Cyborg
Cyborg #11 - 2/2018

#11 - 02/2018

data: η καινούργια “πρώτη ύλη”

δεν μπορείς να χαθείς

Στο σπίτι που μεγάλωσα, το δάσος έφτανε μέχρι την πίσω πόρτα μας. Πολλά καλοκαιρινά πρωϊνά έβγαινα τρέχοντας και χανόμουν στο δάσος με τους φίλους μου. Παίζαμε επί ώρες, τριγυρίζοντας σε μερικά τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους μέχρι να πεινάσουμε. Έπειτα γυρίζαμε σπίτι για να καταβροχθίσουμε μακαρόνια με τυρί και μετά επιστρέφαμε στο δάσος μέχρι να έρθει η ώρα για το βραδινό. Οι γονείς μας είχαν μια γενική ιδέα για το που βρισκόμασταν, αλλά δεν ενδιαφέρονταν κιόλας να μάθουν πού ακριβώς. Δεν μας παρακολουθούσε κανείς. Δεν μπορούσε να μας εντοπίσει κανείς. Δεν μπορούσε να μας βρει κανείς. Δεν υπήρχαν πουθενά μεγάλοι. Μόνο παιδιά και ζώα. Οι γονείς μας ήξεραν ότι μόλις πεινούσαμε, θα γυρίζαμε σπίτι.
Αυτή ήταν η συνηθισμένη κατάσταση για τα παιδιά της γενιάς μου. Τα παιδιά στα προάστια καβαλούσαν τα ποδήλατά τους· τα παιδιά της πόλης μαζεύονταν στις παιδικές χαρές και τις υπόγειες διαβάσεις. Σήμερα κάθε παιδί έχει κινητό τηλέφωνο, συμπεριλαμβανόμενου και του δεκατριάχρονου γυιού μου. Όταν τα σημερινά παιδιά βγαίνουν απ’ το σπίτι, βρίσκονται σε συνεχή επαφή με γονείς και φίλους μέσω τηλεφώνου και γραπτών μηνυμάτων. Εκπέμπουν σήματα GPS. Αφήνουν ψηφιακά αποτυπώματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι μικροί ραδιοφάροι που παράγουν και καταναλώνουν δεδομένα. Αν οποιοδήποτε απ’ τα τρία παιδιά μου έβγαινε εκτός δικτύου, όπως κάναμε εμείς κάποτε, η σύζυγός μου κι εγώ θα κοντεύαμε να τρελαθούμε απ’ την ανησυχία ότι κάτι κακό έχει συμβεί.
Έχουμε προσαρμοστεί σε μια πραγματικότητα όπου μπορούμε να βρίσκουμε τους πάντες ανά πάσα στιγμή... και περιμένουμε αλλά και απαιτούμε, να είμαστε συνδεδεμένοι ανά πάσα στιγμή.
...

Την πρώτη φορά που ένα παιδί πιάνει στα χέρια του κινητό ή παίζει το πρώτο του βιντεοπαιχνίδι, αρχίζει να χτίζει μια στοίβα από προσωπικά δεδομένα η οποία θα μεγαλώνει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, μια στοίβα που μπορεί διαρκώς να αντιπαραβάλλεται, να συσχετίζεται, να κωδικοποιείται και να πουλιέται. Όσο ήμουν στο κολέγιο, πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια, δεν έστειλα ούτε έλαβα έστω ένα mail ή γραπτό μήνυμα. Δεν πόσταρα τίποτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν είχα δικό μου κινητό. Παρ’ όλα αυτά, είμαι πλέον πέρα ως πέρα φακελωμένος και εμπορευματοποιημένος, όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί. Ιδιωτικές εταιρείες συλλέγουν και πωλούν έως και 75.000 επιμέρους σημεία δεδομένων σχετικά με τον μέσο Αμερικανό καταναλωτή. Και ο αριθμός αυτός είναι μικροσκοπικός σε σύγκριση με όσα έπονται.

