοθετικές ρυθμίσεις - υποσχόμενοι να επανέλθουμε αναλυτικότερα σύντομα.

Cyborg 15

Μια πολύπλοκη διαδικασία όπως η online παραγγελία εμπορευμάτων/υπηρεσιών, είναι μια καλή άσκηση σκέψης για την σκιαγράφηση της λειτουργίας των “έξυπνων συμβολαίων”. Στην απάντηση για το πώς γίνεται η αλληλεπίδρασή τους, μέσα από το blockchain δίκτυο, με τον φυσικό κόσμο, βρίσκονται οι “έξυπνες συσκευές/αισθητήρες” και το Δίκτυο των Πραγμάτων (Internet of Things).

 από το “ο κώδικας είναι νόμος” στο “ο νόμος είναι κώδικας” [1“Blockchain technology as a regulatory technology: From code is law to law is code”]

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους ο νόμος και η τεχνολογία μπορούν να επηρεάσουν το ένα το άλλο. Αλληλεπιδρούν μέσω ενός σύνθετου συστήματος εξαρτήσεων και αλληλεξαρτήσεων, καθώς και τα δύο συμβάλλουν (σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό) στη ρύθμιση της συμπεριφοράς των ατόμων. Με την έλευση της σύγχρονης τεχνολογίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας, η σχέση μεταξύ των δύο έχει εξελιχθεί σημαντικά, καθώς η τεχνολογία χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως μέρος ή συμπλήρωμα του νόμου. Οι δικηγόροι, οι δικαστές και οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής όλο και περισσότερο περιστοιχίζονται από ψηφιακές πληροφορίες και εργαλεία λογισμικού, τα οποία χρησιμοποιούν στην καθημερινή τους ρουτίνα. Αν και αυτά τα εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να υποστηρίξουν τις δραστηριότητές τους, η τεχνολογική καινοτομία εγείρει επίσης διάφορες προκλήσεις, τις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίσει τελικά το νομικό επάγγελμα. Συγκεκριμένα, είναι δυνατό να εντοπιστούν τέσσερις ξεχωριστές φάσεις, στα τέλη του εικοστού και στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, που αντιπροσωπεύουν την εξελισσόμενη σχέση μεταξύ δικαίου και τεχνολογίας.

Η πρώτη φάση περιλαμβάνει τη διαδικασία της ψηφιοποίησης των πληροφοριών - μετατρέποντας το χαρτί και το μελάνι σε πληροφορίες αναγνώσιμες από υπολογιστή. Αυτή η φάση είναι τώρα σε εξέλιξη: αντίγραφα των υποθέσεων, των καταστατικών και των κανονισμών διατίθενται εδώ και δεκαετίες σε μεγάλες βάσεις δεδομένων, προσβάσιμες αρχικά έναντι αμοιβής και τώρα κυρίως δωρεάν.
Η δεύτερη φάση συνίσταται στην εισαγωγή της αυτοματοποίησης στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων . Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας στην νομική πληροφορική μέχρι σήμερα έχει επικεντρωθεί στη μετάφραση των νομικών διατάξεων σε κώδικα υπολογιστών. Τόσο οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής όσο και οι δικαστές βασίζονται όλο και περισσότερο σε εφαρμογές πληροφορικής (π.χ. εξειδικευμένα συστήματα εμπειρογνωμόνων) για την ανάκτηση νομικών διατάξεων ή νομολογίας, την ανάλυση ή τη σύγκρισή τους, ώστε να καταλήξουν σε καλύτερες αποφάσεις. Αυτό είναι ένα δύσκολο έργο για πολλούς διαφορετικούς λόγους, συμπεριλαμβανομένης της ασάφειας της ανθρώπινης γλώσσας και της ανάγκης τα νομικά πρότυπα να είναι ευέλικτα και εξαρτώμενα από τα γεγονότα. Παρά τις προκλήσεις αυτές, τα κυβερνητικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις παγκοσμίως βασίζονται όλο και περισσότερο σε διαμορφωμένους κανόνες συγκεκριμένων γνωσιολογικών τομέων (όπως της υγειονομικής περίθαλψης και των φορολογικών ή οικονομικών κανονισμών) για μια αυτοματοποιημένη ή ημι-αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων (π.χ. ειδικά εργαλεία λογισμικού για τη φορολογία, λογιστική και αξιολόγηση πιστωτικού βαθμού).
Η τρίτη φάση περιλαμβάνει την ενσωμάτωση των κανόνων δικαίου στον κώδικα αφενός και την εμφάνιση ρυθμίσεων με κώδικα αφετέρου. Με τη διαδεδομένη ανάπτυξη του Διαδικτύου, αναδύθηκαν νέες μορφές ρύθμισης, οι οποίες βασίζονται όλο και περισσότερο στη μη δεσμευτική νομοθεσία (δηλαδή σε συμβατικές συμφωνίες και τεχνικούς κανόνες) για τη ρύθμιση των συμπεριφορών. Καθώς όλο και περισσότερες από τις αλληλεπιδράσεις μας διέπονται από το λογισμικό, βασιζόμαστε όλο και περισσότερο στην τεχνολογία όχι μόνο ως βοήθεια στη λήψη αποφάσεων αλλά και ως μέσο άμεσης επιβολής κανόνων. Έτσι, το λογισμικό καταλήγει να ορίζει τι μπορεί ή δεν μπορεί να γίνει σε ένα συγκεκριμένο ηλεκτρονικό περιβάλλον συχνότερα από το εφαρμοστέο δίκαιο και συχνά πολύ πιο αποτελεσματικά. Αυτό, ο Joel Reidenberg (1998) ονόμασε ως Lex Informatica - μια έννοια που στη συνέχεια διαδόθηκε ως “ο Κώδικας είναι νόμος” (Code is law) από τον Lawrence Lessig (1999).

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Wintermute

Σημειώσεις

1 - “Blockchain technology as a regulatory technology: From code is law to law is code
[ επιστροφή ]

κορυφή