Cyborg
Cyborg #13 - 10/2018

#14 - 02/2019

singularity: τεχνολογικός φετιχισμός και πολιτική οικονομία στον 21ο αιώνα

Η έννοια της “μοναδικότητας” (singularity) αναφέρεται στη στιγμή όπου η εξέλιξη της τεχνολογίας θα καταλήξει να παράγει μια τεχνητή υπερ-ευφυΐα, η οποία θα επιφέρει αδιανόητες αλλαγές στον ανθρώπινο πολιτισμό. Ορισμένοι μελλοντολόγοι μάλιστα, όπως ο Ρέι Κούρτσγουεϊλ της Google, προβλέπουν ότι αυτή η κοσμογονική μεταβολή θα συμβεί στο προσεχές μέλλον - ακόμα και πριν από τα μέσα του 21ου αιώνα...

Μ’ αυτόν τον σύντομο και ασαφή τρόπο ο επιμελητής της έκδοσης για το “singularity summit” [1Γιάννης Παλαιολόγος, στην εισαγωγή της ειδικής ένθετης 34σέλιδης έκδοσης της εφημερίδας “καθημερινή”, στις 23 Σεπτέμβρη 2018. Το “συνέδριο μοναδικότητας” στην Αθήνα έγινε στις 19 και 20 Νοέμβρη 2018.] που έγινε στην Αθήνα στα μέσα του περασμένου Νοέμβρη ξεμπέρδεψε με μια χούφτα ζητήματα που δεν είναι δα και της μόδας σε ότι αφορά το “γενικό ενδιαφέρον”. Μηχανική ευφυία, εξαφάνιση / αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας (συμπεριλαμβανόμενης, κυρίως πια, της διανοητικής) από ρομποτικές μηχανές, δυνατότητα των μηχανών να “αυτο-αναπαράγονται” βελτιωνόμενες: να τι θα μπορούσε να προκαλέσει δέος κάτω απ’ τον τίτλο “singularity”.
Όλα αυτά μοιάζουν “μαγικά” (απωθητικά ή ελκυστικά είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος) σε πληθυσμούς που φοβούνται ακόμα το ηλεκτρικό ρεύμα (μια τεχνική εφεύρεση του 19ου αιώνα, σε μαζική χρήση στο μεγαλύτερο μέρος του 20ου) ή δεν ξέρουν πως δουλεύει και πως επισκευάζεται μια κοινή βρύση. Και μαγικά θα παραμείνουν. Όχι, μόνο, επειδή η δουλειά του προφήτη (“μελλοντολόγου” πιο κομψά) είναι μια δουλειά που απέφερε πέρα απ’ τα προς το ζην και αυξημένο κύρος πάντα σε ασταθείς ή/και μεταβατικές περιόδους της ιστορίας των ανθρώπινων κοινωνιών: ο προφήτης είναι από πολλές απόψεις μάγος, που πρέπει να προστατεύει τα επαγγελματικά του “μυστικά” (ακόμα κι αν συνοψίζονται σε ένα: την αυθαιρεσία!)... Αλλά επειδή, κυρίως, τα γνωστά από κοινωνική άποψη κατορθώματα της 3ης βιομηχανικής (λίγα μέσα στο σύνολό τους) έχουν ήδη στρώσει τους δρόμους της μαζικής τεχνο-μάγευσης.

