Cyborg
Cyborg #11 - 2/2018

#11 - 02/2018

μετά το ίντερνετ: cloud computing, big data και internet of things

Vincent Mosco*Ο Vincent Mosco είναι καθηγητής κοινωνιολογίας στο καναδικό πανεπιστήμιο Queen’s και καθηγητής επικοινωνιών στο πανεπιστήμιο Fudan, στη Σαγκάη. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Les Enjeux de l’information et de la communication, νο 18, το 2016.

εισαγωγή

Στις 12 Μάρτη του 2014, η Google κάλεσε τον κόσμο να γιορτάσει την επέτειο των 25 χρόνων του internet, που γεννήθηκε, κατά την άποψη της εταιρείας, όταν δημοσιοποιήθηκε το πρώτο πρόγραμμα πλοήγησης (browser). Αν και οι πρώιμες δικτυακές επικοινωνίες χρονολογούνται απ’ το 1969, μόνο όσοι είχαν υψηλού επιπέδου τεχνικές δυνατότητες μπορούσαν να τις δουν. Με την δημιουργία των προγραμμάτων προλήγησης, το internet άνοιξε σε πολύ περισσότερους χρήστες· και η google, με την βοήθεια των αρχικών κυβερνητικών επενδύσεων σ’ αυτήν, ξεκίνησε - για να γίνει μια απ’ τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο. Το 1993 το internet ήταν πια τόσο διαδεδομένο ώστε το περιοδικό New Yorker είχε την ιδέα να δημοσιοποιήσει ένα σκίτσο που παραμένει, από τότε, το αρχείο με τις περισσότερες δικτυακές επισκέψεις για το περιοδικό. Έδειχνε έναν σκύλο να κάθεται μπροστά απ’ την οθόνη ενός υπολογιστή και να λέει σ’ έναν άλλο “στο internet κανείς δεν ξέρει ότι είσαι σκυλί”.

Cyborg 11

Την ώρα που ο κόσμος της τεχνολογίας γιόρταζε την ενηλικίωση του internet, το “Επόμενο Internet” προχωρούσε απ’ την βρεφική του κατάσταση. Η Google το γνωρίζει καλά αυτό, όπως φάνηκε σε μια συνέντευξη του 2015, όταν ο επικεφαλής του τμήματος ερευνών της επιχείρησης δήλωσε ότι η μηχανή αναζήτησης, που συνέβαλε καθοριστικά στον προσδιορισμό του internet, ήταν πια ένα σύστημα “κληρονομιά” (ευφημισμός του “ακόμα χρήσιμο αλλά προορισμένο να καταλήξει σύντομα στον σκουπιδοντενεκέ”). Τώρα η Google, μαζί με άλλες μεγάλες εταιρείες και μικρές startups, ελπίζει να αναπτύξει νέες μορφές μηχανών αναζήτησης φιλικών προς την φορητότητα, που να ταιριάζουν με το Επόμενο Internet.

Θα έδειχνε θράσος το να διατυπώσουμε κάποια ακριβή πρόβλεψη γι’ αυτό το νέο επίπεδο του ψηφιακού κόσμου, αλλά είναι εύλογο το να συμπεράνουμε ότι το Επόμενο Internet θα αναστατώσει τον κόσμο πολύ περισσότερο απ’ ότι το παλιότερο αδελφάκι του. Το Επόμενο Internet απέχει απ’ το να έχει μορφοποιηθεί πλήρως και ακόμα κουβαλάει μερικά απ’ τα χαρακτηριστικά εκείνου που γεννήθηκε το 1989. Αλλά μεγαλώνει γρήγορα και δημιουργεί προκλήσεις στην οπτική των αρχικών εμπνευστών του για έναν ψηφιακό κόσμο δημοκρατικό, αποκεντρωμένο και πλουραλιστικό. Το Επόμενο Internet ενοποιεί τρία ήδη διασυνδεδεμένα συστήματα: το cloud computing, την τεχνολογία ανάλυσης των big data και το internet of things. Υπόσχεται σε επιχειρήσεις και κυβερνήσεις κεντροποιημένη αποθήκευση δεδομένων και υπηρεσίες από τεράστια ψηφιακά εργοστάσια που επεξεργάζονται και αναλύουν μαζικές ροές πληροφοριών που συγκεντρώνονται από δικτυωμένους αισθητήρες σε κάθε συσκευή κατανάλωσης, βιομηχανίας και παροχής υπηρεσιών, καθώς και στα ζωντανά σώματα. Δημιουργεί όμως και σημαντικές προκλήσεις για το περιβάλλον, την ιδιωτικότητα και την εργασία.

