Cyborg
Cyborg #10 - 10/2017

#10 - 10/2017

DIYbio: η βελτίωση του εαυτού στον 21ο αιώνα

DIYbio

Θα υπέθετε κανείς ότι οι biohackers είναι ένα περιθωριακό πρωτοκοσμικό φαινόμενο, κάποιοι “κολλημένοι” εδώ κι εκεί. Πράγματι, από αριθμητική άποψη οι biohackers μπορεί να είναι λίγοι / λίγες, προς το παρόν. Από ιδεολογική άποψη όμως το biohacking υποδεικνύει κάτι πλειοψηφικό. Σύμφωνα με έναν ορισμό:

Biohacking είναι ένα όνομα που ακούγεται τρελό για κάτι που δεν είναι καθόλου τρελό: την επιθυμία να είμαστε η απόλυτα καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας.

Πριν παρασυρθεί, λοιπόν, κάποιος απ’ το δεύτερο συνθετικό του όρου, το “-hacking”, θεωρώντας ότι αφορά κάποιους “πιστιρικάδες κατσαβιδάκηδες”, χρειάζεται προσοχή στο πως μπορεί να εννοηθεί, σε συνθήκες 21ου αιώνα, “η απόλυτα καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας”.
Το πρώτο και ιστορικά τεκμηριώσιμο, είναι ότι αυτή η επιθυμία ανήκει στον πολύ ευρύ και γενικό κύκλο των επιθυμιών “βελτίωσης του εαυτού” και “φροντίδας του εαυτού”, που αφορά τις πρωτοκοσμικές κοινωνίες απ’ την δεκαετία του 1970 και μετά. Απ’ τα γυμναστήρια ως τον υγιεινισμό και απ’ τις πλαστικές επεμβάσεις μέχρι την χημεία της “βελτίωσης της απόδοσης”, στο μεγαλύτερο μέρος της αυτή η δέσμη κοινωνικών πρακτικών περιστράφηκε γύρω από μια βασική ιδέα: της αιώνιας νεότητας. Στο όνομα της “απόδοσης” (σε διάφορες μορφές της: απ’ την σεξουαλική ως την διανοητική) το ιστορικό περιεχόμενο που είχε για 4 περίπου δεκαετίες η “φροντίδα και η βελτίωση του εαυτού” ήταν αντι-γηραντικό.
Μέσα σ’ αυτόν τον πολύ πλατύ, δεδομένο και κοινωνικά “χωνεμένο” ιστορικό κύκλο κοινωνικών πρακτικών, το biohacking (με το “τρελό” του όνομα...) έρχεται να προσθέσει ή/και να αναδείξει κάτι ιδιαίτερο. Την έννοια της “βέλτιστης εκδοχής του εαυτού”. Αυτή η έννοια της “βέλτιστης εκδοχής” είναι η αποδοχή του 1.0, 2.0, 3.0 κλπ, της κάθε φορά βέλτιστης εκδοχής των software: το biohacking γεννιέται, κατ’ αρχήν σαν έννοια, απ’ το διαρκές upgrading των πληροφορικών μηχανών.
Μ’ άλλα λόγια το σύγχρονο τεχνολογικό περιβάλλον είναι το εννοιακό περιβάλλον μιας καινούργιας ιστορικής φάσης της “βελτίωσης και της φροντίδας του εαυτού”. Μέσα σ’ αυτό, το hacking, δεν είναι τίποτα άλλο απ’ την do it yourself προσέγγιση της “αυτοδιάθεσης” αυτής της επιθυμίας (για φροντίδα και βελτίωση...). Όσο για το bio; Αφορά τον προσανατολισμό: φροντίδα και βελτίωση του εαυτού μέσω της βιολογίας και των βιοτεχνολογιών. Η αντι-γήρανση παραμένει σταθερός στόχος αναφοράς. Όμως δεν είναι πια μόνη της. Η φροντίδα και η βελτίωση του εαυτού προσδιορίζονται πλέον και με βάση τις “δυνατότητες” που υπόσχονται οι νέες τεχνολογίες: είναι τέτοιο πράγμα (φροντίδα και βελτίωση...), για παράδειγμα, το να ανοίγεις τις πόρτες ή τον υπολογιστή σου με ένα νεύμα...