Η έκρηξη της παραγωγής δεδομένων αποτελεί πολύ πρόσφατο φαινόμενο, και από τότε που ξεκίνησε, η δυνατότητα αποθήκευσης δεδομένων αυξάνεται με εκθετικό ρυθμό. Επί χιλιετίες η τήρηση αρχείων σήμαινε πήλινες πινακίδες, ή ειλητάρια από πάπυρο ή περγαμηνή καμωμένη από δέρματα ζώων. Το πρώτο σύγχρονο χαρτί, από πολτό ξύλου ή χλόης, απετέλεσε σημαντική εξέλιξη· όμως το πρώτο ορόσημο σε ό,τι αφορά τη μαζική παραγωγή δεδομένων ήταν η εφεύρεση του τυπογραφικού πιεστηρίου. Τα πρώτα 50 χρόνια μετά την εμφάνιση του πρώτου τυπογραφικού πιεστηρίου τυπώθηκαν 8 εκατομμύρια βιβλία - περισσότερα από όλα τα βιβλία που είχαν παραγάγει οι Ευρωπαίοι γραφείς κατά την προηγούμενη χιλιετία.

Χάρη στις διαδοχικές εφευρέσεις του τηλεγράφου, του τηλεφώνου, του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης και των υπολογιστών, η ανά τον κόσμο ποσότητα δεδομένων αυξήθηκε ραγδαία κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Το 1996 υπήρχαν τόσο πολλά δεδομένα και η υπολογιστική είχε γίνει τόσο φτηνή, ώστε η ψηφιακή αποθήκευση να αποτελεί για πρώτη φορά στα χρονικά πιο οικονομική λύση από τα συστήματα που βασίζονται στο χαρτί.
Ακόμα και το 2000, μόλις το 25% των δεδομένων αποθηκευόταν σε ψηφιακή μορφή. Προτού καν περάσει μια δεκαετία, το 2007, το ποσοστό αυτό είχε εκτιναχτεί στο 94%. Και έκτοτε συνεχίζει να αυξάνεται.
Η ψηφιοποίηση αύξησε με αξιοσημείωτο τρόπο τις δυνατότητες συλλογής δεδομένων. Το 90% των παγκόσμιων ψηφιακών δεδομένων έχει παραχθεί κατά την τελευταία διετία. Κάθε χρόνο η ποσότητα ψηφιακών δεδομένων αυξάνεται κατά 50%. Κάθε λεπτό που περνάει, στέλνονται 204 εκατομμύρια mail, γίνονται 2,4 εκατομμύρια αναρτήσεις περιεχομένου στο Facebook, αναρτώντας βίντεο διάρκειας 72 ωρών στο You Tube και 216.000 νέες φωτογραφίες στο Instagram. Οι βιομηχανικές επιχειρήσεις ενσωματώνουν αισθητήρες στα προϊόντα τους έτσι ώστε να διαχειρίζονται καλύτερα τις αλυσίδες εφοδιασμού και διαχείρισης - διακίνησης εμπορευμάτων. Όλα αυτά συμποσούνται στη δημιουργία 5,6 zettabyte το 2015. Ένα zettabyte ισούται με 1 εξάκις εκατομμύριο (1021) byte ή 1 τρισεκατομμύριο gigabyte.

Ο όρος μεγάλα σύνολα δεδομένων (big data) είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει το πως αυτές οι μεγάλες ποσότητες δεδομένων μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται για την κατανόητη, ανάλυση και πρόγνωση τάσεων σε πραγματικό χρόνο. Ο όρος μπορεί να χρησιμοποιείται εναλλάξ με τους όρους ανάλυση μεγάλων συνόλων δεδομένων, αναλυτική ή deep analytics.
Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι η πρόοδος που σημειώνεται χάρη στα μεγάλα σύνολα δεδομένων είναι απλως συνάρτηση της ποσότητας δεδομένων που συλλέγονται. Στην πραγματικότητα αυτή η καθαυτή η αύξηση της ποσότητας των δεδομένων είναι άχρηστη αν δεν υπάρχει δυνατότητα επεξεργασίας τους.
...