το Επόμενο Internet: θεμελειώδεις αρχές

cloud computing

Η λαμπρότητα του αυθεντικού internet ήταν ότι υποδείκνυε την δυνατότητα ενός αποκεντρωμένου κόσμου συγκροτημένου από servers που θα επικοινωνούσαν ο ένας με τον άλλο διασυνδέοντας έτσι τους χρήστες τους μέσω απλών και καθολικών προδιαγραφών του software. Αυτό άρχισε να αλλάζει με την ανάπτυξη του cloud computing, που συνιστά το πρώτο δομικό στοιχείο του Επόμενου Internet. Το cloud είναι ένα σύστημα αποθήκευσης, επεξεργασίας και διανομής δεδομένων, εφαρμογών και software μέσα απ’ την χρήση απομακρυσμένων μεταξύ τους υπολογιστών, που παρέχουν υπηρεσίες πληροφορικής on demand, με κάποιο αντίτιμο. Οικεία παραδείγματα είναι το gmail της Google, η online εταρεία ψηφιακής αποθήκευσης dropbox και το office της Microsoft που παρουσιάζει αυξητική τάση στην διανομή του πολύ πλατειά χρησιμοποιούμενου επεξεργαστή της για κείμενα, μέσω του cloud, έναντι μιας μηνιαίας χρέωσης.

Το cloud επιτρέπει σε επιχειρήσεις, κυβερνητικές υπηρεσίες και ιδιώτες να μετακινήσουν τα δεδομένα τους από ορατούς ή/και προσωπικούς υπολογιστές σε μεγάλα κέντρα δεδομένων που έχουν δημιουργηθεί σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Αυτό που εμφανίζεται σαν περιορισμός του χώρου ψηφιακών αποθηκεύσεων μέσω cloud, έχει ανοίξει ήδη τον δρόμο σε επιχειρήσεις που μεγαλώνουν πολύ γρήγορα βγάζοντας κέρδη απ’ τις χρεώσεις αποθήκευσης, από υπηρεσίες που παρέχονται online και απ’ την πώληση των δεδομένων των πελατών τους σε επιχειρήσεις που διαφημίζουν προϊόντα και υπηρεσίες. Οι μηχανισμοί κρατικής επιτήρησης όπως η nsa και η cia δουλεύουν επίσης σε συνεργασία με τις εταιρείας του cloud, όπως η Amazon, για να εξυπηρετήσουν τις απαιτήσεις τους για ασφάλεια και επιτήρηση. Αυτό που στη θεμελίωση του αυθεντικού internet ήταν μια δομή διάσπαρτων server έχει εξελιχθεί σ’ ένα κεντροποιημένο, παγκόσμιο σύστημα κέντρων δεδομένων (data center) που το καθένα περιλαμβάνει δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες συνδεδεμένων μεταξύ τους servers, που τους χειρίζονται βασικά ιδιωτικές επιχειρήσεις και κρατικές υπηρεσίες του στρατού και της επιτήρησης. Το γνωστό επιστημονικό περιοδικό nature έδειξε πολύ καθαρά την πρακτική διαφορά ανάμεσα στο αυθεντικό internet και σ’ εκείνο που βασίζεται στο cloud όταν κάλεσε την κυβέρνηση των ηπα να καθιερώση ένα cloud commons για βιολογικές έρευνες, ειδικά στη γενετική. Έκανε αυτήν την έκκληση επειδή η έρευνα σε μεγάλα κέντρα δεδομένων είναι κατά πολύ ευκολότερη και γρηγορότερη όταν γίνεται στο cloud απ’ ότι μέσω servers που είναι εγκατεστημένοι στα ερευνητικά κέντρα των πανεπιστημίων. Πρόκειται για χρονική διαφορά ενός project της τάξης 6 εβδομάδων μέσω cloud έναντι 6 μηνών μέσω του παλιού internet.

