Cyborg
Cyborg #13 - 10/2018

#13 - 10/2018

για την (καθόλου άναρχη) δομή του διαδικτύου

«Το ζήτημα δεν είναι ότι οι νόμοι δεν έχουν ισχύ, αλλά ότι το έθνος-κράτος δεν έχει ισχύ. Δεν είναι δυνατό να ρυθμιστεί το διαδίκτυο.» Χρονολογία: μέσα της δεκαετίας του 90, όταν το διαδίκτυο βρισκόταν σε φάση απογείωσης και εξάπλωσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Φορέας της δήλωσης: ο Νίκολας Νεγκροπόντε, ιδρυτής του περίφημου Media Lab του πανεπιστημίου του MIT και θεωρούμενος ως ένας εκ των γκουρού των νέων τεχνολογιών. Όπως τόσες και τόσες άλλες παρόμοιες κι έμπλεες αισιοδοξίας δηλώσεις της εποχής εκείνης, έτσι κι αυτή αποδείχτηκε εν τέλει εντυπωσιακά άστοχη και πλέον χρησιμοποιείται στις σχετικές με το διαδίκτυο συζητήσεις, ενίοτε με κάποιες δόσεις νοσταλγίας, ως τυπικό δείγμα λανθασμένης πρόβλεψης, προερχόμενης από μια εποχή αφέλειας. Το γεγονός ότι οι (υποτίθεται) καθ’ ύλην αρμόδιοι περί τεχνολογικών ζητημάτων είναι ακριβώς αυτοί που υποπίπτουν τόσο συστηματικά σε τέτοιου είδους λάθη θα «έπρεπε» να έχει ήδη διμιουργήσει εκείνη την κοινωνική μνήμη που θα τους αντιμετώπιζε και ως κατ’ εξοχήν αναρμόδιους να μιλήσουν για ο,τιδήποτε υπερβαίνει τα στενά όρια των εργαστηρίων τους. Όμως η μνήμη δεν είναι το δυνατό χαρτί των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. 

Το ευτύχημα για τέτοιες περιπτώσεις ειδικών είναι ότι έχουν μια συνείδηση αρκετά ελαστική ώστε να τους επιτρέπει να ελίσσονται και να αναδιπλώνονται όποτε η πραγματικότητα αποδεικνύεται λίγη σε σχέση με τις φαντασιώσεις τους. Ο Jerry Yang, ιδρυτής και πρώην CEO της Yahoo, αποτελεί μια τέτοια περίπτωση. Το 2000, όταν η Yahoo είχε ακόμα την αίγλη που σήμερα έχει η Google, ο Yang έλαβε μια κλήση από τα γαλλικά δικαστήρια που καλούσε την Yahoo να λάβει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να αποτρέψει την πρόσβαση εντός της γαλλικής επικράτειας σε σελίδες νεο-ναζιστικού περιεχομένου που φιλοξενούσε στους σέρβερ της. Η πρώτη αντίδραση του Yang κινήθηκε στις ιδεολογικές γραμμές που είχε χαράξει ο Νεγκροπόντε: το διαδίκτυο είναι εκ της φύσεως του «άναρχο» και δεν μπορεί να ρυθμιστεί επειδή έτσι επιτάσσει κάποιος δικαστικός φετφάς. Μετά από μια όχι μακροχρόνια δικαστική διαμάχη (όπου αποδείχτηκε ότι είναι όντως δυνατός ο γεωγραφικός εντοπισμός των χρηστών, σε αντίθεση με όσα ισχυριζόταν η εταιρεία) η Yahoo αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί. Όχι μόνο συμμορφώθηκε με τις απαιτήσεις του γαλλικού κράτους, αλλά λίγα μόλις χρόνια αργότερα θα συνεργαζόταν άμεσα και με το κινέζικο για τον εντοπισμό διαφωνούντων δημοσιογράφων. Το δυστύχημα για όσους δεν έχουν επενδυμένα συμφέροντα που να περιστρέφονται γύρω από το διαδίκτυο και τις τεχνολογίες του – δηλαδή, για τους «απλούς χρήστες» του – είναι ότι οι σχετικές συζητήσεις γίνονται στη βάση μιας εντυπασιακά ογκώδους και βαθειάς άγνοιας σχετικά με τη δομή του. Καθόλου αναπάντεχα επομένως, καταλήγουν να είναι συζητήσεις αφορητά κενές περιεχομένου, κολυμπώντας μέσα σε ένα χάος διαρκώς ανακυκλούμενων ιδεολογημάτων, εμπνευσμένων από τεχνοφετιχιστικές αντιλήψεις που εκλαμβάνουν τις επιθυμίες τους ως πραγματικότητα… για να συντριφτούν  με συνοπτικές διαδικασίες όταν φτάνει η στιγμή να αναμετρηθούν με αυτή την πραγματικότητα.