Έτσι ξεκινάει ένα απ’ τα κεφάλαια του βιβλίου του οι βιομηχανίες του μέλλοντος ο Alec Ross, μια απ’ τις σύγχρονες “βεντέτες” στην, ας την πούμε έτσι, τεχνοεπιστημονική φιλολογία / μελλοντολογία [1Το βιβλίο εκδόθηκε στα αγγλικά το 2016, και στα ελληνικά (εκδ. Ίκαρος, σε μετάφραση Νίκου Ρούσσου) τον Ιούνιο του 2017. Στο “αυτί” του εξωφύλλου αναφέρονται τα εξής:
Ο Άλεκ Ρος (Τσάρλεστον Δυτικής Βιρτζίνια, 1971) θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδικούς σε θέματα καινοτομίας παγκοσμίως. Διετέλεσε ανώτερος σύμβουλος καινοτομίας του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και συνεργάστηκε με την Χίλαρι Κλίντον κατά τη διάρκεια της θητείας της.
Το 2013 αποχώρησε από το Υπουργείο Εξωτερικών και εντάχτηκε στη Σχολή Διεθνών και Δημοσίων Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κολούμπια ως ανώτατο στέλεχος.
Το βιβλίο Οι βιομηχανίες του μέλλοντος ξεχώρισε στη λίστα Best Sellers των New York Times, μεταφράστηκε σε 18 γλώσσες και απέσπασε το βραβείο για το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς από τα Tribeca Disruptive Innovation Awards το 2016.
]. Οι αναφορές στο παρελθόν (εδώ στην παιδική ηλικία του συγγραφέα), σε μια “εποχή αθωώτητας”, μπορεί να προκαλεί, ηθελημένα ή αθέλητα, ένα κύμα νοσταλγίας: είναι ο καλύτερος τρόπος για να συμφιλιωθεί ο αναγνώστης με το σκληρό ίσως αλλά αναπόφευκτο της dat-oποίησης των πάντων.

Ταυτόχρονα όμως (το πιο πάνω απόσπασμα) είναι μια υπόδειξη για το paradigm shift [2Το κρατάμε αμετάφραστο ώστε να μην υπάρξουν τα λάθη εννόησης στα οποία αναφέρεται το προηγούμενο κείμενο, περί αλλαγής παραδείγματος... ξανά.] που συμβαίνει ήδη και είναι εύκολο να “χαρτογραφηθεί” στην καθημερινή ζωή: δεν γίνεται να “χαθείς” στο διασυνδεδεμένο ψηφιακά / ηλεκτρονικά κοινωνικό πεδίο εφόσον είσαι πια μια μικρή, ασήμαντη διαρκής γεννήτρια δεδομένων. Δεν θέλεις καν να “κρυφτείς”! Κι αν συμβεί (από κάποια βλάβη ή ατύχημα) να διακοπούν αυτές οι λεπτές, αόρατες, ηλεκτρομαγνητικές ίνες που σε “διασυνδέουν”; Τότε πράγματι “χάνεσαι” με μια καινούργια παραλλαγή της οδύνης - για - την - απώλεια: “χάνεσαι” ακόμα και μέσα στο σπίτι σου...
Για χάρη της ανάλυσης μπορούμε να συνοψίσουμε, κάπως σχηματικά αλλά όχι αυθαίρετα.

Υπάρχει ο “κόσμος Α”, όπου συμβαίνουν τα εξής:
α) Δεν “χάνεσαι”, είτε στον “φυσικό χώρο / χρόνο” είτε στη ροή των σκέψεών σου, επειδή έχεις μάθει (κι αυτό έγινε σταδιακά) να αναγνωρίζεις “σημεία προσανατολισμού”. Ανάλογα με το αν πρόκειται για ένα περιαστικό δάσος, για ένα εντελώς άγνωστο βουνό, για το κέντρο της πόλης, για ένα προάστειο, για μια ανοικτή θάλασσα, για μια παράκτια θαλάσσια διαδρομή, για τους συλλογισμούς σου, αυτά τα σημεία προσανατολισμού μπορεί να έχουν διάφορες μορφές. Η θέση αστεριών και αστερισμών τη νύχτα· η θέση του ήλιου και το σύστημα βορράς / νότος / ανατολή / δύση· δέντρα, κτίρια, βράχοι, ρυάκια, μνημεία, θέσεις (ή αντικείμενα) καθ’ ύψος, πινακίδες· ακόμα και η οδική urban αρίθμηση των κτιρίων... Αλλά και “σημεία επιτροφής” σ’ έναν συλλογισμό, σταθερές σκέψεις που αντιστοιχούν σε ισχυρές πεποιθήσεις, αισθήσεις και τα ερεθίσματά τους...
β) Αν “χαθείς” μπορείς (ανάλογα με τον βαθμό ψυχραιμίας...) να προσπαθήσεις να “ξαναβρεθείς” αξιοποιώντας τα πιο πάνω ή άλλα παρόμοια.
γ) Αν θέλεις να “χαθείς”, αν θέλεις δηλαδή να μην σε βρίσκουν (οι όποιοι...) μπορείς να το κάνεις κατά βούληση. Μπορείς, δηλαδή, να κρυφτείς με την κυριολεκτική ή την μεταφορική έννοια: μπορείς να βρεις μια φυσική κρυψώνα, ή μπορείς να κινείσαι διαρκώς, ή μπορείς να μην ξεστομίσεις τις σκέψεις σου· να τις κρατήσεις για τον εαυτό σου, συγκροτημένες, κατασταλαγμένες αλλά προσωπικές...

