Cyborg
Cyborg #07 - 10/2016

#07 - 10/2016

η (εν μέρει) ψηφιοποίηση του αναλογικού εκπαιδευτικού συστήματος

Όταν, εν έτει 2016, σε μια κοινωνία εμφανίζεται σαν πολύ σημαντική διακύβευση το αν (και πως) θα “διδάσκονται τα θρησκευτικά στα σχολεία”, τότε αυτή η κοινωνία δεν είναι απλά συντηρητική. Είναι αντιδραστική, οπισθοδρομική· έχει “σαπίσει” με την ιστορική έννοια, και δεν το ξέρει. Κι όταν, επιπλέον, δεν μπορεί (σαν “κρατικοί θεσμοί” και σαν δεσπόζουσα “κοινωνική ιδεολογία”) να κάνει καν εκείνο που θα έπρεπε να έχει κάνει τουλάχιστον μισόν αιώνα πριν, τότε όχι μόνο έχει σαπίσει (αυτή η κοινωνία) αλλά έχει σκεπαστεί κι απ’ τα έντομα που τρέφονται απ’ την σήψη.
Μέσα σ’ αυτό το αποπνιχτικό περιβάλλον, το (αυτόνομο εργατικό) ενδιαφέρον μας για τα ζητήματα γνώσης, που περιλαμβάνουν την επισκόπηση και ανάλυσης της κρίσης και της παρακμής του μαζικού, φορντικού εκπαιδευτικού συστήματος (του ιστορικού ξεπεράσματός του) αλλά εκτείνονται πολύ μακρύτερα, είναι μια ανταγωνιστική ανάγκη. Είναι ανάγκη επειδή ποτέ και πουθενά α-νόητοι, συντηρητικοί, αντιδραστικοί, ξεπερασμένοι απ’ την ιστορία  δεν έκαναν οποιαδήποτε επανάσταση, ανατροπή· ακόμα ακόμα έστω σοβαρή μεταρρύθμιση. Η αλλαγή παραδείγματος στο τι είναι (τι πρέπει να θεωρείται) γνώση, πως αυτή αποκτιέται και πως διατιμάται, μας αφορά όχι μόνο σαν “αντικείμενο έρευνας” αλλά και σαν διαμόρφωση της υποκειμενικής κατάστασης της σύγχρονης εργατικής τάξης. Αν μέσα στα υπόλοιπα καθήκοντά της η τάξη μας (έστω κάποια τμήματά της) δεν καταφέρει να αναδιαμορφώσει τα γνωστικά της ενδιάφεροντα και τους γνωσιακούς προσανατολισμούς της στις συνθήκες του 21ου αιώνα τότε θα μείνει υπόδουλη διανοητικά. Κι αυτό είναι, ίσως, η χειρότερη μορφή δουλείας.

Η συνέλευση του game over, τόσο στην πρώτη φάση της, όταν είχε επικεντρώσει στην σχέση των τεχνολογικών αλλαγών με το (παλιό) εκπαιδευτικό μοντέλο, όσο και στη συνέχεια, έδειξε μερικά βασικά καινούργια δεδομένα, τόσο απ’ την άποψη της σύγχρονης (έξω - απ’ - το - εκπαιδευτικό - σύστημα) μεθοδολογίας μανθάνειν (ή όχι)· όσο και απ’ την άποψη των περιεχομένων μάθησης, διδασκαλίας, γνώσης. Ενδεικτικά τίτλοι / θέματα δημόσιων εκδηλώσεων: “η ψηφιοποίηση της μνήμης”, “εκπαίδευση στις εικόνες”, “hackers, οι αυτόχθονες του νέου εκπαιδευτικού συστήματος”, “μύθοι για τη γνώση”, “video games: ηλεκτρονική εκπαίδευση”, “η γοητεία του πειρατή: ενάντια στην πνευματική ιδιοκτησία”, “ο καθόλου τυχαίος θάνατος ενός εκπαιδευτικού συστήματος”, “αλγόριθμος: η μηχανοποίηση της σκέψης”.
Οπωσδήποτε δεν έχει ειπωθεί καθόλου η “τελευταία λέξη”. Απέχουμε πολύ απ’ αυτό - ευτυχώς! Επιπλέον, υπάρχουν κι άλλες πλευρές του (ευρύτερου) θέματος “η επίσημη εκπαίδευση στη φάση της αλλαγής παραδείγματος”. Μια απ’ αυτές τις πλευρές αφορά τον τρόπο με τον οποίο το πληροφορικό σκέλος του (καινούργιου) ΒιοΠληροφορικού Παραδείγματος αφομοιώνει, είτε προσωρινά είναι μόνιμα (τι απ’ τα δύο θα αποδειχθεί στο μέλλον) τις παλιές εκπαιδευτικές διαδικασίες.
Ο Neil Selwyn, καθηγητής στο τμήμα εκπαίδευσης του πανεπιστημίου Monash, στη Μελβούρνη, σ’ ένα άρθρο του τον Γενάρη του 2016 με τίτλο Η ψηφιακή εργασία στην ηλεκτρονική εκπαίδευση - σημειώσεις πάνω στην τεχνολογική αναδιάρθρωση της εκπαιδευτικής εργασίας παραθέτει (μάλλον αγανακτισμένος) μερικές απ’ τις αλλαγές που συμβαίνουν ήδη:

#1. Η ψηφιακή αυτοματοποίηση της εκπαιδευτικής εργασίας

Αλγόριθμοι, υπολογιστικά μοντέλα και άλλες μορφές μαθηματικών υπολογισμών χρησιμοποιούνται τώρα σε ένα τεράστιο φάσμα εκπαιδευτικών διαδικασιών που στο παρελθόν στηρίζονταν στην ανθρώπινη κρίση και την επαγγελματική ικανότητα. Εδώ περιλαμβάνεται η χρήση προγραμμάτων “ανάλυσης προβλέψεων” με καθήκοντα που κυμαίνονται από τις προσλήψεις νέων δασκάλων, μέχρι τον έγκαιρο εντοπισμό των φοιτητών που κινδυνεύουν να αποτύχουν στα μαθήματά τους. Τα τελευταία είκοσι χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες μιας εντυπωσιακής αυτοματοποίησης της δουλειάς στην τάξη, που ξεκινάει από την αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση των γραπτών και φτάνει μέχρι την απόφαση για το αν οι εργασίες των φοιτητών είναι ή όχι αποτέλεσμα λογοκλοπής.
Η πίστη στην μηχανοποιημένη διαδικασία αποφάσεων είναι επίσης εμφανής στην αυξανόμενη χρήση των “προσαρμοστικών συστημάτων εκμάθησης” και των προγραμμάτων “προσωποποιημένης εκπαίδευσης” που παρακολουθούν και διευθύνουν την online διδασκαλία του φοιτητή. Τα συστήματα αυτά ξεκάθαρα αντιπροσωπεύουν το ξεθεμελίωμα μιας τεράστιας ποσότητας εργασίας των δασκάλων. Μια εταιρεία όπως η Knewton υπερηφανεύεται ότι έχει κάνει 15 δισεκατομμύρια προτάσεις για το τι να μελετήσουν σε περισσότερους από 10 εκατομμύρια φοιτητές. Ο “εξυπνότερος παιδαγωγός του κόσμου” δεν χρειάζεται πλέον να είναι άνθρωπος.

η (εν μέρει) ψηφιοποίηση του αναλογικού εκπαιδευτικού συστήματος

#2. Ο ψηφιακός “διαμοιρασμός” της εκπαιδευτικής εργασίας

Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό της ψηφιακής τεχνολογίας είναι η ευκολία με την οποία η εργασία μπορεί να (ανα)διανεμηθεί. Όπως δείχνουν υπηρεσίες σαν τον “ψηφιακό τούρκο” της Amazon, η online εργασία μπορεί εύκολα να κατατμηθεί σε μικρο-τεμάχια που μπορούν να φέρουν σε πέρας διασκορπισμένοι εργάτες για ανάλογες μικρο-αμοιβές. Ακολουθώντας τέτοιες αρχές, το ψηφιακό outsourcing της εκπαιδευτικής εργασίας μπορεί να εφαρμοστεί πλέον με πολλούς τρόπους. Για παράδειγμα, κάποια πανεπιστήμια αναθέτουν τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των ψηφιακών τους μαθημάτων σε “virtual interns” (εικονικούς ασκούμενους [1Πρόκειται για “εταιρείες μάθησης” που οργανώνουν τις διαδικασίες “ψηφιακής εκπαίδευσης” από απόσταση, σε συνεργασία είτε με πανεπιστήμια είτε με μεμονωμένους καθηγητές.]) που μπορεί να εκτελούν απλήρωτη “δουλειά προσδοκίας”. [2“Hope labor”: πρόκειται για διανοητική εργασία, μέσω υπολιστών και διαδικτύου, που “προσφέρεται εθελοντικά” (δηλαδή χωρίς πληρωμή) με μόνο στόχο να φτιάξει κανείς ένα “καλό βιογραφικό”.] Κάποιοι καθηγητές μπορεί να κάνουν outsourcing τις διορθώσεις και τις παρατηρήσεις στις φοιτητικές εργασίες, καθώς και άλλες χρονοβόρες διοικητικές εργασίες μέσω websites που αναλαμβάνουν τέτοιες δουλειές εργολαβικά.
Αντίστοιχα, οι ψηφιακές τεχνολογίες επιτρέπουν στους φοιτητές να κάνουν outsourcing τα δύσκολα ή απωθητικά κομμάτια της δουλειάς τους. Το internet είναι εδώ και καιρό καταφύγιο για “essay mills” [σ.τ.μ.: “μηχανές αλέσματος εργασιών” σε ελεύθερη απόδοση] και άλλες σκιώδεις υπηρεσίες που προσφέρουν φοιτητικές εργασίες με αντίτιμο. Επεκτείνοντας αυτή την λογική, οι φοιτητές μπορούν πλέον να πληρώνουν εργάτες σε online εταιρίες όπως η “No Need To Study” για να κάνουν τα online μαθήματά τους - πλοηγούμενοι στα περιεχόμενα, γράφοντας τεστ κι αναρτώντας σχόλια σε φόρουμ συζητήσεων όποτε είναι απαραίτητο.

