Cyborg
Cyborg #13 - 10/2018

#13 - 10/2018

τι είναι τα data και σε ποιον ανήκουν;

Τα data (και η γενικευμένη, καθολική data-ποίηση) είναι το καινούργιο “χρυσάφι”, η καινούργια ατέλειωτη πρώτη ύλη του βιοπληροφορικού καπιταλισμού. Η 4η βιομηχανική επανάσταση στηρίζεται παντού στα data, στα δεδομένα: στη συγκέντρωση, στη διαχείριση και στην επεξεργασία τους, στην καπιταλιστική αξιοποίησή τους. Όλα τα αναγγελμένα θαύματα της 4ης βιομηχανικής επανάστασης, απ’ το internet of things μέχρι το cloud, απ’ την εξατομικευμένη ιατρική μέχρι την καθολική μεσολάβηση / μηχανοποίηση της καθημερινής ζωής, στηρίζονται στα ή περνάνε μέσα από τα data.

Δεν θα ήταν δυνατόν να υποτιμήσουμε αυτήν την εξέλιξη. Σ’ αυτό το τεύχος δημοσιοποιούμε μεταφρασμένο ένα πολύ πρόσφατο (21 Αυγούστου) άρθρο του Dennis Snower [*O 68χρονος αμερικάνος Dennis Snower είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία, και ερευνητής του Κέντρου Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (διεθνές think tank, θεωρούμενο “αριστερό”, με έδρα την Ουάσιγκτον).] με θέμα αυτό που ο ίδιος ονομάζει “Χειραφέτηση απ’ την ψηφιακή σκλαβιά”. Το ενδιαφέρον του άρθρου, εκτός απ’ το “κύρος” του συγγραφέα του, είναι ότι θέλει να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας “αριστερής” ιδεολογικής κατεύθυνσης σε ότι αφορά το ζήτημα “data” που, κατά την άποψή μας, είναι επικίνδυνα χειραγωγική· ενόσω μιλάει για “ελευθερία”. Ακριβώς γι’ αυτό ακολουθεί ένα δεύτερο κείμενο, δικό μας.
Χωρίς να προκαταλάβουμε περισσότερο την ανάγνωση και την γνώμη σας για το άρθρο του Snower, σημειώνουμε ότι εστιάζει:
- σ’ αυτό που ονομάζει “ψηφιακή σκλαβιά”, δηλαδή την δωρεάν παροχή των δεδομένων μας, που πρέπει να αντικατασταθεί (όπως υποστηρίζει) απ’ την δυνατότητά μας να τα πουλάμε· και
- σ’ αυτό που ονομάζει “ψηφιακή ταυτότητα”, εννοώντας την σαν την ικανή και αναγκαία μορφή της κατοχύρωσης της ατομικής μας ιδιοκτησίας πάνω στα data μας.

Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι κανένα απ’ αυτά τα δύο ζητήματα δεν είναι “χτεσινό”. Ούτε ο Snower είναι ο πρώτος ή, έστω, ο πιο διάσημος που υποστηρίζει τις θέσεις που θα διαβάσετε στη συνέχεια. Είναι κάποιος ανάμεσα σε άλλους, μέσα σε μια ευρύτερη προπαγανδιστική εκστρατεία υπέρ των big data η οποία, στο αγγλοσαξονικό κόσμο τουλάχιστον, έχει ηλικία λίγων χρόνων. Ωστόσο, επειδή διάφορες “μετρήσεις της κοινής γνώμης” δείχνουν ότι στην ηπειρωτική ευρώπη, αντίθετα απ’ ότι συμβαίνει στην αγγλόσφαιρα (ηπα, αγγλία, αυστραλία) και στην ανατολική ασία (ιαπωνία, κίνα), υπάρχει μια έντονη δυσπιστία απέναντι στα θαύματα του είδους “big data”, η προσπάθεια του Shower, έχει ίσως μια ιδιαίτερη σημασία... 

Ziggy Stardust

Cyborg 13

χειραφέτηση απ’ την ψηφιακή δουλεία

Φανταστείτε ένα νέο είδος σκλαβιάς - πείτε την σκλαβιά 2.0. Οι σκλάβοι δουλεύουν δωρεάν για τους ιδιοκτήτες τους· σαν αντάλλαγμα οι ιδιοκτήτες δίνουν στους δούλους δωρεάν φαγητό, ρούχα και στέγη. Επιπλέον - κι αυτό είναι η καινούργια προσθήκη - οι σκλάβοι είναι ελεύθεροι να εγκαταλείψουν τους ιδιοκτήτες τους όποτε θέλουν, αλλά αν φύγουν πρέπει να αφήσουν πίσω όλα τους τα υπάρχοντα, τους φίλους και τις σχέσεις τους, την υπόληψή τους και όλες τις εξωτερικές πλευρές της ταυτότητάς τους. Μια αγορά εργασίας που θα κτιζόταν πάνω σ’ αυτό το σύστημα θα μπορούσε να θεωρηθεί αποτελεσματική και δίκαιη;
Η προφανής απάντηση: Ηλίθια ερώτηση, φυσικά και όχι. Αλλά αυτή η ηλίθια ερώτηση έχει γίνει ιδιαίτερα σημαντική για όλους μας σήμερα, μιας και είμαστε σκλάβοι 2.0 στον ψηφιακό κόσμο. Δίνουμε πληροφορίες για εμάς δωρεάν. Αυτή η δωρεάν εργασία επιτρέπει στα ψηφιακά δίκτυα - τις “μεγάλες 5” (Apple, Facebook, Amazon, Google, και Microsoft) - να συσσωρεύουν μεγάλα κέρδη. Σαν αντάλλαγμα μας δίνουν δωρεάν εφαρμογές και άλλες ιντερνετικές υπηρεσίες. Είμαστε ελεύθεροι να εγκαταλείψουμε οποιοδήποτε δίκτυο στο οποίο συμμετέχουμε, αλλά αν το κάνουμε, πρέπει να τα εγκαταλείψουμε όλα σ’ αυτά τα δίκτυα - τις πληροφορίες τις σχετικές μ’ εμάς, τις επαφές μας, τη γνώμη των άλλων για εμάς, τις ψηφιακές μας ταυτότητες. Δεν έχουμε δικαίωματα ιδιοκτησίας στα data που παράγουμε, και μόνο παράγοντας τέτοια data μπορούμε να έχουμε οφέλη απ’ τα ψηφιακά δίκτυα στα οποία συμμετέχουμε. Αυτή η σχέση ανάμεσα στα ψηφιακά δίκτυα και τους χρήστες τους είναι η ψηφιακή δουλεία 2.0.

