Cyborg
Cyborg #09 - 06/2017

#09 - 06/2017

η κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία και τα ψηφιακά κοινά

ένα μανιφέστο για τον κυβερνοχώρο...

«Ω, εσείς, κυβερνήσεις του Βιομηχανικού Κόσμου, εσείς που μοιάζετε με εξαντλημένους και παρωχημένους γίγαντες από σάρκα και μέταλλο, έρχομαι από τον Κυβερνοχώρο, την νέα κατοικία του Νου. Εκ μέρους του μέλλοντος, σας καλώ, εσάς του παρελθόντος, να μας αφήσετε ήσυχους. Δεν είσαστε καλοδεχούμενοι ανάμεσά μας. Εκεί που εμείς μαζευμόμαστε, εσείς δεν έχετε κυριαρχικά δικαιώματα.

Εφόσον δεν διαθέτουμε κάποια εκλεγμένη κυβέρνηση και ούτε σκοπεύουμε να εκλέξουμε κάποια, απευθύνομαι σε σας χωρίς να διαθέτω κάποια εξουσιοδότηση μεγαλύτερη από αυτή με την οποία μιλάει η ίδια η ελευθερία. Ανακηρύσσω τον παγκόσμιο κοινωνικό χώρο που χτίζουμε ως εκ της φύσεώς του ανεξάρτητο από τις διάφορες μορφές τυραννίας που θέλετε να μας επιβάλετε. Δεν έχετε κανένα ηθικό δικαίωμα να μας εξουσιάζετε, αλλά ούτε και μεθόδους επιβολής με τις οποίες θα μπορούσατε πραγματικά να μας εκφοβίσετε.

Η ισχύς των κυβερνήσεων πηγάζει από τη συναίνεση των κυβερνωμένων. Τη δική μας συναίνεση ούτε μας την έχετε ζητήσει ούτε σας την έχουμε δώσει. Δεν σας προσκαλέσαμε. Δεν γνωρίζετε ούτε εμάς ούτε τον κόσμο μας. Ο κυβερνοχώρος δεν βρίσκεται εντός των δικώς σας συνόρων. Μην έχετε την εντύπωση ότι μπορείτε να τον χτίσετε σαν να ήταν κανένα δημόσιο εργό. Δεν μπορείτε να το κάνετε. Είναι ένα είδος φυσικής ενέργειας που αναπτύσσεται μέσω των συλλογικών πράξεών μας.

Ούτε συμμετείχατε ποτέ στις μεγάλες μας συζητήσεις ούτε και δημιουργήσατε τον πλούτο των αγορών μας. Δεν γνωρίζετε την κουλτούρα μας, τα ήθη μας και τους άγραφους μας κώδικες συμπεριφοράς που ήδη παρέχουν περισσότερη τάξη στην κοινωνία απ' όλα τα μέτρα που εσείς μπορείτε να επιβάλετε.

Ισχυρίζεστε ότι στο εσωτερικό μας υπάρχουν προβλήματα που πρέπει να λυθούν. Χρησιμοποιείτε αυτόν τον ισχυριμό ως πρόσχημα για να εισβάλετε στις περιοχές της δικής μας δικαιοδοσίας. Πολλά απ' αυτά τα προβλήματα δεν υπάρχουν καν. Κι όπου υπάρχουν όντως συγκρούσεις, όπου υπάρχουν σφάλματα, είναι δική μας δουλειά να τα εντοπίσουμε και να τα αντιμετωπίσουμε με τον δικό μας τρόπο. Γράφουμε το δικό μας Κοινωνικό Συμβόλαιο. Αυτή η μορφή διακυβέρνησης θα προκύψει μέσα από τις συνθήκες που επικρατούν στον δικό μας κόσμο, όχι στον δικό σας. Ο δικός μας κόσμος είναι διαφορετικός.                       
Ο κυβερνοχώρος αποτελείται από συναλλαγές, από σχέσεις και από την ίδια τη σκέψη, παραταγμένα μέσα στο δίκτυο των επικοινωνιών μας όπως ένα στάσιμο κύμα. Ο δικός μας κόσμος είναι ένας κόσμος που είναι ταυτόχρονα παντού και πουθενά, αλλά πάντως δεν βρίσκεται εκεί που ζουν τα σώματα.

Δημιουργούμε έναν κόσμο όπου ο καθένας μπορεί να εισέλθει, χωρίς προνόμια και προκαταλήψεις, που πηγάζουν από αντιλήψεις περί φυλής, από την οικονομική δύναμη και τη στρατιωτική ισχύ ή από τον τόπο γέννησης.