Αν λάβει κανείς υπόψιν του το γεγονός ότι η δομή και η λειτουργία του διαδικτύου δεν είναι καθόλου δύσκολο να περιγραφούν και να γίνουν κατανοητές, έστω στις αδρές τους γραμμές, τότε αυτή η άγνοια δεν μπορεί παρά να είναι, εν μέρει τουλάχιστον, κατευθυνόμενη- όπως εξάλλου συμβαίνει κατά κόρον και με τόσες άλλες επιστημονικές και τεχνολογικές έννοιες που, παρότι προσιτές ως προς τη βασική τους σύλληψή, περιβάλλονται τελικά την άλω ενός οιονεί μυστικισμού. Στην απλούστατη ερώτηση «τι είναι τελικά το διαδίκτυο;», η καλύτερη απάντηση στην οποία μπορεί να ελπίζει κανείς, συχνά ακόμα και από υποτιθέμενα ειδικούς, είναι ότι πρόκειται για ένα κατανεμημένο δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ υπολογιστών. Από τέτοιες απλοϊκές απαντήσεις προέρχονται και τα συναφή ιδεολογήματα περί αποκεντρωμένης κι επομένως άναρχης δομής του διαδικτύου. Όμως το διαδίκτυο, παρότι έχει όντως κάποια στοιχεία αποκέντρωσης, έχει και πολλά άλλα: όπως μια ιεραρχία με εν πολλοίς αφανείς πρωταγωνιστές στην κορυφή της. Και κάτι ακόμα. Δεν υπάρχει ένα διαδίκτυο που απλά πέρασε από μια πειραματική αρχική φάση για να λάβει τελικά την σημερινή του μορφή, όπως λίγο – πολύ την ξέρουν(;) όλοι. Έχει υποστεί μια σειρά σημαντικών δομικών αναδιαρθρώσεων· αναδιαρθρώσεις οι οποίες ήταν συναρθρωμένες με ευρύτερες κοινωνικές και (γεω-)πολιτικές πιέσεις. Μία απο αυτές λαμβάνει χώρα ακριβώς αυτή τη στιγμή – αν δεν έχει ήδη ολοκληρωθεί κιόλας. Τα απόνερα αυτής της τεκτονικής μετατόπισης γίνονται αισθητά τα τελευταία χρόνια μέσω των διαφόρων «σκανδάλων» σχετικά με την έκταση των κάθε είδους τεχνικών παρακολούθησης κι επιτήρησης, συνοδεύομενων από ένα αίσθημα απαγοήτευσης για την εποχή της αθωότητας που χάνεται. Όμως αυτή η καφικά επαναλαμβανόμενη απογοήτευση είναι η μοίρα όσων γυρνάνε γύρω από τον «πύργο» του διαδικτύου, αντιμετωπίζοντας τους κάθε είδους ειδικούς ως επίφοβους κλειδοκράτορες. Ώρα για μια ματιά στα ενδότερα, λοιπόν. [1Για να μην κουράζουμε με συνεχείς παραπομπές, παραθέτουμε εδώ ορισμένες πηγές απ’ όπου αντλήσαμε υλικό: «Computer: a History of the Information Machine», Campbell-Kelly, Aspray, Ensmenger, Yost, Westview Press, 2014, «Inventing the Internet», Abbate, MIT Press, 1999, «Access controlled: the shaping of power, rights, and rule in cyberspace», Deibert, Palfrey, Rohozinski, Zittrain (ed.), MIT Press, 2010, «Who controls the Internet?: illusions of a borderless world», Goldsmith, Wu, Oxford University Press, 2006, «Computer networking: a top-down approach», Kurose, Ross, Pearson, 2013. Το τελευταίο είναι τεχνικής φύσης.]