Ένα αναποτελεσματικό και άδικο σύστημα

Αυτό το σύστημα είναι αναποτελεσματικό, αφού οι αγορές δεν μπορούν να παράξουν αποτελεσματικότητα όταν η ανταλλαγή εμπορευμάτων - πληροφορίες ιδιωτών έναντι κάποιων υπηρεσιών στο διαδίκτυο - είναι δωρεάν. Είναι το ανάλογο των παλιών σκλάβων που προσέφεραν δωρεάν εργασία με αντάλλαγμα δωρεάν φαγητό, ρούχα και στέγη. Δεν υπάρχει φυσικά καμία εγγύηση ότι η οριακή αξία των δωρεάν υπηρεσιών ίντερνετ που λαμβάνει ο καθένας είναι ίση με την οριακή αξία των πληροφοριών που δίνει για τον εαυτό του. Το αντίθετο. Έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι η αξία των πληροφοριών που δίνουν οι χρήστες στους ιδιοκτήτες των δικτύων είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ την αξία των υπηρεσιών που λαμβάνουν δωρεάν - όπως ακριβώς η οριακή αξία της εργασίας των σκλάβων ξεπερνούσε κατά πολύ την οριακή αξία του φαγητού, των ρούχων και της στέγης που έπαιρναν σαν αντάλλαγμα. Οι άνθρωποι με αναβαθμισμένα προσόντα στην παραγωγή data δεν έχουν κίνητρο να αξιοποιήσουν τα ταλέντα τους αν τα δεδομένα που δίνουν είναι δωρεάν. Τα χωρίς κόστος data, απ’ την άλλη, δεν δίνουν κανένα κίνητρο στην ανάπτυξη ικανοτήτων που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις ιντερνετικές υπηρεσίες.
Αυτά τα είδη αναποτελεσματικότητας γίνονται ανεκτά απ’ τους παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών, επειδή αυτά που χάνουν εξαιτίας τους τα κερδίζουν με το παραπάνω μέσω της δύναμης που αποκτούν στην αγορά μέσω της ψηφιακής σκλαβιάς 2.0. Ο Hal Varian, ο επικεφαλής οικονομολόγος της google, υποστηρίζει ότι τα data σήμερα είναι άφθονα και, κατά συνέπεια, σχεδόν χωρίς αξία, την ίδια στιγμή που οι σχεδιαστές των δικτύων είναι λίγοι και, κατά συνέπεια, παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της αξίας στις ψηφιακές υπηρεσίες. Αυτός ο ισχυρισμός είναι αυτοαναφορικός. Είναι ανάλογος με το να υποστηρίζε κανείς ότι η δουλειά των σκλάβων, στην κορύφωση της σκλαβιάς, ήταν άφθονη και ότι το μεγαλύτερο μέρος της αξίας παραγόταν απ’ τους σχεδιαστές των καλλιεργειών όπου οι σκλάβοι δούλευαν. Είναι αδύνατο να υπολογιστεί η οριακή συμβολή των παρόχων δεδομένων και των σχεδιαστών των ψηφιακών δικτύων όταν η μία απ’ αυτές τις ομάδες δουλεύει δωρεάν. Επιπλέον, όπως σημειώνουν οι Posner και Weyl (2018), δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η οριακή αξία των δεδομένων που παράγονται απ’ τους χρήστες των δικτύων πέφτει όταν αυξάνει η ποσότητά τους, με δεδομένο ότι αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστούν αλγόριθμοι για όλο και πιο σύνθετα θέματα (όπως η αναγνώριση προσώπου και συναισθημάτων, καθώς και οι προβλέψεις συμπεριφορών και συνειδήσεων).
Εκτός από αναποτελεσματικό το σύστημα είναι και άδικο, αφού οι ιδιοκτήτες των ψηφιακών δικτύων κατέχουν συντριπτική εξουσία. Είναι ιδιοκτήτες της πρόσβασης στα ψηφιακά δεδομένα στα οποία στηρίζονται οι χρήστες, σχεδόν όπως οι παλιοί ιδιοκτήτες σκλάβων ήταν ιδιοκτήτες της πρόσβασης και στις βασικές τους ανάγκες. Το γεγονός ότι οι ιδιοκτήτες σκλάβων έδιναν κάτι με αξία στους σκλάβους τους δεν έκανε την ανταλλαγή δίκαιη. Οι ιδιοκτήτες σκλάβων ήταν σε θέση να ασκούν την εξουσία τους στην αγορά για το δικό τους όφελος, όπως κάνουν σημερα οι ιδιοκτήτες των ψηφιακών δικτύων.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Σημειώσεις

* O 68χρονος αμερικάνος Dennis Snower είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία, και ερευνητής του Κέντρου Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (διεθνές think tank, θεωρούμενο “αριστερό”, με έδρα την Ουάσιγκτον).
[ επιστροφή ]

κορυφή