Cyborg 11

Πυροδοτημένο από έναν τέτοιο εκρηκτικό πολλαπλασιασμό των ψηφιακών ερευνητικών δυνατοτήτων, κι ακόμα περισσότερο από μια μαζική διαφημιστική εκστρατεία για να πεισθούν άτομα και οργανισμοί να μετακομίσουν στο cloud, συμπεριλαμβανόμενων ακριβών διαφημίσεων στον τελικό του super bowl του 2011, το cloud είναι πια οικείο στους περισσότερους χρήστες του internet. Έτσι δικαιολογείται το να πούμε ότι αν το σκίτσο του New Yorker με τα σκυλιά εικονογράφησε την γέννηση του internet, τότε το επόμενο που εικονογραφεί την ιντερνετική αλλαγή είναι εκείνο που συνόδευε την διαφήμιση του περιοδικού για το 2012, που δείχνει ένα λυπημένο μικρό μαθητή να λέει στη δασκάλα του “το cloud έφαγε τα μαθήματά μου”.

Το cloud μοιάζει περισσότερο με εργοστάσιο δεδομένων παρά με αποθήκη, επειδή επεξεργάζεται τα δεδομένα για να παράξει υπηρεσίες όπως η διαφήμιση, η λογιστική, οι σχέσεις με τους πελάτες, ή νομικές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Αυτό κάνει εταιρείες και κυβερνητικές υπηρεσίες συνεταίρους στην παροχή υπηρεσιών, μαζί με τις επιχειρήσεις που είναι οι ιδιοκτήτες και ελέγχουν τα κέντρα δεδομένων. Αποτελεί επίσης ένα σημαντικό βήμα προς ένα κεντροποιημένο, παγκόσμιο και πλήρως εμπορευματοποιημένο internet. Οι βασικοί πάροχοι του cloud είναι ήδη μεγάλες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων ήδη γνωστών ονομάτων όπως η Amazon (ήδη, μακράν η μεγαλύτερη επιχειρήση στο cloud), Microsoft, Ibm και Google. Μέσω συμφωνιών παροχής υπηρεσιών οι περισσότερες απ’ αυτές είναι ήδη ενοποιημένες σε μεγάλο βαθμό με τους στρατιωτικούς και αστυνομικούς βραχίονες της κυβέρνησης. Η Amazon, για παράδειγμα, πουλάει αποθηκευτικό χώρο και υπηρεσίες μέσω cloud τόσο στην cia (μέσω ενός συμβολαίου 600 εκατομμυρίων δολαρίων) όσο και στην nsa (υπηρεσία εθνικής ασφάλειας). Εν τω μεταξύ κυβερνητικές υπηρεσίες που απαιτούν τα καλύτερα δυνατά επίπεδα ασφάλειας φτιάχνουν τα δικά τους cloud, όπως η nsa, που εγκαινίασε το 2015 ένα απ’ τα μεγαλύτερα στον κόσμο σε μια απομακρυσμένη ορεινή περιοχή στο Utah.