1η φάση: εν αρχή ην το ARPANET

Είναι μάλλον γνωστό ότι οι τεχνολογίες δικτύωσης γεννήθηκαν μέσα από τις έρευνες της διαβόητης ARPA, της υπηρεσίας έρευνας του αμερικανικού πενταγώνου.  Αυτό που ίσως δεν είναι τόσο γνωστό είναι ότι το αρχικό κίνητρο για επενδύσεις σε τέτοιες τεχνολογίες δεν ήταν αμιγώς στρατιωτικής φύσης. Κατά τη διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου οι πρώτοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές είχαν καταφέρει να «αποδείξουν» τη χρησιμότητά τους στην εκτέλεση επιστημονικών υπολογισμών σε μαζική κλίμακα και μετά το τέλος του είχαν αρχίσει να εφαρμόζονται και σε ερευνητικά πεδία εκτός του καθαρά στρατιωτικού. Μπαίνοντας στη δεκαετία του 1960 όμως, εμφανίστηκε ένα σοβαρό οικονομικό πρόβλημα διαχείρισης πόρων για την ARPA. Ο θερμός πόλεμος μπορεί να είχε τελειώσει, όμως είχε αφήσει ως κληρονομιά ένα νέο μοντέλο διεξαγωγής της επιστημονικής έρευνας το οποίο, στις βασικές του γραμμές, επιβιώνει μέχρι σήμερα: αντί η τεχνολογική έρευνα να διεξάγεται με βάση τις κυμαινόμενες διαθέσεις κάποιων εταιρειών ή μεμονωμένων εφευρετών και η βασική έρευνα να είναι το προνόμιο κάποιων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, έγιναν στρατηγικός τομέας επένδυσης πόρων από το ίδιο το κράτος  ώστε να αποτελέσουν αιχμή του δόρατος για σκοπούς τόσο καπιταλιστικής ανάπτυξης όσο και γεωπολιτικής επέκτασης. Η εποχή της λίγο – πολύ ελεύθερης επιστημονικής δραστηριότητας είχε τελειώσει· όμως είχε ξεκινήσει η εποχή των μεγάλων κονδυλίων και της μαζικής, γραφειοκρατικής παραγωγής τεχνοεπιστημόνων. Ως καίριος βραχίονας αυτού του νέου ερευνητικού μοντέλου, η ARPA είχε αναλάβει τη χρηματοδότηση αρκετών υπολογιστικών κέντρων σε διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια και ιδρύματα. Το πρόβλημα που ανέκυψε τελικά ήταν η συνεχής πίεση προς την ARPA για καινούρια υπολογιστικά μηχανήματα, το κόστος των οποίων ήταν ακόμα εκείνη την εποχή τεράστιο. Αντί να ενδώσει σε αυτή την πίεση, η ARPA επέλεξε έναν διαφορετικό δρόμο: την ανάπτυξη τεχνολογιών δικτύωσης αυτών των υπερ-υπολογιστών ώστε να διαμοιράζονται οι πόροι τους και να έχουν απομακρυσμένη πρόσβαση σε αυτούς ακόμα και όσοι ερευνητές δεν είχαν άμεση, φυσική πρόσβαση· μια απολύτως λογική προσέγγιση από την άποψη της καπιταλιστικής διαχείρισης, ειδικά εφόσον αυτοί οι πανάκριβοι υπολογιστές απλώς παρέμεναν αδρανείς για μεγάλα διαστήματα χρόνου.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Separatrix

Χάρτης υποβρυχίων καλωδίων internet

Οι υποβρύχιες καλωδιώσεις του internet - χάρτης του 2018.

Σημειώσεις

1 - Για να μην κουράζουμε με συνεχείς παραπομπές, παραθέτουμε εδώ ορισμένες πηγές απ’ όπου αντλήσαμε υλικό: «Computer: a History of the Information Machine», Campbell-Kelly, Aspray, Ensmenger, Yost, Westview Press, 2014, «Inventing the Internet», Abbate, MIT Press, 1999, «Access controlled: the shaping of power, rights, and rule in cyberspace», Deibert, Palfrey, Rohozinski, Zittrain (ed.), MIT Press, 2010, «Who controls the Internet?: illusions of a borderless world», Goldsmith, Wu, Oxford University Press, 2006, «Computer networking: a top-down approach», Kurose, Ross, Pearson, 2013. Το τελευταίο είναι τεχνικής φύσης.
[ επιστροφή ]

κορυφή