Παράδοξο ή όχι και η έννοια της singularity κατάγεται απ’ τον 19ο αιώνα. Ο James Maxwell, γνωστός σκωτσέζος φυσικός (ανάμεσα στα υπόλοιπα, για την διατύπωση της κλασσικής θεωρίας για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία) ονόμασε μοναδικότητα την στιγμή που σε ένα δυναμικό σύστημα μια μικρή αλλαγή σε κάποιον παράγοντα προκαλεί ένα (δυσανάλογα) μεγάλο αποτέλεσμα. Ο Maxwell μιλούσε για τα μη γραμμικά, όχι αυστηρά ντετερμινιστικά προσδιορισμένα συστήματα. Η αρκετά μεταγενέστερη θεωρία του χάους έχει ασχοληθεί με το ίδιο: τις αλυσιδωτές μεγάλες αλλαγές που μπορεί να προκληθούν από μια μικρή (συχνά μη παρατηρήσιμη) αιτία. Κάθε φορά που βράζετε νερό γίνεσθε μάρτυρες μιας singularity: είναι η στιγμή που μια πολύ μικρή αύξηση στην θερμοκρασία του νερού αλλάζει την φυσική κατάστασή του, και από υγρό γίνεται αέριο.

Στις κοινωνικές “θεωρίες” και “επιστήμες”, όπως επίσης και στις πρακτικές ελέγχου, η θεωρία του χάους (ή, αν το προτιμάτε επειδή είναι πιο εξευγενισμένος όρος, η singularity) έχει μπει προ πολλού: οι κοινωνίες θεωρούνται μη γραμμικά, δυναμικά “συστήματα” στα οποία οι σχέσεις αιτίων - αποτελεσμάτων δεν είναι πάντοτε σαφείς. Και όπου μια “ασήμαντη αφορμή” μπορεί (τουλάχιστον θεωρητικά) να προκαλέσει πολύ έντονες κοινωνικές “ταλαντώσεις”.
Στον διαχωρισμένο κόσμο των τεχνολόγων η βασική ιδέα της singularity φαίνεται να μπήκε πλαγίως στα μέσα της δεκαετίας του ‘60. Ήταν και πάλι ένας βρετανός μαθηματικός, ο Irving John Good, που διατύπωσε την θεωρητική πρόβλεψη της “έκρηξης ευφυίας” των μηχανών. [2Ο Irving John Good (γεννήθηκε το 1916 σαν Isadore Jacob Gudak, από οικογένεια πολωνοεβραίων μεταναστών στην αγγλία) υπήρξε στενός συνεργάτης του Alan Turing, σαν ειδικός στην κρυπτογραφία, στη διάρκεια του Β παγκόσμιου. Συνέχισε να συνεργάζεται με τον Turing μέχρι την αυτοκτονία του, και στη συνέχεια μετοίκησε στις ηπα. Συνεργάστηκε με τον σκηνοθέτη Stanley Kubrick το 1968, σε ζητήματα σχετικά με την μηχανική ευφυία, στη διάρκεια των γυρισμάτων του 2001, A space Odyssey.]
Σε μια 90σέλιδη μονογραφία του το 1965 με τίτλο Εικασίες σχετικά με την πρώτη υπερ-ευφυή μηχανή [3Speculations Concerning the First Ultraintelligent Machine.] ο Good ξεκινάει ως εξής:

Η επιβίωση του ανθρώπου εξαρτιέται απ’ την έγκαιρη κατασκευή μιας υπερ-ευφυούς μηχανής.
Με σκοπό τον σχεδιασμό μιας υπερ-ευφυούς μηχανής είναι απαραίτητο να καταλάβουμε περισσότερα για τον ανθρώπινο εγκέφαλο ή την ανθρώπινη σκέψη ή και τα δύο. Στις σελίδες που ακολουθούν κάνω μια προσπάθεια να αφαιρέσω όσο περισσότερη μαγεία γίνεται απ’ το θέμα εγκέφαλος, μέσω της θεωρίας της “υποάρθρωσης”, που είναι τροποποίηση της διάσημης θεωρίας του Hebb για την άρθρωση των [νευρικών] κυττάρων. [4O καναδός νευρολόγος Donald Hebb σε βιβλίο του (1949) με τίτλο Η οργάνωση της συμπεριφοράς διατύπωσε μια θεωρία για την πλαστικότητα των συναρθρώσεων των νευρώνων σε σχέση με την μάθηση. Θεωρείται ο “πατέρας” της νευροψυχολογίας και της θεωρίας των νευρωνικών δικτύων. Συμμετείχε σε μια σειρά πειραμάτων χρηματοδοτημένων απ’ την cia για την επίτευξη “πλύσης εγκεφάλου”...]... Η θεωρία της υποάρθρωσης φωτίζει την φυσική ενσωμάτωση της μνήμης και του νοήματος, και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι και τα δύο χρειάζονται ενσωμάτωση σε μια υπερ-ευφυή μηχανή.
...
Ας ορίσουμε υπερ-ευφυή μηχανή εκείνη που μπορεί να ξεπεράσει όλες τις διανοητικές δραστηριότητες οποιουδήποτε ανθρώπου. Εφόσον ο σχεδιασμός μηχανών είναι μια απ’ αυτές τις διανοητικές δραστηριότητες, η υπερ-ευφυής μηχανή θα μπορεί να σχεδιάσει ακόμα καλύτερες μηχανές· κατά συνέπεια θα ακολουθήσει χωρίς αμφιβολία μια “έκρηξη ευφυίας” και η ανθρώπινη ευφυία θα ξεμείνει πίσω. Έτσι η πρώτη υπερ-ευφυής μηχανή θα είναι η τελευταία εφεύρεση που έκανε ποτέ ο άνθρωπος, υπό την προϋπόθεση ότι η μηχανή θα είναι αρκετά υπάκουη για να μας λέει πως θα την κρατάμε υπό έλεγχο....

Παρά αυτήν την ευφάνταστη εικασία, το ενδιαφέρον του Goof στη μονογραφία του δεν ήταν το τέλος της ανθρώπινης ευφυίας αλλά η μελέτη των νευρωνικών συνάψεων και λειτουργιών στον ανθρώπινο εγκέφαλο και η μηχανική αντιγραφή τους. Οι τεχνοειδικοί της “τεχνητής νοημοσύνης” ακολούθησαν για καιρό αυτόν τον δρόμο, μέχρι που σχετικοποίησαν την αξία της - εφευρίσκοντας άλλες λογικές “ανάπτυξης” της “νοημοσύνης” των μηχανών.
Παρότι δεν χρησιμοποίησε τον όρο “singularity”, ο ορισμός του για την “υπερ-ευφυή” μηχανή (σαν αυτήν που μπορεί να αυτο-αναπαραχθεί και να αυτο-εξελιχθεί) υπήρξε η βάση της μεταφοράς της θεωρίας δυναμικών συστημάτων στην τεχνολογική εξέλιξη. Κυρίως την μάλλον πιασάρικης (όσο και μυστηριώδους) ιδέας μιας Υπερ-Αποκάλυψης, με την μορφή της κυριαρχίας των μηχανών πάνω στον πλανήτη.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

Cyborg #14

Σημειώσεις

1 - Γιάννης Παλαιολόγος, στην εισαγωγή της ειδικής ένθετης 34σέλιδης έκδοσης της εφημερίδας “καθημερινή”, στις 23 Σεπτέμβρη 2018. Το “συνέδριο μοναδικότητας” στην Αθήνα έγινε στις 19 και 20 Νοέμβρη 2018.
[ επιστροφή ]

2 - Ο Irving John Good (γεννήθηκε το 1916 σαν Isadore Jacob Gudak, από οικογένεια πολωνοεβραίων μεταναστών στην αγγλία) υπήρξε στενός συνεργάτης του Alan Turing, σαν ειδικός στην κρυπτογραφία, στη διάρκεια του Β παγκόσμιου. Συνέχισε να συνεργάζεται με τον Turing μέχρι την αυτοκτονία του, και στη συνέχεια μετοίκησε στις ηπα. Συνεργάστηκε με τον σκηνοθέτη Stanley Kubrick το 1968, σε ζητήματα σχετικά με την μηχανική ευφυία, στη διάρκεια των γυρισμάτων του 2001, A space Odyssey.
[ επιστροφή ]

3 - Speculations Concerning the First Ultraintelligent Machine.
[ επιστροφή ]

κορυφή