big data

Οι τεχνικές ανάλυσης των big data αποτελούν το δεύτερο σκέλος του Επόμενου Internet. Παρά τον πολλαπλασιασμό νέων ονομάτων, όπως επιστήμη των δεδομένων, που τροφοδοτούν τον ενθουσιασμό για τα big data, δεν υπάρχουν πολλά πράγματα που ένας κοινωνιολόγος θα θεωρούσε καινότομα σ’ αυτήν την ιστορία. Γενικά αφορά την συγκέντρωση μεγάλων, συχνά μαζικών και πάντα διαρκώς συγκεντρώσιμων ποσοτικών δεδομένων, και την εξέταση των ιδιαίτερων τρόπων συσχέτισής τους, με σκοπό να εξαχθούν συμπεράσματα για προηγούμενες συμπεριφορές και τάσεις, και να γίνουν προβλέψεις για τις μελλοντικές.
Η Facebook, για παράδειγμα, συγκεντρώνει τα δεδομένα που προκύπτουν απ’ τους σχεδόν 1,3 δισεκατομμύρια χρήστες της και συσχετίζει τα likes που προκύπτουν για οτιδήποτε, σχετικά με διασημότητες, εταιρείες και πολιτικούς, για να συμπεράνει περί των απόψεων για την κοινωνία, τα εμπορεύματα και λοιπά. Αυτό επιτρέπει στην επιχείρηση να δημιουργεί προφίλ των χρηστών της που στη συνέχεια τα πουλάει σε διαφημιστές που αποκτούν έτσι τη δυνατότητα να στοχεύουν στους χρήστες του Facebook με εξατομικευμένες διαφημίσεις που στέλνονται στις σελίδες τους στο Facebook. Η Google κάνει ακριβώς το ίδιο για τα θέματα αναζήτησης και για το περιεχόμενο του gmail, και η Amazon δημιουργεί προφίλ των χρηστών της βασισμένο στο ψάξιμο και στις αγορές μέσω του site της. Δεδομένων των περιορισμών στην ανάλυση συσχετισμένων ποσοτικών δεδομένων, ειδικά δεδομένης της απουσίας συμφραζόμενων, θεωρίας και υποκειμενικότητας (τα ποιοτικά δεδομένα είτε αγνοούνται είτε μεταφράζονται δύσκολα σε αριθμούς), αυτού του είδους οι αναλύσεις δεν είναι πάντα ακριβείς. Τα περιστατικά των αποτυχιών των big data, σε πρότζεκτ όπως οι προβλέψεις για την εποχική γρίπη ή η δημιουργία μοντέλων για τον σχεδιασμό της οικονομικής ανάπτυξης, πολλαπλασιάζονται. Όπως πολλαπλασιάζονται και οι ευκαιρίες να γίνονται σκόπιμες κατεργαριές στη χρήση τους, με σκοπό το κέρδος. Ωστόσο για απλά ερωτήμτα, του είδους ποια είναι τα likes και τα dislikes στο χ ή το ψ δημογραφικό σύνολο, ή για την εξαγωγή συμπερασμάτων για τους χρήστες με βάση τις φιλίες τους ή τους ακολούθους τους, οι μαζικές και μεγάλες αποθήκες δεδομένων που είναι διαθέσιμες για ανάλυση στα ψηφιακά εργοστάσια που αποτελούν το cloud, προσφέρουν καλές αποδόσεις τόσο σε επιχειρήσεις όσο και σε κυβερνήσεις που επενδύουν στα κέντρα δεδομένων του cloud και στην ανάλυση των big data. Είναι εύλογο να ανησυχεί κανείς για το γεγονός ότι η μονοκόμματη στροφή στα big data για ερευνητικούς σκοπούς οδηγεί σ’ εκείνο που κάποιος θα αποκαλούσε ψηφιακό θετικισμό.

Cyborg 11

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

μετάφραση, απόδοση: Z.S.

Cyborg 11

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

* Ο Vincent Mosco είναι καθηγητής κοινωνιολογίας στο καναδικό πανεπιστήμιο Queen’s και καθηγητής επικοινωνιών στο πανεπιστήμιο Fudan, στη Σαγκάη. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Les Enjeux de l’information et de la communication, νο 18, το 2016.
[ επιστροφή ]

κορυφή