#3. Η ψηφιακή ανακύκλωση της εκπαιδευτικής εργασίας

Η ψηφιακή εκπαίδευση προωθεί όλο και περισσότερο την επαναχρησιμοποίηση και ιδιοποίηση του περιεχομένου. Οι καθηγητές πιέζονται να “υιοθετήσουν το μιξάρισμα” και να εμπλακούν σε “συν-δημιουργικές εργασιακές πρακτικές”. Για παράδειγμα, η τάση της επαναχρησιμοποίησης των power-point παρουσιάσεων άλλων καθηγητών, είναι πλέον διαδεδομένη πρακτική στην σχολική και πανεπιστημιακή διδασκαλία. Κατά συνέπεια έχει φτιαχτεί ένας μεγάλος αριθμός websites όπου επιχειρηματίες εκπαιδευτές μπορούν να πουλήσουν τα καλύτερα πλάνα μαθημάτων τους και όποιο άλλο ψηφιακό εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Όπως υποστήριξαν με ενθουσιασμό οι New York Times, τέτοια sites στηρίζουν την “οικονομία του μοιράσματος όπου οι δάσκαλοι κερδίζουν”. [3Στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ (5 Σεπτέμβρη 2015) παρουσιαζόταν η περίπτωση μιας δασκάλας αγγλικών στην Καλιφόρνια, που βγάζει λεφτά πουλώντας σε άλλους συναδέλφους της τις “σημειώσεις” απ’ τα ιδιαίτερα μαθήματα που κάνει.]
Οι έννοιες των συγγραφικών και πνευματικών δικαιωμάτων σίγουρα αλλάζουν σαν αποτέλεσμα της τεχνολογικοποίησης της μάθησης και της εκπαίδευσης. Το επιχείρημα τώρα είναι ότι οι δάσκαλοι δεν μπορούν πλέον να έχουν την απαίτηση να κατέχουν το ίδιο τους το ψηφιακό εκπαιδευτικό προϊόν, αφού είναι απλά “χέρια για δουλειά” σαν ηθοποιοί σε μια ταινία ή μια θεατρική παράσταση. Σαν αποτέλεσμα, δάσκαλοι έχουν φτάσει στο σημείο να βρίσκουν μεγάλες ηλεκτρονικές εκπαιδευτικές πλατφόρμες να τους απαγορεύουν την πρόσβαση σε περιεχόμενο που έχει παραχθεί από την ίδια τους την διδασκαλία. Σε πολλές περιπτώσεις, δάσκαλοι έχουν βρει μέχρι και υλικό που αποδεδειγμένα έχουν οι ίδιοι φτιάξει, να μοιράζεται και να πουλιέται σαν δουλειά άλλων.