Παρότι το biohacking έχει βγει απ’ την προηγούμενη ιστορική φάση της “φροντίδας του εαυτού” όπως η Αθηνά απ’ το κεφάλι του Δία, υπάρχει μια στρατηγική μετατόπιση: απ’ την διατήρηση της νεότητας (ή, έστω, της εικόνας της) στην επαύξηση. Απ’ την προσήλωση στην κατάσταση του “εαυτού μου όταν ήταν νέος”, μια προσέγγιση που κοιτούσε νοσταλγικά προς τα πίσω, στην προσήλωση της “διαρκούς αναβάθμισης του εαυτού μου”, μια προσέγγιση στραμμένη στο (μηχανικό) παρόν και μέλλον. Στην φάση του biohacking η παρελθούσα νεότητα δεν είναι το ιδανικό, καθώς είναι τεχνολογικά φτωχή ή/και ξεπερασμένη. Υπάρχει μια διαφορετική “νεότητα” που είναι ζητούμενη, μια ιδέα περί “νεότητας” που κοιτάει μπροστά: η διαρκής προσαρμογή στις δυνατότητες τεχνολογικής επαύξησης του εαυτού.

DIY Bio

Βιοτεχνολογία “garage”...

Το biohacking εμφανίζεται σαν ένα ρεύμα που έχει ξεκινήσει απ’ “τα κάτω”· δεν είμαστε σίγουροι ότι αυτό είναι αλήθεια. Έχει μια σχέση αλληλοενίσχυσης με δύο προτάγματα. Το επιστήμη για όλους, και το βιοτεχνολογία για όλους. Υπάρχει σ’ αυτήν την “λαοφιλία” μια φανερή απομίμηση (;) του computer for all, μιας αμερικάνικης νεανικής / φοιτητικής πρωτοβουλίας στα ‘70s, απ’ όπου ξεπήδησε πρώτα η ιδέα και το ζητούμενο και στη συνέχεια η κατασκευή των προσωπικών υπολογιστών. (Να θυμήσουμε ότι εκείνη την εποχή οι υπολογιστές ήταν τεράστιοι σε μέγεθος και μόνο για βιομηχανική ή/και γραφειοκρατική χρήση).
Το επιστήμη για όλους δεν προτείνει επανάσταση στα εκπαιδευτικά συστήματα! Αυτό έχει ενδιαφέρον, επειδή πιάνει την “επιστήμη”, σαν γνώση, όχι απ’ την αρχή της αλλά από οπουδήποτε. Η γραμμική ανάπτυξη των επιστημονικών γνώσεων μέσα από πολύχρονη εκπαίδευση δεν έχει θέση σ’ αυτή τη ρητορική. Θα έλεγε κανείς ότι μια τέτοια προσέγγιση είναι “αντιεπιστημονική”, αλλά αυτό διορθώνεται αν δει κανείς για τι πρόκειται. Το επιστήμη για όλους είναι μάλλον μια παρότρυνση προς την μεγάλη μάζα των υπηκόων να συμμετέχουν στα crowdsourcing προγράμματα διάφορων προελεύσεων. Κατά κύριο λόγο σημαίνει εθελοντική συγκέντρωση παρατηρήσεων / data από όλους (σε θέματα υγείας, κοινωνικών υπηρεσιών, περιβάλλοντος, αλλά και αστροφυσικής). Αυτό συνεπάγεται, φυσικά, μαζική εξοικείωση στη “dat-οποίηση” της πραγματικότητας, και εν λευκώ παράδοση αυτής της συσσώρευσης στους κατασκευαστές αλγορίθμων.
Το βιοτεχνολογίες για όλους, που θα μπορούσε να θεωρηθεί υποσύνολο του επιστήμη για όλους, εμφανίζεται σαν ένα βήμα πιο πάνω απ’ την συμμετοχή στην (απλή) καταγραφή και συγκέντρωση δεδομένων. Περιλαμβάνει και πειραματισμούς βιολογικού περιεχομένου. Μπορεί να βρει κανείς βασικό εξοπλισμό να πουλιέται στο διαδίκτυο (συχνά από “δεύτερο χέρι”) σε τιμές προσιτές, ειδικά αν πληρώνει κάποια ομάδα φιλόδοξων και περίεργων πειραματιστών, με ρεφενέ ή με crowdfunding.
Η γκάμα αυτών των diy “πειραματιστών” είναι μεγάλη (στην πραγματικότητα: άγνωστη). Συνήθως σ’ αυτές τις ομάδες συμμετέχουν και κανονικοί επαγγελματίες, γνώστες επικυρωμένοι με πτυχία δηλαδή. Το πράγμα ξεκινάει από απλές παρατηρήσεις και φτάνει μέχρι διάφορες εκδοχές biohacking. Είτε αμιγώς βιολογικού περιεχομένου (για παράδειγμα: έλεγχος της σύνθεσης διάφορων τροφίμων), είτε με την μείξη βιολογίας και κυβερνητικής. Οι πειραματικές εμφυτεύσεις μικροκυκλωμάτων περιλαμβάνονται σ’ αυτό το ρεπερτόριο.

Ziggy Stardust

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

κορυφή