Δημιουργούμε έναν κόσμο όπου ο καθένας μπορεί οπουδήποτε να εκφράζει τις πεποιθήσεις του, όσο περιθωριακές κι αν είναι, χωρίς το φόβο να του επιβληθεί η σιωπή ή η συμμόρφωση προς κάποια πρότυπα.

Δεν μας αφορούν οι νομικές σας έννοιες περί ιδιοκτησίας, έκφρασης, ταυτότητας και κίνησης. Όλες τους βασίζονται στην ύλη, αλλά ύλη δεν υπάρχει εδώ.

Οι ταυτότητές μας δεν έχουν σώματα, κι έτσι, σε αντίθεση με σας, δεν γίνεται να μας επιβληθεί τάξη μέσω φυσικού καταναγκασμού. Πιστεύουμε ότι η δική μας μορφή διακυβέρνησης θα προκύψει μέσα από τις προσωπικές μας αρχές, το πεφωτισμένο προσωπικό συμφέρον και το κοινωνικό συμφέρον. Οι ταυτότητές μας μπορεί να βρίσκονται κατανεμημένες σε πολλές από τις περιοχές δικής σας δικαιοδοσίας. Ο μόνος νόμος που γίνεται καθολικά αποδεκτός απ' όλους μας είναι ο Χρυσός Κανόνας. Ελπίζουμε ότι πάνω σε αυτή τη βάση θα καταφέρουμε να βρούμε τις δικές μας λύσεις. Όμως δεν μπορούμε να αποδεχτούμε τις λύσεις που εσείς προσπαθείτε να μας επιβάλετε.

Στις Η.Π.Α. έχετε φτιάξει έναν νόμο, την Πράξη Μεταρρύθμισης των Τηλεπικοινωνιών, που έρχεται σε αντίθεση με το Σύνταγμα και αποτελεί προσβολή προς τα όνειρα των Jefferson, Washington, Mill, Madison, DeToqueville και Brandeis. Με μας πρέπει να ξαναγεννηθούν αυτά τα όνειρα.

Τα ίδια σας τα παιδιά σάς τρομοκρατούν, όντας ιθαγενείς σε έναν κόσμο που εσείς θα είστε πάντα μετανάστες. Επειδή τα φοβάστε, εναποθέτετε στις γραφειοκρατίες σας τις γονικές σας ευθύνες που τόσο πολύ τρέμετε να αναλάβετε. Στον δικό μας κόσμο, όλα τα συναισθήματα και οι εκφράσεις της ανθρωπότητας, από τις πιο χυδαίες μέχρι τις πιο αγγελικές, αποτελούν μέρος ενός αναπόσπαστου όλου, της παγκόσμιας συνομιλίας ανάμεσα σε bit. Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε τον αποπνικτικό αέρα από αυτόν που επιτρέπει στα πουλιά να πετούν.

Στην Κίνα, στη Γερμανία, στη Γαλλία, στη Ρωσσία, στην Σιγκαπούρη, στην Ιταλία, στις Η.Π.Α. προσπαθείτε να φυλαχτείτε από τον ιό της ελευθερίας μέσα από την ανέγερση φυλακίων στα σύνορα του Κυβερνοχώρου. Αυτά ίσως εμποδίσουν τη μετάδοση του ιού για ένα μικρό διάστημα, αλλά δεν θα κρατήσουν πολύ σε έναν κόσμο γεμάτο από μέσα που θα λειτουργούν με bit.

Οι όλο και πιο παρωχημένες βιομηχανίες σας της πληροφορίας θα προσπαθήσουν να κρατηθούν στη ζωή προτείνοντας νόμους, στην Αμερική κι αλλού, με τους οποίους θα κατοχυρώνουν δικαιώματα ιδιοκτησίας του λόγου σε όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με αυτούς τους νόμους, οι ιδέες δεν είναι κι αυτές τίποτα άλλο παρά ένα βιομηχανικό προϊόν, όχι πιο ευγενείς από κάτι σαν τον αργό σίδηρο. Στον δικό μας κόσμο, ο,τιδήποτε μπορεί να δημιουργήσει ο ανθρώπινος νους μπορεί να αναπαραχθεί και να διαμοιρασθεί επ' άπειρον κι άνευ κόστους. Η παγκόσμια διακίνηση της πληροφορίας δεν χρειάζεται πια τα εργοστάσιά σας.