#4. Η ψηφιακή μέτρηση της εκπαιδευτικής εργασίας

Οι ψηφιακές τεχνολογίες υποστηρίζουν επίσης την αυξανόμενη ποσοτικοποίηση και μέτρηση της εκπαιδευτικής εργασίας. Οι διαδικασίες αυτές μπορούν έχουν πολλές μορφές. Online υπηρεσίες όπως η RateMyTeachers και RateMyProfessors [4Πρόκειται για sites που αντλούν στοιχεία για εκπαιδευτικούς απ’ την “παρουσία” τους στα κοινωνικά δίκτυα, τις δημοσιεύσεις τους, τις ηλεκτρονικά καταγεγραμμένες αναφορές άλλων σ’ αυτούς, κλπ, “βαθμολογώντας” τους κατά κάποιον τρόπο. Οι εδώ εκπαιδευτικοί απορρίπτουν κάθε έννοια αξιολόγησης, αλλά ίσως να βρεθουν κάποια στιγμή μπροστά στο ενδεχόμενο αυτή να γίνεται ηλεκτρονικά - και ερήμην τους... Δεν είναι το καλύτερο! Αλλά θα βρεθούν επαγγελματίες - της - εκπαίδευσης που είτε θα το επιβάλλουν, είτε θα το δεχτούν σαν αυτο-προβολή...] προσφέρουν στους φοιτητές ένα ανώνυμο περιβάλλον όπου μπορούν να συγκρίνουν τις επιδόσεις των δασκάλων τους ως προς την “βοηθητικότητα”, την “ευκολία” και την συνολική εικόνα τους [“hotness” στο πρωτότυπο]. Αντίστοιχα, η πρόσφατη τάση για “αναλυτικά εργαλεία διδασκαλίας” προσφέρει στους εκπαιδευτές και τα ιδρύματα μια ποικιλία τρόπων αξιολόγησης της ποιότητας της δουλειάς των καθηγητών. Υπάρχει ήδη μια ανθοφορούσα αγορά εμπορικών προγραμμάτων που επιτρέπουν στους δασκάλους να έχουν “ανατροφοδότηση σε πραγματικό χρόνο” από την τάξη. Online έρευνες χρησιμοποιούνται επίσης σε σταθερή βάση από τα σχολεία, τις διευθύνσεις και τις κρατικές υπηρεσίες για να μετρήσουν την “ικανοποίηση των φοιτητών”, τις “στάσεις απέναντι στο σχολείο”, την “καθηγητική ευεξία” κι άλλες παραμέτρους.
Επιπλέον, η ψηφιακή παρακολούθηση και καταγραφή της εκπαιδευτικής εργασίας έχει επεκταθεί πολύ πέρα από τις online υπηρεσίες και προγράμματα. Οργανισμοί όπως το Gates Foundation έχει επενδύσει εκατομμύρια δολαρίων στην ανάπτυξη της ψηφιακής βιντεο-παρακολούθησης της τάξης, σαν ένα εργαλείο υποστήριξης των δασκάλων με στόχο την βελτίωση της διδασκαλίας τους. Άλλες καινοτομίες περιλαμβάνουν την χρήση βιομετρικών “συναρθρωμένων παιδόμετρων” και τεχνολογιών αυτο-ποσοτικοποίησης με στόχο την μέτρηση των επιπέδων συμμετοχής και των κινήτρων του φοιτητή. Τέτοιες τεχνολογίες έχουν σίγουρα βοηθήσει σχολεία και πανεπιστήμια να εφαρμόσουν επιτέλους το παλιό επιχειρηματικό σύνθημα “εάν δεν μπορείς να το μετρήσεις, δεν μπορείς να το διευθύνεις”.

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

η (εν μέρει) ψηφιοποίηση του αναλογικού εκπαιδευτικού συστήματος

Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει στα παραδείγματα αυτών των φωτογραφιών είναι η μερική ψηφιοποίηση του αναλογικού μοντέλου (π.χ.: υπάρχει “classroom”) και όχι μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση στο θέμα. Στην πραγματικότητα το ψηφιακό παράδειγμα έχει πολύ περισσότερες “τάσεις” - και εξελίσσεται.

Σημειώσεις

1 - Πρόκειται για “εταιρείες μάθησης” που οργανώνουν τις διαδικασίες “ψηφιακής εκπαίδευσης” από απόσταση, σε συνεργασία είτε με πανεπιστήμια είτε με μεμονωμένους καθηγητές.
[ επιστροφή ]

2 - “Hope labor”: πρόκειται για διανοητική εργασία, μέσω υπολιστών και διαδικτύου, που “προσφέρεται εθελοντικά” (δηλαδή χωρίς πληρωμή) με μόνο στόχο να φτιάξει κανείς ένα “καλό βιογραφικό”.
[ επιστροφή ]

3 - Στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ (5 Σεπτέμβρη 2015) παρουσιαζόταν η περίπτωση μιας δασκάλας αγγλικών στην Καλιφόρνια, που βγάζει λεφτά πουλώντας σε άλλους συναδέλφους της τις “σημειώσεις” απ’ τα ιδιαίτερα μαθήματα που κάνει.
[ επιστροφή ]

4 - Πρόκειται για sites που αντλούν στοιχεία για εκπαιδευτικούς απ’ την “παρουσία” τους στα κοινωνικά δίκτυα, τις δημοσιεύσεις τους, τις ηλεκτρονικά καταγεγραμμένες αναφορές άλλων σ’ αυτούς, κλπ, “βαθμολογώντας” τους κατά κάποιον τρόπο. Οι εδώ εκπαιδευτικοί απορρίπτουν κάθε έννοια αξιολόγησης, αλλά ίσως να βρεθουν κάποια στιγμή μπροστά στο ενδεχόμενο αυτή να γίνεται ηλεκτρονικά - και ερήμην τους... Δεν είναι το καλύτερο! Αλλά θα βρεθούν επαγγελματίες - της - εκπαίδευσης που είτε θα το επιβάλλουν, είτε θα το δεχτούν σαν αυτο-προβολή...
[ επιστροφή ]

κορυφή