Υπάρχει και ο “κόσμος Β”:
α) Δεν “χάνεσαι” επειδή είσαι αυτό που αναφέρει ο Ross (η παρομοίωσή του είναι πετυχημένη): ένας μόνιμος ραδιοφάρος. Εκπέμπεις σήματα προς οπουδήποτε, προσανατολισμένα ή όχι. Δεν χρειάζεται να έχεις γνώση, επίγνωση κανενός “σημείου προσανατολισμού”: αυτά είναι ενσωματωμένα στη μηχανή χεριού, και είναι η δική της λειτουργία που σου υποδεικνύει συντεταγμένες, κατευθύνσεις, διευθύνσεις, διαδρομές. Από νοητική άποψη δεν “χάνεσαι” μόνο στο βαθμό που διαρκώς εξωτερικεύεις (: ψηφιοποιείς) όχι απλά και μόνο συλλογισμούς αλλά και οποιαδήποτε στιγμιαία διανοητική ή συναισθηματική “έκλαμψη”. Σ’ αυτό το καινούργιο μοντέλο, στο βαθμό που οι μηχανές (και ο ραδιοφάρος σου σε σχέση μ’ αυτές) δουλεύουν σωστά δεν “μπορείς να χαθείς”. (Για την ακρίβεια: χάνεσαι οριστικά με τα “παλιά κριτήρια”, του “κόσμου Α” - αλλά γι’ αυτό πιο κάτω).
γ) Δεν θέλεις καν να “χαθείς”, κατά πάσα πιθανότητα. Κυρίως γιατί το “να χαθείς” σημαίνει άμεσα απώλεια ταυτότητας: έχεις συγκροτήσει “ταυτότητα ραδιοφάρου” και ένας ανθρώπινος ραδιοφάρος που σταματάει να εκπέμπει είναι ένας ανθρώπινος ραδιοφάρος κατεστραμμένος. Νεκρός...

Αυτοί οι δύο “κόσμοι” είναι εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους. Δεν μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι ο “κόσμος Β” είναι η απλή εξέλιξη του “κόσμου Α”, παρότι είναι δυνατόν να βρεθούν γενεαλογικές σχέσεις του “καινούργιου” με τον “παλιό”. Ο “κόσμος Β”, πάντως, θεωρεί αδιανόητο το ότι υπήρξε ποτέ και ότι είναι δυνατόν να υπάρξει ο “κόσμος Α”· παρ’ εκτός σαν πρωτογονισμός. Ο “κόσμος Α” θεωρεί τεράστια έκπτωση τον “κόσμο Β”. Πρόκειται για κόσμους που είναι ασύμβατοι μεταξύ τους (και θα γίνουν περισσότερο τέτοιοι όσο θα εξελίσσεται ο “κόσμος Β”).

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

Cyborg 11

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 - Το βιβλίο εκδόθηκε στα αγγλικά το 2016, και στα ελληνικά (εκδ. Ίκαρος, σε μετάφραση Νίκου Ρούσσου) τον Ιούνιο του 2017. Στο “αυτί” του εξωφύλλου αναφέρονται τα εξής:
Ο Άλεκ Ρος (Τσάρλεστον Δυτικής Βιρτζίνια, 1971) θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδικούς σε θέματα καινοτομίας παγκοσμίως. Διετέλεσε ανώτερος σύμβουλος καινοτομίας του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και συνεργάστηκε με την Χίλαρι Κλίντον κατά τη διάρκεια της θητείας της.
Το 2013 αποχώρησε από το Υπουργείο Εξωτερικών και εντάχτηκε στη Σχολή Διεθνών και Δημοσίων Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κολούμπια ως ανώτατο στέλεχος.
Το βιβλίο Οι βιομηχανίες του μέλλοντος ξεχώρισε στη λίστα Best Sellers των New York Times, μεταφράστηκε σε 18 γλώσσες και απέσπασε το βραβείο για το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς από τα Tribeca Disruptive Innovation Awards το 2016.

[ επιστροφή ]

2 - Το κρατάμε αμετάφραστο ώστε να μην υπάρξουν τα λάθη εννόησης στα οποία αναφέρεται το προηγούμενο κείμενο, περί αλλαγής παραδείγματος... ξανά.
[ επιστροφή ]

κορυφή