Αυτά τα όλο και πιο επιθετικά και αποικιοκρατικά μέτρα που λαμβάνετε μας τοποθετούν στην ίδια θέση με εκείνους τους πολύτιμους εραστές της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης που χρειάστηκε να αντιταχθούν στις επιταγές δυνάμεων απόμακρών και απληροφόρητων. Πρέπει να ανακηρύξουμε τους εικονικούς εαυτούς μας ως απρόσβλητους απέναντι στην κυριαρχία σας, ακόμα κι αν συνεχίζουμε να αποδεχόμαστε την ισχύ που διαθέτετε επί των σωμάτων μας. Θα διαχυθούμε σε  ολόκληρο τον Πλανήτη έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να συλλάβει τις σκέψεις μας. Θα δημιουργήσουμε έναν πολιτισμό του Νου μέσα στον Κυβερνοχώρο. Μακάρι αυτός να είναι πιο ανθρώπινος και δίκαιος από τον κόσμο που μέχρι τώρα έχουν φτιάξει οι κυβερνήσεις μας.»

Νταβός, Ελβετία
8 Φεβρουαρίου 1996

Το 1995 υπήρξε η χρονιά της πρώτης πλήρους εμπορικής απελευθέρωσης του διαδικτύου, η υποδομή του οποίου βρισκόταν μέχρι τότε υπό την εποπτεία του αμερικανικού κράτους. Ένα χρόνο αργότερα, στις αρχές του 1996, η αμερικανική κυβέρνηση προτείνει (και το Κονγκρέσσο υπερψηφίζει στις 8 Φεβρουαρίου) ένα νομοθέτημα, την λεγόμενη Πράξη περί Τηλεπικοινωνιών (Telecommunications Act), με σκοπό να ρυθμίσει το νέο τοπίο που θα προέκυπτε στον χώρο των τηλεπικοινωνιών μετά το άνοιγμα και του διαδικτύου. Επί της ουσίας, ο εν λόγω νόμος στόχευε στο να δημιουργήσει ένα ανταγωνιστικό επιχειρηματικό περιβάλλον γύρω από το διαδίκτυο και τις υποδομές του στο οποίο θα μπορούσε να εισέλθει οποιαδήποτε επιχείρηση το ήθελε, χωρίς πολλές δυσκολίες και προσκόμματα. Το κείμενο που παραθέτουμε παραπάνω, ως μία από τις πρώτες αντιδράσεις κατά του νόμου, κυκλοφόρησε την ίδια εκείνη μέρα υπερψήφισής του, με τον εμφατικό τίτλο «Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Διαδικτύου». Γραμμένο από τον John Perry Barlow (πρώην μέλος των Grateful Dead) και με εμφανή την πρόθεση να παραπέμψει στην αμερικανική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (από την βρετανική επικυριαρχία) του 1776, μοιάζει σχεδόν με ένα μανιφέστο του κυβερνοχώρου. Δίνει την εντύπωση (γραμμένο μάλιστα από έναν καλλιτέχνη) μιας από-τα-κάτω αντίστασης απέναντι σε προσπάθειες περίφραξης του διαδικτύου, που μέχρι τότε αποτελούσε έναν χώρο ελευθερίας, έναν χώρο  «ψηφιακών κοινών».

Παρότι λίγοι σήμερα θα συμμερίζονταν τον υψηλόφρονα τόνο του, ωστόσο το συγκεκριμένο κείμενο εξακολουθεί ακόμα να συμπυκνώνει ένα σύμπλεγμα επιχειρημάτων που αποτελεί τη βασική γραμμή άμυνας απέναντι σε ό,τι κατά καιρούς γίνεται αντιληπτό ως απόπειρα κατάλυσης ή περιορισμού της ελευθερίας στο  διαδίκτυο – ένα σύμπλεγμα που έχει καθιερωθεί να αναφέρεται ως η «κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία» [1Βλ. το άρθρο του David Golumbia «Cyberlibertarianism: The Extremist Foundations of Digital Freedom» και την ομιλία του James Boyle «Foucault in Cyberspace».]. Όταν δε τέτοιου είδους επιχειρήματα συνδυαστούν και με μια σειρά από «ανατρεπτικά» τεχνολογικά προϊόντα και πρακτικές - όπως το «κίνημα» του ανοιχτού λογισμικού, το hacking, τα κρυπτονομίσματα και η κρυπτογράφηση εν γένει, η πειρατεία, τα συστήματα ομότιμης (peer-to-peer) παραγωγής και διαμοιρασμού, κ.ο.κ. - τότε σχηματίζει κανείς την εντύπωση ότι μαίνεται ένα είδος ανταρτοπολέμου ανάμεσα στον «λαό του διαδικτύου» και στα μεγάλα συμφέροντα εταιρειών και κρατών. Όχι αναπάντεχα(;), μεγάλο κομμάτι της αριστεράς (ακόμα και της άκρας αριστεράς) φαίνεται ότι έχει σπεύσει να πάρει θέση σε αυτή τη διαμάχη - αυτονόητο υπέρ ποίου. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα, δεν έχει αρκεστεί στην υιοθέτηση κυβερνοελευθεριακών επιχειρημάτων αλλά έχει επιπλέον πλειοδοτήσει όσον αφορά στις χειραφετητικές δυνατότητες αυτών των «αντάρτικων» διαδικτυακών πρακτικών και τεχνικών. Έχουμε τις επιφυλάξεις μας τόσο όσον αφορά στο βαθμό συγγένειας της αριστερής με την κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία όσο και σχετικά με το ποιο είναι το πραγματικό διακύβευμα αυτής της «διαμάχης». Επιφυλάξεις που θα μπορούσαν να είχαν γεννηθεί και μέσα στους κόλπους της αριστεράς, αν είχε κάνει τον κόπο να παρατηρήσει ότι η κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία αποτελεί άρθρο πίστης και για άτομα σαν τον Sergey Brin (συνιδρυτής της Google) και τον Zuckerberg του Facebook.

Cyborg #09

οι ιστορικές καταβολές της κυβερνοελευθεριακής ιδεολογίας

Ο συγγραφέας του Μανιφέστου για τον Κυβερνοχώρο δεν είναι κάποιο τυχαίο πρόσωπο μέσα στην ιστορία της κυβερνοελευθεριακής ιδεολογίας. Μαζί με κάποια άλλα πρόσωπα, όπως ο Kevin Kelly (αρχισυντάκτης του τεχνολαγνικού περιοδικού Wired) και ο Stewart Brand (εκδότης του θρυλικού για την αμερικανική αντικουλτούρα των 60s και 70s Whole Earth Catalog) υπήρξαν πρωτεργάτες αυτής της ιδεολογίας, με ρίζες που ανάγονται αρκετά πριν από το 1996, ήδη από τη δεκαετία του 60. Όπως επίσης δεν είναι τυχαία και η ιδιότητά του ως μέλους ενός ροκ συγκροτήματος της εποχής. Το μη τυχαίο εδώ έγκειται στο ότι ο πυρήνας αυτής της ιδεολογίας ουσιαστικά πρωτο-εκφράστηκε κι αναπτύχθηκε μέσα στους κόλπους του διάχυτου ελευθεριακού κλίματος που επικρατούσε στα κινήματα της αντικουλτούρας  εκείνων των δεκαετιών [2Για περισσότερες ιστορικές λεπτομέρειες, βλ. το άρθρο των Barbrook και Cameron «The Californian ideology», όπως και το βιβλίο του Fred Turner «From counterculture to cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the rise of digital utopianism». Τα ιστορικά στοιχεία που παρουσιάζουμε εδώ αναφέρονται κυρίως στις Η.Π.Α., μιας κι εκεί γεννήθηκε η κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία και μόνο σε δεύτερο χρόνο εξήχθη και σε άλλες χώρες.].

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Separatrix

Σημειώσεις

1 - Βλ. το άρθρο του David Golumbia «Cyberlibertarianism: The Extremist Foundations of Digital Freedom» και την ομιλία του James Boyle «Foucault in Cyberspace».
[ επιστροφή ]

2 - Για περισσότερες ιστορικές λεπτομέρειες, βλ. το άρθρο των Barbrook και Cameron «The Californian ideology», όπως και το βιβλίο του Fred Turner «From counterculture to cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the rise of digital utopianism». Τα ιστορικά στοιχεία που παρουσιάζουμε εδώ αναφέρονται κυρίως στις Η.Π.Α., μιας κι εκεί γεννήθηκε η κυβερνοελευθεριακή ιδεολογία και μόνο σε δεύτερο χρόνο εξήχθη και σε άλλες χώρες.
[ επιστροφή ]

κορυφή